III KK 461/19

Sygn. akt III KK 461/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) Protokolant Dorota Szczerbiak w sprawie M.J.P. skazanej z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 29 listopada 2019 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanej, od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 17 września 2018 r., sygn. akt II K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego postępowania; 2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE M.J.P. została oskarżona o to, że w dniu 28 grudnia 2006 r. w W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem E. SA. Z siedzibą w W., poprzez wprowadzenie w błąd co 2 do faktu swojego zatrudnienia i osiąganych dochodów w firmie „T.”, ul. C. w W., składając fałszywe oświadczenie o swoim zatrudnieniu w w/wym. firmie, które miało istotne znaczenie dla uzyskania pożyczki i na tej podstawie zawarła umowę kredytu nr (…) w kwocie 10.118,08 zł, nie mając zamiaru spłaty rat tego kredytu, czym działała na szkodę E. S.A. z siedzibą w W., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Wyrokiem z dnia 17 września 2018 r., sygn. akt II K 374/18. Sąd Rejonowy we Włocławku, przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., uznał oskarżoną za winną tego, że w dniu 28 grudnia 2006 roku w W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem E. S.A. z siedzibą w W., poprzez wprowadzenie w błąd co do formy zatrudnienia, osiąganych dochodów w firmie „T.”, ul. C. w W., oraz możliwości spłaty kredytu i na tej podstawie zawarła umowę kredytu nr (…) w kwocie 10.118.08 zł czym działała na szkodę E. S.A. z siedzibą w W., to jest występku z art. 286 § 1 k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył jej karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił na 1 (jeden) rok próby i na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżoną do informowania Sądu o przebiegu okresu próby. Na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 3 k.k. Sąd umorzył postępowanie wobec oskarżonej w zakresie przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. Wyrok zawiera także rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania. Prokurator jak też obrońca oskarżonej wnieśli o sporządzenie uzasadnienia wyroku, lecz po doręczeniu im wyroku z uzasadnieniem nie złożyli apelacji wobec czego wyrok uprawomocnił się z dniem 3 listopada 2018 r. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony na niekorzyść skazanej M.J.P. przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego, kasacją, która wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 23 sierpnia 2019 r. Zarzucił w niej rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa karnego materialnego i procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 3 k.k., i art. 11 § 2 i 3 k.k., polegające na umorzeniu postępowania wobec oskarżonej w zakresie przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. z uwagi na upływ terminu 3 przedawnienia, przy jednoczesnym uznaniu oskarżonej winną popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., podczas gdy oba przestępstwa stanowiły jeden czyn wyczerpujący znamiona dwóch przestępstw, co nakazywało stosowanie przesłanek wymienionych w przepisach dotyczących terminu przedawnienia do całego kumulatywnie kwalifikowanego przestępstwa i ustalenie terminu przedawnienia na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. Oskarżonej M.J.P. zarzucono popełnienie jednego czynu wyczerpującego znamiona dwóch przepisów ustawy karnej, a mianowicie art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. W związku z tym, że w chwili orzekania upłynął termin przedawnienia przewidziany dla czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa z art. 297 § 1 k.k., Sąd I instancji, wbrew regułom wyrażonym w art. 11 § 2 i 3 k.k., uznał oskarżoną za winną w zakresie przestępstwa objętego kwalifikacją z art. 286 § 1 k.k., zaś w zakresie przestępstwa kwalifikowanego z art. 297 § 1 k.k. - umorzył postępowanie wskazując, że nastąpiło przedawnienie jego karalności. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło z rażącym naruszeniem art. 11 § 2 i 3 k.k. gdyż Sąd nie był uprawniony do tego, by orzekać co do kwalifikacji prawnej czynu, a tym samym odmiennie co do tego samego czynu. Takie postąpienie Sądu doprowadziło do sytuacji, w której co do tego samego czynu zapadły dwa wykluczające się wzajemnie rozstrzygnięcia. Z jednej strony mamy bowiem do czynienia ze skazaniem z art. 286 § 1 k.k. m. in. Za wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego przez oskarżoną co do formy jej zatrudnienia, osiąganych dochodów w firmie „T.”, co przecież nastąpiło poprzez przedłożenie przez nią fałszywego oświadczenia o zatrudnieniu w ww. firmie, zaś z drugiej strony orzeczenie umarzające postępowanie o przestępstwo z art. 297 § 1 k.k., polegające wszak na przedłożeniu fałszywego oświadczenia o zatrudnieniu. Tak z opisu czynu zarzuconego, ale i przypisanego oskarżonej, jak też poczynionych przez Sąd, niekwestionowanych ustaleń faktycznych, wynika, że zachowania oskarżonej nie da się rozdzielić. Stanowi jeden czyn wyczerpujący 4 znamiona dwóch przestępstw, co uzasadniało jego kumulatywną kwalifikację. Konsekwencją powyższego winno być zatem, uznanie oskarżonej winną popełnienia zarzuconego jej czynu o kumulatywnej kwalifikacji, bowiem uwzględniając i datę popełnienia czynu - 28 grudnia 2006 r., zagrożenie wskazanego w kwalifikacji prawnej przestępstwa o surowszej kwalifikacji z art. 286 § 1 k.k. - do 8 lat pozbawienia wolności oraz termin przedawnienia wskazany w art. 101 § 1 pkt 2a k.k. - 15 lat, przedawnienie tego przestępstwa, zakwalifikowanego zgodnie z normą art. 11 § 2 k.k. - nie nastąpiło. Powyższe stanowisko jest zgodne z tym jakie Sąd Najwyższy zajął w uchwale 7 sędziów z dnia 20 września 2018 r., I KZP 7/18 (OSNKW 2018/11/72), w której rozstrzygnięte zostały występujące w tym przedmiocie rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Zgodnie z tą uchwałą: „W wypadku czynu, wyczerpującego znamiona dwóch albo więcej przepisów ustawy karnej, który stanowi przestępstwo podlegające kumulatywnej kwalifikacji prawnej (art. 11 § 2 k.k.), termin przedawnienia jego karalności wyznaczany jest, na podstawie art. 101 k.k., w oparciu o wysokość kary grożącej za to przestępstwo określonej w myśl art. 11 § 3 k.k. albo inne przesłanki wymienione w przepisach dotyczących terminu przedawnienia, a stosuje się go do całego kumulatywnie kwalifikowanego przestępstwa.” Przekonanie to przede wszystkim wynika z przyjętego przez ustawodawcę założenia, zgodnie z którym ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo (art. 11 § 1 k.k.). Z kolei art. 101 k.k. dotyczący terminu przedawnienia karalności we wszystkich jednostkach redakcyjnych odnosi się do karalności „przestępstwa”. W związku z tym badanie terminu przedawnienia karalności przestępstwa dotyczyć może tylko takiego fragmentu zachowania ludzkiego, który spełnia wszystkie przesłanki odpowiedzialności karnej za przestępstwo stanowiące elementy struktury przestępstwa wynikające z przepisu art. 1 k.k., bez względu na to, czy ten fragment został wyodrębniony z zachowania człowieka przy pomocy znamion jednego, czy więcej niż jednego, typu czynu zabronionego. Do tych przesłanek nie należy jednak przedawnienie karalności przestępstwa, a precyzyjniej – brak upływu terminu przedawnienia. Dlatego upływ terminu przedawnienia właściwego dla określonego typu przestępstwa, gdy przepis ustawy karnej 5 zawierający jego znamiona pozostaje w kumulatywnej kwalifikacji prawnej z innymi przepisami ustawy karnej, nie wyklucza jego powołania w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego sprawcy. W związku z zastosowaniem konstrukcji z art. 11 § 2 k.k. powstaje nowy typ przestępstwa, który może mieć tylko jeden termin przedawnienia (zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., V KK 235/09; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2014 r., I KZP 19/14; postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2015 r., II KK 131/15; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2016 r., V KK 345/15). Termin ten jest wyznaczany zgodnie z art. 101 k.k. W badanej sprawie ten termin powinien zostać określony na podstawie terminu właściwego dla przedawnienia karalności przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. W związku z tym, że termin ten jeszcze nie upłynął, orzeczenie Sądu I instancji o umorzeniu na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 3 k.k. postępowania w zakresie przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. było wadliwe. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Rejonowego w W. i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. as