III KK 432/21

Sygn. akt III KK 432/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Kala SSN Andrzej Stępka Protokolant Katarzyna Gajewska w sprawie P.L. w przedmiocie wyroku łącznego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 19 listopada 2021 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego, od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w G. z dnia 26 lipca 2021 r., sygn. akt II K (…), uchyla zaskarżony wyrok łączny i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G.. UZASADNIENIE Wyrokiem łącznym z dnia 26 lipca 2021 r., sygn. akt II K (…), Sąd Rejonowy w G., stosując – na podstawie art. 4 § 1 k.k. – przepisy obowiązujące w okresie od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r. połączył kary łączne pozbawienia wolności orzeczone wobec skazanego P.L. wyrokami: 2 - Sądu Rejonowego w G. z dnia 11 lutego 2020 r., w sprawie II K (…), w wymiarze 2 lat; - Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 grudnia 2020 r., w sprawie II K (...), w wymiarze 4 lat, i na mocy art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 85 a k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzekł wobec niego karę łączną 6 lat pozbawienia wolności (pkt I wyroku). Powyższy wyrok łączny nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 3 sierpnia 2021 r. Kasację od wskazanego orzeczenia wniósł – na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok łączny w całości na korzyść skazanego. W kasacji zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 366 § 1 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. oraz art. 569 § 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu uwzględnienia i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności wynikających z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i ujawnionych w toku rozprawy głównej wskazujących, iż wydany wobec P.L. wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), nie podlega łączeniu, gdyż nie jest prawomocny, co skutkowało rażącą obrazą przepisów prawa materialnego, tj. art. 85 § 1 i 2 k.k. oraz art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r., poprzez objęcie wydanym wyrokiem łącznym kary łącznej 4 lat pozbawienia wolności orzeczonej na mocy nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego G. z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (...), który następnie na skutek wniesionego środka odwoławczego został zmieniony na mocy wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt V Ka (…), między innymi poprzez obniżenie orzeczonej nim kary łącznej z 4 do 3 lat pozbawienia wolności, co w konsekwencji spowodowało, iż tak ukształtowana kara łączna została wymierzona powyżej granicy kary łącznej pozbawienia wolności określonej w treści art. 86 § 1 k.k., wynoszącej w niniejszej sprawie 5 lat”. W oparciu o tak sformułowany zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w G. i przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona w niniejszej sprawie kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie w całości na posiedzeniu, bez udziału stron, w oparciu o przepis art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że procedujący w przedmiocie wyroku łącznego Sąd Rejonowy w G. naruszył i to w sposób rażący przepisy procedury karnej, czego efektem stało się również rażące naruszenie przepisów prawa karnego materialnego dotyczących kary łącznej, a obowiązujących w brzmieniu sprzed dnia 23 czerwca 2020 r. Oczywiste jest też, że uchybienia jakich dopuścił się sąd meriti miały istotny wpływ na treść poddanego kontroli kasacyjnej orzeczenia. Nie ulega wątpliwości, że obowiązujący w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego przepis art. 366 § 1 k.p.k. (arg. z art. 574 k.p.k.) obliguje przewodniczącego składu orzekającego do takiego kierowania przebiegiem rozprawy, aby wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy w sposób pozwalający na dokładne ustalenie, czy m.in. zachodzą warunki do wydania wyroku łącznego. Co więcej, z treści art. 410 k.p.k. (mającego również odpowiednie zastosowania w postępowaniach o wydanie wyroku łącznego – zob. powołany wyżej art. 574 k.p.k.) wynika, że podstawę wyroku (w tym także łącznego) może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Jeżeli więc sąd oprze swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach nieujawnionych w toku rozprawy albo pominie przy wyrokowaniu okoliczności wynikające z przeprowadzonych dowodów, w sposób rażący narusza dyspozycje tego ostatniego przepisu. Tak stało się w toku niniejszego postępowania. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 85 § 2 k.k. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 24 czerwca 2020 r. – powołany przepisy w tym brzmieniu miał zastosowanie w niniejszej sprawie) podstawą orzeczenia kary łącznej, także w wyroku łącznym, były wymierzone i podlegające wykonaniu, z zastrzeżeniem art. 89 k.k., w całości lub części kary lub kary łączne za przestępstwa, o których mowa w art. 85 § 1 k.k. (popełnienie dwóch lub więcej przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu). Niewątpliwie orzeczona kara podlega wykonaniu wyłącznie wtedy, gdy 4 jest orzeczona prawomocnie (art. 9 § 2 k.k.w.). Dotyczy to, co oczywiste, kar orzeczonych wyrokami objętymi następnie wyrokiem łącznym, o czym przekonuje – jak słusznie zauważył skarżący – treść art. 569 § 1 k.p.k. Tymczasem Sąd Rejonowy w G. w odniesieniu do skazanego P.L. połączył karę łączną 2 lat pozbawienia wolności orzeczoną w sprawie o sygn. akt II K (…), w której wyrok z dnia 11 lutego 2020 r. stał się prawomocny z dniem 27 marca 2020 r. (k. 1069 akt II K (…)), z karą łączną 4 lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem tego Sądu z dnia 18 grudnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt II KK (…), nie dysponując informacją o prawomocności tego ostatniego orzeczenia. Nie ma wprawdzie racji autor kasacji, że zaleganie w aktach sprawy o wydanie wyroku łącznego wydruku wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 grudnia 2020 r. wraz z uzasadnieniem, powinno uczulić sąd a quo co do kwestii prawomocności, gdyż sporządzenie pisemnych motywów mogło wskazywać na wolę stron do zaskarżenia orzeczenia. Rzecz w tym, że dołączony do akt niniejszej sprawy odpis wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…) (k. 30-31 akt II K (…)) uzupełniony został o uzasadnienie nie z tej sprawy, lecz o pisemne motywy wyroku wydanego w sprawie II K 1460/19 (k.31-40). Nie zmienia to postaci rzeczy, że brak danych co do prawomocności późniejszego wyroku nie zwalniał sądu meriti od poczynienia w tej sprawie dodatkowych ustaleń, tym bardziej, że dwukrotnie uzyskane w toku postępowania dane o karalności P.L. wskazywały, że jedynym prawomocnie wydanym w stosunku do jego osoby wyrokiem skazującym był wyrok z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II K (…) (k. 9-10 i k. 25-26). Wątpliwości powinien wzbudzić też zapis na dokumencie „Informacja o pobytach i orzeczeniach” sporządzonym przez Służbę Więzienną Aresztu Śledczego w G., gdzie wprawdzie znajduje się informacja o wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), ze wskazaniem, że orzeczona nim kara 4 lat jest wykonywana, z którego to zapisu wynika jednak i to, iż aktualnym organem dysponującym w tej sprawie jest Sąd Okręgowy w G. w sprawie V Ka (…). Właśnie w tej ostatniej sprawie, co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach o sygn. II K (…), a którymi sąd orzekający w przedmiocie wyroku łącznego nie dysponował, w dniu 28 września 2021 r., a więc po dacie wydania zaskarżonego wyroku, zapadł wyrok Sądu drugiej instancji, którym w uwzględnieniu apelacji 5 obrońcy oskarżonego P.L. zmieniono wyrok z dnia 18 grudnia 2020 r. w ten sposób, że czyn przypisany w pkt. I zakwalifikowano z art. 189 § 1 k.k. w zb. z art. 211 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i przyjmując za podstawę wymiaru kary art. 189 § 1 k.k. karę pozbawienia wolności orzeczoną w tym punkcie obniżono do 2 lat i 6 miesięcy, łagodząc jednocześnie wymiar kary łącznej pozbawienia wolności z 4 do 3 lat (k. 703 akt II K (…)). W rezultacie zapadły w dniu 26 lipca 2021 r. wyrok łączny, obejmujący karę łączną nieprawomocnie orzeczoną w sprawie o sygn. akt II K (…), skutkował również obrazą art. 86 § 1 k.k., gdyż maksymalny wymiar kary łącznej w wyroku łącznym, po zmianie dokonanej przez Sąd Okręgowy w G. w wyroku z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt V Ka (…), przyjmując za podstawę kary łączne prawomocnie orzeczone, nie mógł przekroczyć 5 lat. Co więcej, również uznanie, że brak podstaw do wydania wyroku łącznego i wykonanie oddzielnie obu kar łącznych orzeczonych wydanymi w tej sprawie wyrokami jednostkowymi skutkowałoby dla skazanego korzystniejszą sytuacją, gdyż i wtedy maksymalnym okresem kary byłoby 5 lat pozbawienia wolności. Zasadność podniesionego w kasacji zarzutu rażącego naruszenia prawa procesowego i w konsekwencji również materialnego miała istotny wpływ na treść orzeczenia skutkowała bowiem wymierzeniem P.L. kary łącznej przekraczającej o rok górną, dopuszczalną w tej konfiguracji procesowej granicę. Procedując ponownie sąd meriti rozstrzygnie o możliwości objęcia węzłem kary łącznej w wyroku łącznym kar prawomocnie orzeczonych w sprawach Sądu Rejonowego w G. o sygn. II K (…) i II K (…), uważając, aby wydane orzeczenie uwzględniało całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie powinien też tracić z pola widzenia kierunku wniesionej w tej sprawie kasacji oraz wskazań zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., I KZP 2/21, w którym wyrażono – podzielany przez ten skład orzekający – pogląd, że przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1086) nie wyłączają stosowania art. 4 § 1 k.k. w sytuacji, gdy tylko jedna z kar, których połączenie sąd 6 rozważa w postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego, została prawomocnie orzeczona do dnia 23 czerwca 2020 r. albo po tej dacie. Uwzględnienie całokształtu przeprowadzonych powyżej rozważań skutkowało rozstrzygnięciem jak w części dyspozytywnej wyroku.