III KK 382/16

Sygn. akt III KK 382/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Barbary Nowińskiej w sprawie I. K. i D. R. oskarżonych z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r., kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt IX Ka …/15, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt II K …/12, 1/ uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w T. do postępowania odwoławczego, 2/ zarządza na rzecz oskarżyciela posiłkowego zwrot opłaty od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł. UZASADNIENIE I.K. i D.R. stanęli pod zarzutami tego, że: 2 - w okresie od 1 stycznia 2000 r. do dnia 30 czerwca 2001 r. w T. działając w warunkach przestępstwa ciągłego przywłaszczyli pieniądze w kwotach: - I.K. – 34.494,30 zł. - D.R. – 156.472,37 zł. w ten sposób, że z kasy T. Zakładów Materiałów Opatrunkowych S.A. pobierali zaliczki gotówkowe na opłaty i zabezpieczenie celne, z których następnie nie rozliczyli się; tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 2 lipca 2015r. w sprawie II K …/12 obaj oskarżeni zostali uniewinnieni od postawionych im zarzutów. Wyrok ten zaskarżony został apelacją oskarżyciela posiłkowego – T. S.A. – w której podniesiono zarzuty: 1. obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. polegającej na oparciu treści wyroku na selektywnie wybranym materiale dowodowym, ograniczającym się do wyjaśnień oskarżonych oraz wyjaśnień T. J., a pominięciu lub nietrafnej ocenie, bez należytego uzasadnienia, szeregu innym dowodom wskazującym na popełnienie przez oskarżonych zarzucanych im przestępstw, w szczególności zeznań T. J. złożonych w sprawie pracowniczej, czy adnotacji umieszczonych przez oskarżonych na dowodach wpłat gotówkowych do kasy Urzędu Celnego w T., 2. błędu w ustaleniach faktycznych, przez nietrafne przyjęcie, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przyjęcia, ze oskarżeni popełnili zarzucane im przestępstwa, 3. art. 5 § 2 k.p.k. przez nietrafne przyjęcie, iż istnieją wątpliwości, których nie usunięto w postępowaniu dowodowym i które winny być rozstrzygnięte na korzyść oskarżonych. Podnosząc powyższe oskarżyciel posiłkowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2016r. w sprawie IX Ka …/15 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Kasację od tego orzeczenia złożył pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, podnosząc w niej zarzuty rażącej obrazy prawa procesowego tj: 3 1. art. 4 k.p.k. polegającego na oparciu rozstrzygnięcia na niektórych dowodach z pominięciem okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonych, 2. art. 5 § 2 k.p.k. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, 3. art. 7 i art. 410 k.p.k. poprzez ukształtowanie przekonania o niewinności oskarżonych w oparciu o tylko niektóre z ujawnionych dowodów, 4. art. 433 § 2 k.p.k. przez nierozpoznanie wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, 5. art. 457 § 3 k.p.k. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku wyrażające się w braku ustosunkowania do wszystkich zarzutów oskarżyciela posiłkowego zawartych w jego apelacji, 6. niedostrzeżenie zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., a wiec przedawnienia karalności czynów zarzuconych oskarżonym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty podniesione w kasacji są częściowo zasadne. Dotyczy to wskazania na obrazę art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Nie można natomiast uznać, że naruszone zostały pozostałe przepisy wskazane w skardze. Wskazany art. 4 k.p.k., w którym sformułowano zasadę obiektywizmu jest klauzulą generalną, która następnie realizowana jest poprzez przepisy szczegółowe i to one winny być wskazane w kasacji jako naruszone. Niezależnie od wszystkich mankamentów związanych z podnoszeniem obrazy art. 5 § 2 k.p.k., w niniejszej sprawie zarzut takiej treści postawiony został już w apelacji, kasacja nie powinna zatem go powtarzać, lecz ewentualnie wskazywać, że zarzut ten został wadliwie rozpoznany – uczyniono to w pkt 5. Do naruszenia art. 7 k.p.k. w postępowaniu odwoławczym może dojść tylko wówczas, gdy sąd w jego trakcie czynił własne ustalenia, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie – zarzut ten zatem został skierowany przeciwko orzeczeniu sądu I instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne. Podobnie ocenić należy zarzut naruszenia art. 410 k.p.k., który również nie dotyczy postepowania przed sądem odwoławczym. W sposób oczywiście bezzasadny jest także zarzut obrazy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Nawet bowiem gdyby przyjąć, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia karalności zarzuconych czynów to i tak wobec braku dowodów winy 4 oskarżonych winno nastąpić rozstrzygnięcie sprawy poprzez uniewinnienie, a nie umorzenie postępowania wobec przedawnienia. Niemniej, niezależnie od powyższego, oskarżyciel posiłkowy nie dostrzegł zmiany treści art. 102 k.k., która nastąpiła w 2005 r. (ustawa z dnia z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, Dz. U. z 2005 r., nr 132, poz. 1109 ) – w jej świetle nie można przyjąć, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia karalności, bowiem nastąpi ono dopiero 30 czerwca 2021 r. Zasadnie natomiast, jak już wskazano to wyżej, skarżący podniósł zarzuty sformułowane w pkt 4 i 5 kasacji. Bezsprzecznie bowiem Sąd Odwoławczy nie zawarł w uzasadnieniu swego wyroku jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutu pierwszego apelacji, a więc oceny dla rozstrzygnięcia sprawy zeznań świadków […], z których miałoby wynikać, że nie było możliwości dokonywania wpłat gotówkowych do kasy Urzędu Celnego w T.. Skarżący stawia tę kwestię jako decydującą dla oceny zawinienia oskarżonych i bezsprzecznie ma rację, ponieważ rozważenia wymagało to, dla jakiego celu oskarżeni pobierali zaliczki gotówkowe z kasy przedsiębiorstwa, w którym byli zatrudnieni, skoro nie byli ich w stanie wpłacać do kasy Urzędu Celnego? Oceny w tym kontekście wymagała też treść opinii grafometrycznej, na co również zwracano uwagę w apelacji. Ostatecznie zaś, po przeprowadzeniu powyższych ocen, ewentualnego rozważenia wymagałoby, czy w niniejszej sprawie, możliwa jest do przypisania oskarżonym tylko jedna forma zjawiskowa popełnienia czynu karalnego – w formie sprawstwa. Zgodzić należy się również z tym, że precyzyjniejszego omówienia – uzasadnienie Sądu I instancji jest wyjątkowo lakoniczne, a Sądu Odwoławczego, choć obszerniejsze, to głównie w części przytaczającej poglądy doktryny i judykatury – wymagały zeznania T. J. Nie ulega wątpliwości, że nie było możliwości bezpośredniego przesłuchania tego świadka przed sądem. Jednak dla sięgnięcia po regułę in dubio pro reo nie jest wystarczające stwierdzenie, że istniejących zeznań nie da się uzupełnić. Wymagają one bowiem szczegółowej analizy jako jeden z najistotniejszych dowodów w sprawie. Analiza ta powinna polegać na wzajemnym porównaniu wszystkich zeznań tego świadka – w tym złożonych przed sądem pracy, ale również na ocenie ich w zestawieniu z innymi dowodami 5 zebranymi w sprawie. Dopiero jeżeli w następstwie powyższego, pozostaną niedające się usunąć wątpliwości, można sięgnąć po regułę z art. 5 § 2 k.p.k. Takich rozważań w niniejszej sprawie brakuje. Stąd, wobec zasadności podniesienia zarzutów obrazy art. 433 § 2 k.k. i art. 457 § 3 k.k. należało uwzględnić kasację, a zaskarżony wyrok uchylić. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Odwoławczy powinien raz jeszcze rozpoznać zarzuty postawione w apelacji oskarżyciela posiłkowego i uczynić to z zachowaniem reguł wynikających z art. 433 § 2 k.k. i art. 457 § 3 k.k. oraz art. 5 § 2 k.p.k. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. kc