III KK 408/20

Sygn. akt III KK 408/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Kala SSN Andrzej Tomczyk Protokolant Katarzyna Gajewska przy udziale prokuratora Jacka Czarneckiego Biuro Lustracyjne Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie Z. Z. osoby lustrowanej w przedmiocie oświadczenia lustracyjnego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 28 lutego 2022 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 7 stycznia 2020 r., sygn. akt II AKa (…) utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w L. z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt IV K (…), uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Sądu Okręgowego w L. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji Sądowi Okręgowemu w L.. 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w L. orzeczeniem z dnia 22 października 2019 roku, sygn. akt IV K (…), na podstawie art. 21a ust. 2 ustawy lustracyjnej stwierdził, że złożone przez Z. Z. oświadczenie lustracyjne, w którym zaprzeczył swej służbie (pracy) lub współpracy z organami bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy lustracyjnej, jest zgodne z prawdą. Apelację od tego orzeczenia złożył Prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w L., zarzucając: 1) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej; 2) obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., która miała wpływ na treść orzeczenia, W oparciu o przedstawione zarzuty prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej w L. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 7 stycznia 2020 roku, sygn. akt II AKa (…), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Kasację od tego wyroku wywiódł Prokurator Generalny zarzucając: I. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w związku z art. 113 k.p.k. i z art. 2 la ust. 1 zdanie drugie ustawy lustracyjnej, polegające na nierozpoznaniu sprawy w zakresie uchybienia w postaci niepodpisania dyspozytywnej części orzeczenia Sądu Okręgowego w L. z dnia 22 października 2019 roku o sygnaturze akt IV K (…) przez żadnego z sędziów, członków składu sądzącego w pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. II. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 1 i art. 7 ust. 1 w związku z art. 3a ust. 1 i ust. 2 i art. 3a ust. 3 a contrario ustawy lustracyjnej, polegające na tym, iż Sąd Apelacyjny w (…) w zaskarżonym orzeczeniu dokonał ich nieprawidłowej wykładni w następstwie przyjęcia błędnego poglądu prawnego głoszącego, że osoba będąca 3 w okresie od dnia 1 stycznia 1984 roku do dnia 31 lipca 1990 roku funkcjonariuszem Wydziału Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych nie pełniła służby w organie bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej, jeżeli nie dysponowała w czasie pełnienia służby świadomością o przynależności tej jednostki do Służby Bezpieczeństwa, jako organu bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy lustracyjnej, przy czym dopiero wiedza o istnieniu tak określonego kryterium umożliwiała tej osobie dokonanie wyboru o świadomym, a zatem i dobrowolnym podjęciu lub kontynuowaniu służby w Wydziale Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, jako organie bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy lustracyjnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 3a ust. 3 ustawy lustracyjnej przemawia za przyjęciem, że przepis ten a contrario nie jest ustawową definicją służby w organach bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy lustracyjnej, sformułowaną przy użyciu negacji, lecz tylko ustawowym wyjątkiem, świadczącym o tym, że jedynym warunkiem niezbędnym dla ustalenia pełnienia służby w rozumieniu ustawy lustracyjnej jest brak obowiązku jej pełnienia, wynikającego z ustawy obowiązującej w tym czasie, zaś świadomość służby w organie bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 3a ust. 1 i ust. 2 ustawy lustracyjnej, w czasie jej pełnienia, stanowi część opisu przeszłości i obejmuje wiedzę, w którym z organów bezpieczeństwa państwa określonych w art. 2 ustawy lustracyjnej była ona pełniona i ma znaczenie dla ustalenia obiektywnego faktu zaistnienia służby i w konsekwencji dla oceny zgodności z prawdą złożonego oświadczenia lustracyjnego, natomiast posiadana w momencie składania oświadczenia lustracyjnego wiedza o zakwalifikowaniu takiego podmiotu do organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy lustracyjnej, charakteryzuje stronę podmiotową tak zwanego deliktu lustracyjnego oraz stanowi wyznacznik mający znaczenie dla możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności za złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…) oraz orzeczenia Sądu Okręgowego w L. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji Sądowi Okręgowemu w L.. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna. Zarzut postawiony w pkt. I kasacji, wskazujący na niedostrzeżenie przez Sąd odwoławczy, z urzędu, uchybienia o charakterze bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci niepodpisania orzeczenia Sądu Okręgowego w L. z dnia 22 października 2019 r. przez sędziów, członków składu sądzącego w pierwszej instancji (art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k.), jest zasadny. Z analizy akt sprawy wynika bezsprzecznie, że orzeczenia Sądu I instancji z dnia 22 października 2019 r. nie podpisał żaden z sędziów ze składu Sądu Okręgowego w L., biorących udział w jego wydaniu. Stwierdzenie tego uchybienia, tj. uchybienia z art. 439 § 1 pkt 6 in fine k.p.k., obliguje Sąd Najwyższy, w myśl art. 439 §1 k.p.k., do uchylenia orzeczenia zaskarżonego kasacją oraz poprzedzającego go orzeczenia Sądu I instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że wypadek określony w art. 439 k.p.k., w rozumieniu unormowania z art. 536 k.p.k., zachodzi zarówno wówczas, gdy uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k., dopuścił się sąd odwoławczy, jak i wtedy, gdy sąd ten, wbrew bezwzględnemu nakazowi wynikającemu z tego przepisu, nie uchylił orzeczenia sądu pierwszej instancji dotkniętego takim uchybieniem. Stosownie do treści art. 113 k.p.k. orzeczenie podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego (…) natomiast art. 115 § 1 k.p.k. stanowi, że uzasadnienie orzeczenia podpisują osoby, które orzeczenie wydały, nie wyłączając osoby przegłosowanej. Oczywistym jest, że powyższe unormowania odnoszą się zarówno do wyroków, jak i postanowień. Sąd Najwyższy w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 2 lipca 2020r., sygn. akt III KK 127/20, w którym stwierdzono, że:” ...O ile jeszcze praktyka złożenia podpisu jedynie pod uzasadnieniem postanowienia, przy założeniu, że jest ono sporządzone razem ze stanowiącym przedmiot postanowienia rozstrzygnięciem, znajduje wsparcie w treści art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k., który traktuje uzasadnienie jako jeden z elementów postanowienia, o tyle brak jest jakichkolwiek podstaw, by przyjąć, że uzasadnienie wyroku (a w drodze odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. – także 5 uzasadnienie orzeczenia w postępowaniu lustracyjnym …… stanowi jego część … )”. Rozpoznanie kasacji należało ograniczyć tylko do stwierdzenia uchybienia w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k., bowiem było to wystarczające do rozstrzygnięcia o jej zasadności, niemniej zasygnalizować warto, że zasadny wydaje się być także zarzut opisany w punkcie II kasacji, dotyczący naruszenia przepisu prawa materialnego, to jest art. 1 i art. 7 ust. 1 w związku z art. 3a ust. 1 i ust. 2 i art. 3a ust. 3 a contrario ustawy lustracyjnej, polegający na błędnej wykładni tego przepisu, co jest wyraźnie widoczne w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2021r., sygn. akt I KZP 12/20, stosownie do której: „Osoba, która pełniła w latach 1984-1990 służbę w Wydziale Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych i która na podstawie art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. Nr 30, poz. 179) z chwilą rozwiązania Milicji Obywatelskiej stała się policjantem, jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 306). Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.