III KK 388/24

III KK 388/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący) SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca) SSN Stanisław Stankiewicz w sprawie M.K., oskarżonego z art. 178a § 1 k.k. po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. w Izbie Karnej, na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.), kasacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 6 maja 2024 r., sygn. akt IV Ka 432/24 zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Miechowie z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II K 69/23 uchyla zaskarżony wyrok w części, w której nie orzeczono o okresie próby związanym z warunkowym umorzeniem postępowania i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz III KK 388/24 2 UZASADNIENIE M.K. został oskarżony o to, że w dniu 9 stycznia 2023 r. w miejscowości K., woj. [...], kierował w ruchu lądowym po drodze publicznej samochodem osobowym marki S. o nr rej. (…), znajdując się w stanie nietrzeźwości przy stwierdzonym stężeniu alkoholu w wydychanym powietrzu w ilości 0,33 mg/l, tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Miechowie, wyrokiem z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II K 69/23, uznał oskarżonego M.K. za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu w akcie oskarżenia, tj. występku z art. 178a § 1 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 33 § 1 i 3 k.k. oraz art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 100 stawek dziennych grzywny, określając wysokość stawki dziennej na kwotę 30 zł (pkt I) oraz orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat (art. 42 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k. oraz art. 43 § 1 k.k.) (pkt II), na poczet którego zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 9 stycznia 2023 r. do nadal (art. 63 § 4 k.k.) (pkt IV), świadczenie pieniężne w kwocie 5.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (art. 43a § 2 k.k.) (pkt III), a także orzekł koszty sądowe (pkt V) (k. 83 akt sprawy II K 69/23). Orzeczenie to zostało zaskarżone w całości apelacją wniesioną przez obrońcę oskarżonego, w której zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez uznanie, iż brak jest podstaw do zastosowania wobec oskarżonego instytucji warunkowego umorzenia postępowania oraz naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 410 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 5 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. skutkujące błędnym uznaniem, iż nie zachodzą podstawy do warunkowego umorzenia postępowania, a także rażącą niewspółmierność orzeczonej kary. W następstwie tych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez warunkowe umorzenie postępowania karnego na okres próby wynoszący 3 lata, z jednoczesnym obniżeniem kwoty świadczenia pieniężnego do kwoty 2.000 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (k. 107-109 akt sprawy II K 69/23). III KK 388/24 3 Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 6 maja 2024 r., sygn. akt IV Ka 432/24, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił pkt. I i na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. warunkowo umorzył wobec oskarżonego postępowanie o to, że w dniu 9 stycznia 2023 r. w miejscowości K., woj. [...], kierował w ruchu lądowym po drodze publicznej samochodem osobowym marki S. o nr rej. (…), znajdując się w stanie nietrzeźwości przy stwierdzonym stężeniu alkoholu w wydychanym powietrzu w ilości 0,33 mg/l, tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. (pkt I ppkt 1), w pkt. II jako podstawę orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przyjął art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i obniżył jego okres do 2 lat (pkt I ppkt 2), w pkt. III jako podstawę orzeczenia świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej przyjął art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. (pkt I ppkt 3), w pkt. V obniżył zasądzoną od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę do wysokości 245,24 zł, przyjmując, że stanowi ona wydatki za postępowanie przygotowawcze i postępowanie przed Sądem pierwszej instancji (pkt I ppkt 4), zaś w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (k. 130 akt sprawy II K 69/23). Od powyższego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył go w części, w której nie orzeczono o okresie próby związanym z warunkowym umorzeniem postępowania i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 67 § 1 k.k. oraz prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na zaniechaniu orzeczenia w przedmiocie okresu próby, na jaki nastąpiło warunkowe umorzenie postępowania karnego w stosunku do oskarżonego M.K.. W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył co następuje. III KK 388/24 4 Wniesiona na niekorzyść oskarżonego kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, w związku z czym mogła być w całości uwzględniona w oparciu o przepis art. 535 § 5 k.p.k. na forum posiedzenia. W pełni podzielić należy stanowisko Prokuratora Generalnego, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania wskazanych w zarzucie kasacji, co z uwagi na charakter uchybienia i jego następstwa - miało istotny wpływ na treść wyroku. Zgodnie z art. 67 § 1 k.k. warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że umarzając w tym trybie postępowanie sąd może w okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym (art. 67 § 2 k.k.), może też nałożyć na sprawcę stosowne obowiązki wskazane w art. 67 § 3 k.k. Te regulacje nadają zatem instytucji warunkowego umorzenia postępowania jednoznacznie charakter probacyjny. Stąd też wyznaczenie okresu próby na konkretny - zgodny z przywołanym brzmieniem art. 67 § 1 k.k. - czas realizuje dwie zasadnicze funkcje. Służy oddziaływaniu wychowawczemu na sprawcę przestępstwa, a zarazem weryfikacji postawionej względem niego pozytywnej prognozy kryminologicznej. Określenie długości okresu próby w wyroku warunkowo umarzającym postępowanie karne jest - jak to ujął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt V KK 377/14 (Lex nr 1645281) - "podstawowym i niezbędnym składnikiem wyroku, a podstawą prawną do jego określenia musi być przepis art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. Braku postanowień w tym względzie nie da się uzupełnić w postępowaniu wykonawczym, co czyni taki wyrok niewykonalnym" (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2020 r., IV KK 170/20, LEX nr 3161425). Niedopuszczalne jest także odwoływanie się do fikcji prawnej przez przyjęcie wersji najkorzystniejszej dla oskarżonego, iż okres próby wynosi rok (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2019 r., III KK 25/19, LEX nr 2696848). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że zaskarżony kasacją wyrok sądu odwoławczego nie zawiera określenia trwania czasu próby, na III KK 388/24 5 jaki warunkowo umorzono postępowanie karne wobec oskarżonego M.K. Uchybienie to, stanowi rażące naruszenie przepisów tak prawa materialnego (art. 67 § 1 k.k.), jak i procesowego (art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k.) i ma istotny wpływ na treść tego orzeczenia bowiem niewyznaczenie okresu próby nie tylko uniemożliwia weryfikację przyjętej wobec M.K. prognozy kryminologicznej, ale też skutkuje niemożnością stwierdzenia kiedy ten okres próby w danym wypadku się zakończy, co jest decydujące dla możliwości podjęcia decyzji o podjęciu warunkowo umorzonego postępowania - w myśl przepisu art. 68 § 4 k.k. Dlatego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w której nie rozstrzygnięto o okresie próby związanym z warunkowym umorzeniem postępowania i w tym zakresie przekazano sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W postępowaniu tym Sąd właściwy do rozpoznania sprawy będzie zobowiązany do respektowania obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie. Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz [WB] [ał]