III KK 310/14

Sygn. akt III KK 310/14 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) Protokolant Teresa Jarosławska na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 28 października 2014 r., sprawy A. G. w przedmiocie kosztów postępowania z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść, od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 13 maja 2014 r., zmieniającego postanowienie Prokuratora Rejonowego w Z. z dnia 11 marca 2014 r. p o s t a n o w i ł: uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r., Prokurator Rejonowy w Z. umorzył dochodzenie przeciwko A. G. „podejrzanej o czyny z art. 270 § 1 k.k. (pięciokrotnie), na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., wobec uznania że społeczna szkodliwość zarzuconych jej czynów jest znikoma. Nadto umorzył dochodzenie w sprawie dwóch czynów z art. 270 § 1 pkt. 1 k.p.k. Postanowienie to uprawomocniło się na skutek rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Z. postanowienia z dnia 10 lipca 2 2013 r., o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia pochodzącego od osoby nieuprawnionej. Ustanowiony w sprawie obrońca podejrzanej wystąpił o zasądzenie – na podstawie art. 626 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. – na rzecz A. G. kwoty 3.000 zł tytułem zwrotu kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy w sprawie, do wniosku dołączono faktury VAT. Prokurator Rejonowy w Z., postanowieniem z dnia 11 marca 2014 r., na podstawie art. 626 § 2 k.p.k., art. 632 pkt 2 k.p.k., przyznał A. G. od Skarbu Państwa kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy w sprawie Ds …/12. W uzasadnieniu postanowienia wskazano na treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który nakazuje przy zasądzaniu opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa procesowego uwzględniać niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podnosząc powyższe okoliczności w realiach niniejszej sprawy organ procesowy uznał, iż wnioskowana przez obrońcę kwota 3.000 złotych jest zbyt wysoka i rozstrzygnął, że zasądzenie dwukrotnej minimalnej stawki za udział obrońcy w sprawie objętej dochodzeniem, wynoszącej 180 złotych, będzie adekwatne do nakładu pracy adwokata w sprawie o sygn. Ds. …/12. Zażalenie na to postanowienie złożył obrońca A. G., zaskarżając je w całości na korzyść wymienionej i zarzucając obrazę przepisów postępowania, a to art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z § 19 przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku, polegającą na nieuwzględnieniu w całości wniosku obrońcy o zasądzenie na rzecz A. G. kwoty 3.000 złotych tytułem kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu przygotowawczym i uwzględnieniu go jedynie w części, tj. w kwocie 360 złotych, w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego organowi procesowemu rozstrzygającemu w przedmiocie kosztów postępowania nie przysługuje prawo miarkowania owego wynagrodzenia, bowiem jest ono wyłącznie przedmiotem umowy między adwokatem a klientem. 3 Postanowieniem z dnia 13 maja 2014 roku, Sąd Rejonowy w Z. zmienił zaskarżone postanowienie Prokuratora Rejonowego w Z. z dnia 11 marca 2014 roku i wniosku o zasądzenie kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy nie uwzględnił, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 632 pkt 2 k.p.k. W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, rozważając zasadność zwrotu podejrzanej kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy w sytuacji, gdy postępowanie przeciwko niej zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., Sąd Rejonowy w Z. wskazał, iż podstawą wszczęcia przeciwko A. G. dochodzenia było uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią szeregu czynów z art. 270 § 1 k.k. Wywodząc w dalszym ciągu, iż postępowanie przygotowawcze Ds. …/12 potwierdziło winę wymienionej oraz wskazując że jedynie takie przesłanki jak charakter naruszonego dobra, rodzaj wyrządzonej szkody i okoliczności popełnienia czynu skutkowały jego umorzeniem w oparciu o art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., Sąd doszedł do przekonania, iż A. G. swoim działaniem dała podstawę do wszczęcia, a następnie prowadzenia przeciwko niej postępowania karnego. Analizując przepis art. 632 pkt 2 k.p.k. określający zasady zwrotu kosztów procesu w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia przeciwko niemu postępowania w sprawach z oskarżenia publicznego i przewidziane tym przepisem wyłączenie z zakresu kosztów, które ponosi Skarb Państwa, między innymi należności z tytułu obrony oskarżonego w sprawie, w której oskarżony skierował przeciwko sobie podejrzenie popełnienia czynu zabronionego, Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, iż taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu to zawinione działanie A. G. było podstawą do wszczęcia przeciwko niej postępowania karnego, trudno zatem oczekiwać, że uzyska ona zwrot wydatków poniesionych z tytułu obrony. Od powyższego postanowienia Sądu Rejonowego w Z. kasację wniósł na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – Prokurator Generalny, zaskarżając postanowienie w całości, na korzyść podejrzanej A. G. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 434 § 1 k.p.k., polegające na orzeczeniu postanowieniem z dnia 13 maja 2014 roku, na niekorzyść A. G. na skutek rozpoznania zażalenia złożonego na korzyść podejrzanej przez jej obrońcę przy jednoczesnym braku zwykłego 4 środka odwoławczego pochodzącego od oskarżyciela publicznego na niekorzyść tej podejrzanej, co skutkowało nieuwzględnieniem wniosku o zasądzenie na rzecz wymienionej kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym. Sąd Rejonowy, rozpoznając zażalenie obrońcy na postanowienie prokuratora, procedował jako sąd odwoławczy zatem zgodnie z dyspozycją art. 434 § 1 k.p.k. – mógł orzec na niekorzyść podejrzanej tylko wtedy, gdy wniesiono na jej niekorzyść środek odwoławczy, a także tylko w granicach zaskarżenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oczywiste jest zatem, że zmieniając zaskarżone postanowienie prokuratora i rozstrzygając o nieuwzględnieniu wniosku o zasądzenie na rzecz A. G. kosztów związanych z ustanowieniem obrońcy, Sąd Rejonowy rażąco naruszył zakaz reformationis in peius, wynikający z art. 434 § 1 k.p.k. Na skutek wydania zaskarżonego postanowienia sytuacja podejrzanej uległa pogorszeniu i to w warunkach, gdy na jej niekorzyść nie został w ogóle wniesiony środek odwoławczy. Podzielając zasadność zarzutu kasacji i uznając, że stwierdzone uchybienie miało istotny wpływ na treść orzeczenia, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z.