III KK 395/26

III KK 395/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie K. W. skazanego z art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 178a § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w dniu 21 października 2026 r. kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 10 marca 2026 r., sygn. II Ka 398/25 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Stalowej Woli z dnia 23 września 2025 r., sygn. II K 156/22, 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zarządza zwrot kwoty 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł wniesionej tytułem opłaty od kasacji. Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Eugeniusz Wildowicz III KK 395/26 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego (który kwestionował winę oskarżonego w zakresie czynu z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. domagając się jego uniewinnienia, a w zakresie czynu z art. 178a § 1 k.k. zmiany w zakresie wymiaru kary), wyrokiem z 10 marca 2026 r., sygn. II Ka 398/25 utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Stalowej Woli z dnia 23 września 2025 r., sygn. II K 156/22, mocą którego K. W. został uznany za winnego popełnienia występku znęcania się i spowodowania naruszenia czynności narządu ciała na okres trwający nie dłużej niż 7 dni oraz prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, skazany został na karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 3 lat, oddając go w okresie próby pod dozór kuratora sądowego i orzekając nadto stosowne obowiązki w okresie próby oraz nawiązkę na rzecz pokrzywdzonej, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych oraz świadczenie pieniężne. Do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy K. W., w której podniesiono zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., polegającej na udziale w składzie Sądu odwoławczego SSO X. Y. osoby nieuprawnionej do orzekania z uwagi na wadliwą instytucjonalnie procedurę powołania jej na urząd sędziego Sądu Okręgowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, czego następstwem była nienależyta obsada składu Sądu odwoławczego. W odpowiedziach na kasację prokurator Prokuratury Rejonowej w Tarnobrzegu oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wnieśli o oddalenie jej jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja okazała się zasadna. Zgodnie z treścią art. 523 § 1 k.p.k., kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. Ze względu na to, że w III KK 395/26 3 zaskarżonym kasacją obrońcy orzeczeniu potwierdzono zasadność wskazanego w niej, uchybienia w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., to zaskarżone orzeczenie podlegało uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu w postępowaniu odwoławczym. Nie był natomiast zasadny zarzut naruszenia dyspozycji art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., gdyż wskazana sędzia była uprawniona do orzekania w Sądzie Okręgowym, a okoliczności tej nie można kwestionować w oparciu o treść uchwały 3 Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., która nie kwestionuje aktu powołania na urząd sędziowski, a jedynie wadliwą konstytucyjnie procedurę powołania na ten urząd z udziałem KRS ukształtowanej w trybie ustawy z grudnia 2017 r. rodzącą właśnie skutki procesowe w postaci nienależytej obsady składu sądu. Przechodząc do meritum stwierdzić należało, że w składzie Sądu Okręgowego prowadzącego kontrolę instancyjną pod sygnaturą II Ka 398/25 istotnie zasiadała sędzia X. Y. powołana na swoje stanowisko na podstawie postanowienia Prezydenta RP z [...] 2023 r. z wniosku Krajowej Rady Sądownictwa z [...] 2023 r., nr uchwały [...]. Wadliwość powyżej opisanej procedury, której poddała się wskazana sędzia omówiona została w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I- 4110-1/20 i w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Orzekający Sąd Najwyższy w pełni aprobuje stanowisko przedstawione w powyższych judykatach, z których wynika, że: Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nie spełnia standardu organu konstytucyjnego i konwencyjnego, będąc w rzeczywistości organem zależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a uchwała z dnia 23 stycznia 2020 r., I BSA I- 4110-1/20, jako zasada prawna, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego. Na dezaprobatę zasługiwały tym samym decyzje Trybunału Konstytucyjnego odnoszące się do kwestii rzekomej konstytucyjności Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym kształcie, podważające moc obowiązującą powołanej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego oraz dokonujące odosobnionej interpretacji wiążących Polskę norm traktatowych. Rozpoznanie sprawy zainicjowanej przedmiotową kasacją należało poprzedzić ustaleniem, czy doszło w niej do wydania orzeczenia przez sąd w składzie nienależycie obsadzonym, w związku z instytucjonalną wadą w III KK 395/26 4 przeprowadzonym przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w oparciu o przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 r. procesie nominacyjnym sędziego zasiadającego w składzie orzekającym. Odpowiedź na te wątpliwości wymaga przeprowadzenia tzw. ,,testu niezawisłości”, którego założenia szczegółowo wskazano w uchwałach Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Kryteria tego testu oparte na wytycznych zawartych w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r., nr 26374/18 przeciwko Islandii w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson, wymagają ustalenia czy w procesie powoływania sędziego doszło do naruszenia prawa krajowego, czy naruszenie to miało dostatecznie poważny charakter i czy zostało ono ustalone i naprawione na szczeblu sądów krajowych. Do naruszenia prawa krajowego dojść może m.in. w układzie, w którym rekomendacja powołania sędziego pochodzi od organu uważanego za gremium niekonstytucyjne, ukształtowane odmiennie niż wynika to z art. 187 Konstytucji, który wbrew treści art. 186 ust.1 Konstytucji nie spełnia swej ustrojowej roli „stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów”. Za taki właśnie organ uznać należy ukształtowaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. wadliwie powołaną i obsadzoną Krajową Radę Sądownictwa, która notabene 28 października 2021 r. została wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa po ustaleniu, że nie jest niezależna od władzy. Ze względu na uwarunkowania ustrojowe kreowane przez skrajnie upolitycznioną Krajową Radę Sądownictwa uformowaną w trybie ustawy z 2017 r., wolno stwierdzić, że tryb, któremu poddały się osoby następnie nominowane do pełnienia urzędu sędziego w wyniku rekomendacji wskazanego organu, stanowił naruszenie prawa. Stanowiska organów międzynarodowych w wyrokach ETPCz przeciwko Polsce: z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19 w sprawie Reczkowicz; z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr 57511/19 w sprawie Dolińskiej-Ficek oraz Ozimka; z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20 w sprawie Advance Pharma sp. z o.o.; z 15 marca 2022 r., nr 43572/18 w sprawie Grzędy; z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21 w sprawie Wałęsy oraz w wyrokach TSUE z: 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z 21 grudnia 2023 r., C-718/21a, a także pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 16 września 2022 r., III KK 339/22 głoszący, że wejście w życie przepisów art. 29 § 4 – 25 ustawy o Sądzie Najwyższym nie może prowadzić do obniżenia standardu dopuszczalności badania bezstronności (…) sędziowskiej oraz określenia skutków ich braku, wypracowanego w orzecznictwie TSUE i ETPCz - dopełniają twierdzenia, III KK 395/26 5 że dwa pierwsze kryteria testu wynikające z powołanej uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., zawsze będą wypadały negatywnie dla kandydata do pełnienia urzędu sędziego rekomendowanego przez mającą istotną rolę w procesie nominacji sędziowskich Krajową Radę Sądownictwa w obecnym kształcie, w tym dotyczą one sędzi X. Y.. Pozostaje kwestia wykazania, czy w stosunku do danej sędzi, która uzyskała nominację w wyżej opisanych warunkach, zachodzi przesłanka stronniczości (jest to trzeci punkt testu). Krótko mówiąc należy zbadać czy sąd z udziałem sędzi X. Y. spełnia standardy niezawisłości i bezstronności, czy też konieczne będzie przyjęcie, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie podzielił wnioski wyprowadzone w sprawach: III KK 386/24, III KK 208/24, III KK 580/24 i III KS 36/24, w których Sąd Najwyższy dał wyraz przekonaniu, że sędzia X. Y. nie daje gwarancji sędziego bezstronnego, a sąd, w którego składzie zasiadała - sądu należycie obsadzonego. Analiza rozwoju kariery sędziowskiej sędzi X. Y. w ostatnich 8 latach, rozpatrywana w kontekście sytuacji ogólnoustrojowej i sądowniczej w naszym kraju trwającej od 2017 roku, pozwalała na stwierdzenie, że szybki postęp w jej karierze zawodowej zawdzięczała znalezieniu się w gronie sędziów cieszących się szczególnym zaufaniem ze strony ówczesnego kierownictwa resortu sprawiedliwości, który był inicjatorem zmian ustawowych ukierunkowanych na podporządkowanie sędziów władzy politycznej. Jak wcześniej podano sędzia X. Y. została powołana na swoje stanowiska na podstawie postanowienia Prezydenta RP z [...] 2023 r. zapadłego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa z [...] 2023 r. W wypadku tej sędzi awans do Sądu Okręgowego poprzedzony był objęciem stanowiska kierowniczego, Pani sędzia X. Y. objęła w dniu […] 2021 r. funkcję Prezesa Sądu Rejonowego w […]. Kontrowersje budził też tryb powołania sędzi X. Y. do Sądu Okręgowego w […]. W drodze do uzyskania nominacji pani sędzia X. Y. stanęła do konkursu przed powołaną ustawą z 2017 roku Krajową Radą Sądownictwa i w postępowaniu tym nie miała kontrkandydata. Pomimo to postanowieniem Prezydenta RP z [...] 2023 r. otrzymała nominację do pełnienia urzędu sędziego Sądu Okręgowego w […]. Śledząc ścieżkę zawodową tej sędzi, która rozwijała się po 2018 r., Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że jej zależność od reprezentującego ówczesną władzę wykonawczą Ministra Sprawiedliwości jest bezsprzeczna, a jej charakter jest III KK 395/26 6 nie do pogodzenia z zasadami niezależności sędziowskiej. Należy podnieść, że ustalenie o sprzyjaniu przez panią sędzię zamierzeniom poprzedniej władzy wykonawczej co do podporządkowania sobie sądów i sędziów, nie oznacza, iż po zmianie władzy wykonawczej sędzia ta może być postrzegana jako bezstronna i niezawisła. Skoro już raz sędzia wyraził swoją czynną gotowość (pani sędzia podpisała listę poparcia dla kandydata do KRS) na realizację zamierzeń władzy wykonawczej w celu podporządkowania sądów, to przecież wobec zapowiedzi czynionych przez przedstawicieli obecnej władzy wykonawczej przywracania porządku prawnego także w kontekście wadliwych powołań sędziowskich, strona obecnie toczącego się procesu nie będzie miała i teraz gwarancji, że sędzia ta nie będzie gotowa sprzyjać przedstawicielom władzy wykonawczej w sporze z obywatelem, aby poprawić swoją pozycję zawodową. Niezawisłość jest niezależnością sędziego w orzekaniu i oznacza m.in. niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych oraz wewnętrzną niezależność sędziego. Tych kryteriów nie spełniła pani sędzia X. Y.. Oceniając kryterium bezstronności nie można pominąć faktu, wykraczającego poza działalność orzeczniczą, udzielania poparcia dla pana sędziego X.1 Y.1 jako kandydata na członka do Krajowej Rady Sądownictwa, której sposób ukształtowania jako wadliwy instytucjonalnie był już wtedy kwestionowany w wielu gremiach prawniczych i sędziowskich, co nie mogło umknąć uwadze wskazanej sędzi. Ujawnione ustalenia wykazały istnienie uzasadnionych wątpliwości odnośnie do instytucjonalnej bezstronności sędzi Sądu Okręgowego co implikowało stwierdzenie, że skład sądu, w którym orzekała SSO X. Y. na etapie odwoławczym w sprawie II Ka 398/25, nie spełniał standardu należytej obsady, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na niedochowanie gwarancji bezstronności i niezależności wymaganych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych, mających zapewnić stabilność w wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości. Uwzględniając powyższe należało potwierdzić, że w toku orzekania w przedmiocie apelacji w sprawie II Ka 398/25 skład Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu był nienależycie obsadzony i zachodziła na tym etapie procedowania bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co skutkowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi III KK 395/26 7 odwoławczemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, tym razem przez należyty skład sądu. Z tych powodów orzeczono jak w wyroku. [J.J.] [r.g.] Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Eugeniusz Wildowicz