III KK 410/23

III KK 410/23 POSTANOWIENIE Dnia 4 stycznia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Bednarek SSN Anna Dziergawka Protokolant Emilia Bieńczak przy udziale prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej Anety Orzechowskiej w sprawie J. B. podejrzanego z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r., kasacji wniesionej przez obrońcę od postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II Kz 32/23 utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 253/22, uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle i sprawę podejrzanego J. B. przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Jaśle postanowieniem z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 253/22, umorzył postępowanie karne wobec J. B. podejrzanego o popełnienie III KK 410/23 2 występków z art. 226 k.k. i z art. 244 k.k., a także zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci terapii psychiatrycznej w trybie ambulatoryjnym. Po rozpoznaniu zażalenia adwokata H. S. - obrońcy podejrzanego J. B., Sąd Okręgowy w Krośnie postanowieniem z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II Kz 32/23, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Powyższe postanowienie Sądu Okręgowego w Krośnie zaskarżył kasacją adwokat H. S. - obrońca podejrzanego J. B. Zarzucił w kasacji: 1. rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na treść przedmiotowego orzeczenia, a to: 1. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 458 k.p.k. w zw. z art. 324 § 1 i 2 k.p.k. poprzez jego zastosowanie w sytuacji istnienia uzasadnionych wątpliwości co do sprawstwa J. B. w zakresie zarzucanych mu czynów; 2. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 458 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. poprzez ich niezastosowanie i ustalenie, że w warstwie formalnej J.B. dopuścił się znieważenia E. P., funkcjonariusza Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w […], podczas i w związku z pełnieniem przez nią obowiązków służbowych, podczas gdy prawidłowa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania analiza materiału dowodowego, zamiaru sprawcy, wagi naruszonych przez niego dóbr prawem chronionych, rozmiaru grożącej i wyrządzonej szkody, a także okoliczności popełnienia występku prowadzą do wniosku, że społeczna szkodliwość czynu zarzucanego podejrzanemu była mniejsza niż znikoma; 3. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 458 k.p.k. i art. 94 § 1 k.p.k. oraz art. 98 § 1 k.p.k. polegające na tym, że Sąd Okręgowy w Krosnie nie odniósł się w sposób należyty do podnoszonych okoliczności decydujących o stopniu społecznej szkodliwości czynu zarzucanego podejrzanemu, a w szczególności, że na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu nie powinna wpływać słuszna bądź nie prognoza leczenia ambulatoryjnego oraz brak krytycyzmu podejrzanego co do stwierdzonych u niego zaburzeń chorobowych. 4. rażące naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść III KK 410/23 3 orzeczenia, a to obrazę: 1. art. 43 § 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. poprzez jego błędne zastosowanie co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia, iż w dniu 22 kwietnia 2022 r. wobec J. B. obowiązywał zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, który został orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w Krośnie z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt II K 1166/19; 2. art. 93 § 1a pkt 2 k.k. oraz art. 93b § 1 k.k. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że podejrzany ponownie dopuścił się czynów karalnych i zachodzi konieczność stosowania wobec podejrzanego środka zabezpieczającego w postaci terapii; 3. art. 93b § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 2 k.k. poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji ustalenia społecznego stopnia szkodliwości czynu, zgodnie z okolicznościami, o których mowa w tym przepisie, co w konsekwencji doprowadziło do orzeczenia środka w postaci terapii w sytuacji, gdy czyn zarzucony podejrzanemu nie był czynem o znacznej społecznej szkodliwości; 4. art. 93a § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 93b § 3 k.k. poprzez jego niezastosowanie co doprowadziło do zastosowania wobec podejrzanego środka zabezpieczającego wykraczającego poza zasadę proporcjonalności. Podnosząc te zarzuty obrońca podejrzanego J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Krośnie celem ponownego jej rozpoznania. Prokurator Rejonowy w Jaśle w pisemnej odpowiedzi na tę kasację wniósł o uwzględnienie kasacji w części, a to w zakresie punktu 2a dotyczącego rażącego naruszenia prawa materialnego i w tym zakresie uchylenie zaskarżonego orzeczenia, oraz o oddalenie kasacji w pozostałej części jako niezasadnej (por. pismo Prokuratora Rejonowego w Jaśle z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt […]). Natomiast oskarżyciel publiczny na rozprawie kasacyjnej wniósł o uwzględnienie kasacji, uchylenie zaskarżonego nią postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie i III KK 410/23 4 przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje. W art. 93b § 1 k.k. zostały określone ogólne przesłanki zastosowania środka zabezpieczającego. Orzeczenie zatem wobec podejrzanego któregoś ze środków zabezpieczających, wymienionych w art. 93a k.k., jest możliwe jedynie w przypadku gdy w danej sprawie zachodzą wszystkie przesłanki ujęte w treści art. 93b § 1 k.k. Środek taki można zatem orzec tylko wówczas gdy ustali się, że podejrzany popełnił czyn zabroniony, a zastosowanie środka zabezpieczającego jest niezbędne dla zapobieżenia ponownemu popełnienia przez niego czynu zabronionego, i to tylko w sytuacji, gdy inne, niż wskazane w art. 93a k.k., przewidziane w ustawach środki prawne nie są wystarczające. Środek zabezpieczający i sposób jego wykonania powinien być odpowiedni do stopnia społecznej szkodliwości popełnionego czynu zabronionego, który sprawca może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnienia, a także uwzględniać potrzeby i postępy w terapii. Zasada proporcjonalności orzekanych środków zabezpieczających do stopnia społecznej szkodliwości prognozowanego czynu zabronionego i prawdopodobieństwa jego popełnienia, nakazuje porównać dobra prawne zagrożone prognozowanym czynem zabronionym i dobro prawne, które ulega ograniczeniu na skutek zastosowania środka zabezpieczającego, aby ocenić, czy spodziewane efekty są proporcjonalne do ograniczeń nakładanych na osobę, wobec której stosuje się środek zabezpieczający. Trafnie w kasacji wskazano, że nie można przypisać podejrzanemu J. B. popełnienia czynu zabronionego z art. 244 k.k. Zasadnie podnosi bowiem obrońca w kasacji, iż w dniu 22 kwietnia 2022 r. wobec podejrzanego J. B. nie obowiązywał zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Zakaz ten został orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w J. z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt II K […], który to wyrok uprawomocnił się w dniu 8 września 2020 r. Zgodnie z obowiązującą wówczas, czyli w chwili orzekania, treścią art. 43 § 3 k.k. orzekając zakaz określony w art. 42 k.k., sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Podejrzany J. III KK 410/23 5 B. nie zwrócił prawa jazdy do dnia 28 kwietnia 2022 r., kiedy to został zatrzymany podczas prowadzenia pojazdu. Tą datę Sąd Rejonowy w Jaśle, a za nim orzekający w drugiej instancji Sąd Okręgowy w Krośnie, uznały za początek biegu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Jednakże z uwagi na uchylenie przepisu art. 43 § 3 k.k. ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020, poz. 1517), oraz obowiązek zastosowania reguł prawa międzyczasowego, wynikający z art. 4 § 1 k.k., stanowisko takie uznać należy za błędne. Od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, a więc od dnia 5 grudnia 2020 r., prawo jazdy jest zatrzymywane elektronicznie, a zakaz prowadzenia pojazdów określony w art. 42 k.k., biegnie od daty uprawomocnienia orzeczenia i nie podlega wydłużeniu, tak jak w poprzednio obowiązującym stanie prawnym. To brzmienie przepisu jest niewątpliwie względniejsze dla sprawcy przestępstwa określonego w art. 244 k.k., co w realiach sprawy uniemożliwia przypisanie podejrzanemu J. B. popełnienia czynu zabronionego z art. 244 k.k. Podzielić też trzeba wyrażony w kasacji pogląd, iż Sąd Okręgowy w Krośnie nie odniósł się w sposób odpowiedni do podnoszonych w zażaleniu okoliczności decydujących o stopniu społecznej szkodliwości zarzucanego podejrzanemu J. B. czynu zabronionego z art. 226 k.k., a w szczególności, że na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu nie powinna wpływać słuszna bądź nie prognoza leczenia ambulatoryjnego oraz brak krytycyzmu podejrzanego co do stwierdzonych u niego zaburzeń chorobowych. Z opinii sądowo-psychiatrycznej wynika, iż u podejrzanego J. B. zdiagnozowano chorobę afektywną dwubiegunową w fazie maniakalnej. W dacie zrzucanego mu czynu zabronionego z art. 226 k.k. miał on całkowicie zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 § 1 k.k. Zdaniem biegłych psychiatrów, jeżeli podejrzany J. B. nie będzie kontynuował terapii to w przyszłości może on popełnić kolejne czyny zabronione, zaś terapia pomoże mu w ustabilizowaniu stanu psychicznego. Z uwagi jednak na to, że podejrzanemu J. B. nie można przypisać popełnienia czynu zabronionego z III KK 410/23 6 art. 244 k.k., a właśnie kwestie związane zachowaniem przez niego uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych, skutkowały określonymi decyzjami urzędników Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w […] z którymi nie zgadzał się podejrzany J. B., musi to zostać rozważone w aspekcie oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu zabronionego z art. 226 k.k., popełnionego na szkodę E. P., urzędnika tego Wydziału, zwłaszcza co do wskazanych w art. 115 § 2 k.k. kwantyfikatorów – sposobu i okoliczności popełnienia czynu oraz motywacji sprawcy. Należy przy tym zauważyć, iż motywacja sprawcy to całokształt elementów intelektualnych i emocjonalnych, kształtujących nastawienie sprawcy i objaśniających dlaczego dopuścił się czynu zabronionego. Kierując się przedstawionymi powodami Sąd Najwyższy uwzględnił zgodne wnioski: adwokata H. S. - obrońcy podejrzanego J. B. zawarty w kasacji oraz oskarżyciela publicznego z rozprawy kasacyjnej co do potrzeby uchylenia zaskarżonego kasacją postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II Kz 32/23, jak również uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 253/22, i sprawę podejrzanego J. B. przekazał Sądowi Rejonowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania (por. art. 537 § 2 k.p.k.) [PGW] [ał]