III KK 370/10

+ WYROK Z DNIA 2 CZERWCA 2011 R. III KK 370/10 Po ustaleniu w sprawie o wydanie wyroku łącznego grupy przestępstw pozostających w zbiegu realnym i wymierzeniu kary łącznej, badać należy możliwość utworzenia kolejnej takiej grupy, biorąc pod uwagę jedynie prze-stępstwa i odpowiadające im wyroki, które nie weszły do grupy wcześniej wy-odrębnionej. Przewodniczący: sędzia SN M. Laskowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Artymiuk, B. Skoczkowska. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gemra. Sąd Najwyższy w sprawie Pawła W., w przedmiocie wyroku łącznego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r., kasa-cji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 16 kwietnia 2010 r., utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Rejono-wego w G. z dnia 18 listopada 2009 r., uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w R. oraz utrzymany nim w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. w części dotyczącej wyroków: - Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 października 2004 r.; - Sądu Rejonowego w R. z dnia 24 czerwca 2005 r.; - Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r., i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w G. do po-nownego rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Paweł W. skazany został prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 sierpnia 2003 r., za przestęp-stwo dokonane w dniu 13 marca 1998 r.; 2. Sądu Rejonowego w R. z dnia 14 czerwca 2004 r., za przestęp-stwo dokonane w dniu 25 maja 2003 r.; 3. Sądu Rejonowego w R. z dnia 22 lipca 2004 r., za przestępstwo dokonane w dniu 17 maja 2002 r.; 4. Sądu Rejonowego w R. z dnia 15 września 2004 r., za przestęp-stwo dokonane w dniu 15 maja 2002 r.; 5. Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 października 2004 r., za prze-stępstwo dokonane w dniu 6 marca 2004 r.; 6. Sądu Rejonowego w R. z dnia 24 czerwca 2005 r., za przestęp-stwo dokonane w dniu 24 października 2003 r.; 7. Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r., za przestępstwo dokonane w dniu 8 sierpnia 2004 r. Sąd Rejonowy w G., w wyroku łącznym z dnia 18 listopada 2009 r., po-łączył kary pozbawienia wolności wymierzone wyrokami wymienionymi w punktach 1, 2 i 3 i wymierzył skazanemu Pawłowi W. karę łączną 2 lat po-zbawienia wolności. W tym samym wyroku łącznym sąd połączył kary po-zbawienia wolności wymierzone wyrokami wymienionymi w punktach 5 i 6 i wymierzył skazanemu drugą karę łączną 2 lat pozbawienia wolności. Jedno-cześnie na podstawie art. 572 k.p.k. sąd umorzył postępowanie w przedmio-cie wydania wyroku łącznego w zakresie wyroków wymienionych w punktach 4 i 7. Wyrok ten zaskarżony został przez obrońcę skazanego. W apelacji za-rzucił orzeczeniu: 3 1. „w części dotyczącej kary, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę przez uznanie, iż zastosowanie wobec skazanego zasady pełnej absorpcji nie jest uzasadnione, co miało wpływ na treść wyroku, 2. w części dotyczącej łączenia kar, obrazę prawa materialnego polega-jącą na przyjęciu, iż wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r. nie podlega łączeniu z wyrokami Sądu Rejonowego w R. w sprawach opisa-nych w punktach 5 i 6 wyroku łącznego, w sytuacji gdy wszystkie wymienione wyroki podlegają łączeniu”. Podnosząc powyższe zarzuty obrońca skazanego wniósł o wydanie nowego wyroku łącznego w sprawach wymienionych w punktach 5, 6 i 7 i wymierzenie skazanemu kary w wymiarze najwyższej kary jednostkowej przy zastosowaniu zasady pełnej absorpcji. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego Sąd Okręgowy w R., wyro-kiem z dnia 16 kwietnia 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok łączny, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego Pawła W. Zaskarżył w niej wyrok Sądu Okręgowego w R. w całości i zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 85 k.k., poprzez błędną wykładnię, po-legającą na przyjęciu, iż wyrok dotyczący przestępstwa nie należącego do grupy przestępstw, których dotyczy wniosek o połączenie, uniemożliwia wy-danie co do tych przestępstw wyroku łącznego. Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku łącznego Sądu Rejo-nowego w G. i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w R. wniósł o oddalenie kasacji z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. W toku rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o uwzględnienie kasacji i uchylenie wyroków sądów obu instancji oraz o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna i koniecznym stało się uwzględnienie za-wartego w niej wniosku w części, której dotknęła stwierdzona obraza prawa materialnego. Na wstępie przypomnieć należy tok rozumowania Sądu pierwszej in-stancji, podzielony przez Sąd odwoławczy, który doprowadził do wydania wy-roku łącznego w opisanym kształcie. Za niesporne przy tym w kontekście przepisów prawa materialnego uznać należy połączenie kar pozbawienia wolności wymierzonych wyrokami wymienionymi punktach 1, 2 i 3. Połącze-nie to jest zgodne przepisami o karze łącznej i nie było w swej istocie podwa-żane w apelacji, obrońca kwestionował jedynie to, iż sąd nie zastosował przy wymiarze kary łącznej zasady pełnej absorpcji. Niekwestionowane i obiek-tywnie zasadne było także umorzenie postępowania w odniesieniu do wyroku z punktu 4, wyrokiem tym bowiem wymierzono skazanemu karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania i do chwili wyrokowania nie zarządzono wykonania tej kary. Kasacja dotyczy natomiast orzeczenia sądu w zakresie drugiego, usta-lonego zbiegu realnego przestępstw i drugiej, wymierzonej w tym samym wy-roku łącznym, kary łącznej pozbawienia wolności. Sąd meriti uznał, iż połą-czeniu podlegać mogą jedynie kary orzeczone wyrokami wymienionymi w punktach 5 i 6, niemożliwe natomiast jest objęcie karą łączną kary pozbawie-nia wolności wymierzonej wyrokiem wymienionym w punkcie 7 – wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r., albowiem przestępstwo, za które wymierzono karę tym wyrokiem, popełnione zostało w dniu 8 sierpnia 2004 r., a więc po dniu wydania wyroku wymienionego w punkcie trzecim – 22 lipca 2004 r. Ten właśnie wyrok wskazany został przez Sąd Rejonowy ja-ko kolejny chronologicznie – pierwszy wyrok, który powinien być brany pod uwagę przy badaniu możliwości wymierzenia w wyroku łącznym kolejnej, w tym wypadku drugiej, kary łącznej pozbawienia wolności. 5 Zgodnie z art. 569 § 1 k.p.k. wydanie wyroku łącznego jest możliwe wtedy, gdy zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej. Warunki te nato-miast są spełnione wówczas, gdy, jak wynika z art. 85 k.k., sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby niepra-womocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Wykładni zawartego w tym przepisie znaczenia zwrotu „zanim zapadł pierwszy wyrok” dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 36/04, OSNKW 2005, z. 2, poz. 13, podkreślając, iż zwrot ten odnosi się do pierwszego chronologicz-nie wyroku, który zapadł przed popełnieniem przez sprawcę kolejnych prze-stępstw. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cytowanej uchwały podkreślił, iż w jednym wyroku łącznym, w razie ustalenia, że popełnione przez skazanego przestępstwa tworzą więcej niż jeden zbieg realny, istnieje możliwość orze-czenia dwóch lub więcej kar łącznych, dotyczących kolejnych grup prze-stępstw pozostających w zbiegu. Kluczowym problemem w tej sytuacji jest wskazanie, który z wyroków, po orzeczeniu kary łącznej co do pierwszej gru-py przestępstw pozostających w zbiegu, jest obecnie pierwszym chronolo-gicznie wyrokiem w rozumieniu art. 85 k.k. Uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie przestępstwa osądzone wyrokami z punktów 1, 2 i 3 pozostają w zbiegu realnym. Pierwszym chrono-logicznie wyrokiem dla tej grupy przestępstw jest przy tym wyrok wymieniony w punkcie pierwszym, a więc wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r. W tym zbiegu realnym pozostaje także przestępstwo osądzone wyrokiem z punktu 4. Kara jednostkowa wymierzona za to przestępstwo nie była jednak brana pod uwa-gę przy wymierzaniu kary łącznej wobec niespełnienia innych przesłanek ko-niecznych dla orzeczenia kary łącznej. Po tym, niekwestionowanym zresztą w toku postępowania ustaleniu, przejść należało do wyodrębnienia kolejnej gru-py przestępstw pozostających w zbiegu realnym. Grupę tę tworzą przestęp-stwa, za które Paweł W. skazany został wyrokami z punktów 5, 6 i 7. Przy ustalaniu pierwszego chronologicznie wyroku dla tej grupy nie należy już brać 6 pod uwagę wyroków należących do wcześniejszej, w tym wypadku pierwszej grupy. Ta grupa pozostających w zbiegu przestępstw i kar orzekanych za nie jest już bowiem „zamknięta”. Pierwszym chronologicznie wyrokiem dla drugiej grupy przestępstw jest natomiast wyrok z punktu 5, to jest wyrok z dnia 19 października 2004 r. Przy takim wskazaniu kolejnego „pierwszego wyroku” koniecznym jest wymierzenie drugiej kary łącznej obejmującej skazania z wy-roków wymienionych w punktach 5, 6 i 7, wszystkie czyny osądzone tymi wy-rokami dokonane zostały bowiem przed dniem 19 października 2004 r. Sądy orzekające w tej sprawie, błędnie – z obrazą art. 85 k.k. – za ko-lejny „pierwszy wyrok” uznały wyrok z punktu drugiego, który jest chronolo-gicznie pierwszym po wyroku z punktu pierwszego, ale nie powinien być już brany pod uwagę po ustaleniu i zamknięciu pierwszej grupy pozostających w zbiegu realnym przestępstw. Wskazuje na to zawarty w art. 85 k.k. zwrot „pierwszy wyrok, co do któregokolwiek z tych (podkreślenie SN) prze-stępstw”. Tych, a więc pozostających w tym konkretnym, kolejnym chronolo-gicznie, zbiegu realnym. Innymi słowy, po ustaleniu w sprawie o wydanie wy-roku łącznego grupy przestępstw pozostających w zbiegu realnym i wymie-rzeniu kary łącznej, badać należy możliwość utworzenia kolejnej takiej grupy, biorąc pod uwagę jedynie przestępstwa i odpowiadające im wyroki, które nie weszły do grupy wcześniej wyodrębnionej. Spośród nich ustalić należy wyrok pierwszy chronologicznie i po stwierdzeniu zbiegu realnego badać dalsze przesłanki orzeczenia kary łącznej. Pierwsza (lub kolejna, lecz wcześniejsza) grupa wyroków nie powinna już być ponownie brana pod uwagę przy ocenie czy dane przestępstwa pozostają w zbiegu realnym. Taka interpretacja przepisu art. 85 k.k. wynika przy tym nie tylko z przy-toczonej już uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 36/04, ale znajduje potwierdzenie w szeregu innych orzeczeń (zob. postano-wienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., II KK 215/08, R-OSNKW 2009, poz. 208; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008 7 r., IV KK 195/08, R-OSNKW 2008, poz. 2416; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2008 r., V KK 274/08, LEX nr 465594; wyrok Sądu Naj-wyższego z dnia 21 stycznia 2008 r., V KK 212/07, LEX nr 377209). Wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. wydany został zatem z obrazą art. 85 k.k. Istnienie zbiegu realnego lub jak w tym wypadku, zbiegów real-nych przestępstw jest faktem istniejącym obiektywnie, niezależnym od decyzji sądu. Nieuwzględnienie jednego z pozostających w zbiegu przestępstw i orzeczonej za nie kary przy wymierzaniu kary łącznej jest przy tym uchybie-niem o charakterze rażącym, które miało oczywisty i istotny wpływ na treść orzeczenia. Skutkiem stwierdzenia tego uchybienia jest uwzględnienie kasa-cji. Biorąc jednak pod uwagę, że naruszenie art. 85 k.k. dotyczyło jedynie drugiej grupy pozostających w zbiegu przestępstw, za które wymierzono ska-zanemu kary wyrokami z punktów 5, 6 i 7, uchylono zaskarżony kasacją wy-rok Sądu Okręgowego w R. oraz wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. jedy-nie w części dotyczącej tych właśnie wyroków. Obraza prawa materialnego, to jest art. 85 k.k., podnoszona w apelacji, nie została dostrzeżona przez sąd odwoławczy, który podobnie jak sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wy-kładni wskazanego przepisu. W tym stanie rzeczy koniecznym stało się uchy-lenie wyroków wydanych w tej sprawie przez sądy obu instancji. Sąd Rejo-nowy w G., jako właściwy rzeczowo w tej sprawie, powinien w toku ponowne-go rozpoznania sprawy raz jeszcze dokonać wykładni art. 85 k.k. i orzec karę łączną w odniesieniu do wymienionych w części dyspozytywnej wyroków.