III KK 462/24

III KK 462/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Andrzej Stępka w sprawie B. C. oskarżonej z art. 302 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 14 stycznia 2025 r. kasacji prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 25 kwietnia 2024 r., II Ka 83/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 28 grudnia 2023 r., II K 807/23 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Małgorzata Gierszon Tomasz Artymiuk Andrzej Stępka ł.n III KK 462/24 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Przemyślu wyrokiem z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt II K 807/23: I. uznał B. C. za winną tego, że w dniu 29 marca 2019 r. w P., będąc zobowiązana zeznała nieprawdę podczas składania oświadczenia o stanie majątkowym przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Przemyślu oświadczając, że nie posiada żadnego mieszkania, lokalu, ani innego majątku nieruchomego, będąc pouczona o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, na podstawie art. 233 k.k., w sytuacji, gdy posiadała 8/32 części własności nieruchomości gruntowej położonej w P., obr. […], woj. […], stanowiącej jedyną działkę nr […] o powierzchni 0,0759 ha, zabudowanej, objętej księgą wieczystą nr […] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Przemyślu Wydział Ksiąg Wieczystych, to jest czynu z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. i za to skazał ją na karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych określając wysokość jednej stawki na kwotę 30 zł; 2. uniewinnił B. C. od zarzucanego jej czynu z art. 300 § 2 k.k., polegającego na tym, że: w dniu 3 marca 2020 r. w P. w celu udaremnienia egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu nr […] z dnia 8 września 2017 r. udaremniła zaspokojenie swojego wierzyciela, to jest Skarbu Państwa w kwocie 37 000 zł poprzez darowanie tej kwoty rodzicom tj. A. oraz W. O.. Wyrok ten - w zakresie pkt 2, tj. uniewinnienia oskarżonej od popełnienia czynu z art. 300 § 2 k.k. - zaskarżyli prokurator oraz oskarżyciel posiłkowy - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Przemyślu. Prokurator zarzucił: obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez błędne przyjęcie, iż odpowiedzialność B.C. za zobowiązanie podatkowe wynikające z tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu III KK 462/24 3 nr […] z dnia 8 września 2017 r. ograniczała się jedynie do małżeńskiego majątku wspólnego, co w konsekwencji spowodowało dokonanie przez Sąd błędnych ustaleń przyjętych za podstawę orzeczenia i uniewinnienie B. C. od popełnienia zarzucanego jej czynu, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy poddany analizie zgodnie z zasadami logiki, prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego w sposób jednoznaczny wskazuje, że oskarżona popełniła zarzucane jej przestępstwo z art. 300 § 2 k.k. Natomiast oskarżyciel posiłkowy zarzucił wskazanemu wyrokowi: błąd w ustaleniach stanu faktycznego przyjętego za podstawę wydania orzeczenia, mający istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Sąd przyjął, że przedmiotem egzekucji było zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 r. obciążające męża oskarżonej M. C., za które oskarżona odpowiada wyłącznie jako małżonka z majątku wspólnego, a w konsekwencji, że egzekucja nie mogła zostać skierowana do 8/32 części własności nieruchomości gruntowej położonej w P. i środków uzyskanych ze sprzedaży tego prawa. Natomiast w rzeczywistości przedmiotem egzekucji było zobowiązanie solidarne wynikające, za które oskarżona odpowiada zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku osobistego a egzekucja mogła zostać skierowana do wspomnianych składników majątkowych. Dalej skarżący stwierdził, że "egzekucja nie dotyczyła zobowiązania męża oskarżonej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, ale zobowiązania wspólnego małżonków, za które odpowiadają na takich samych zasadach (solidarnie) tj. majątkiem wspólnym i osobistym. W konsekwencji powyższego udział w nieruchomości oraz uzyskane z tytułu jego sprzedaży środki pieniężne były zagrożone zajęciem, ponieważ możliwa była także egzekucja z majątku osobistego oskarżonej". Apelacje te rozpoznał Sąd Okręgowy w Przemyślu w dniu 25 kwietnia 2024 r. Wyrokiem w tym dniu wydanym w sprawie o sygn. akt II Ka 83/24, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu wniósł prokurator, który zaskarżył to orzeczenie w całości na niekorzyść oskarżonej i zarzucił: rażące naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj. art. 300 § 2 k.k. poprzez błędne przyjęcie, iż zgromadzony w sprawie III KK 462/24 4 materiał dowodowy nie daje podstaw do przypisania B. C. popełnienia zarzucanego jej przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. i pociągnięcia jej za ten czyn do odpowiedzialności karnej i błędne uznanie, że jej odpowiedzialność za zobowiązanie podatkowe wynikające z tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu nr […] z dnia 8 września 2017 r. ograniczało się jedynie do małżeńskiego majątku wspólnego, podczas gdy powyższy tytuł wykonawczy wystawiony został względem obydwojga małżonków – M. i B. C. odpowiedzialnych solidarnie, po przeprowadzeniu kontroli złożonego przez ww. w dniu 2 maja 2011 r. w Urzędzie Skarbowym w Przemyślu wspólnego zeznania rocznego PIT 36 za rok 2010 w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, a jednocześnie w wydanym tytule wykonawczym nr […] z dnia 8 września 2017 r. B. C. wskazana została jako osoba zobowiązana - małżonek odpowiedzialny solidarnie, wobec czego egzekucja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu mogła zostać przeprowadzona zarówno z majątku wspólnego małżonków, jak i jej majątku odrębnego - osobistego, w tym, ze środków pochodzących ze sprzedaży udziału we współwłasności nieruchomości położonej w P. przy ulicy […], wynoszącego 8/32 jej części w kwocie 37 000 zł, co w konsekwencji skutkowało błędnym utrzymaniem w mocy wyroku zapadłego przed Sądem I instancji, a które to naruszenie wynika z dokonanego przez Sąd Odwoławczy naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., poprzez nienależyte, a wręcz schematyczne i ogólnikowe rozważenie wniesionych zarzutów odwoławczych i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, co pozwoliło rozpoznać ją w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Zaskarżony nią wyrok został wydany z rażącym naruszeniem przepisów wskazanych w zarzucie kasacji, przy czym z racji na charakter tego uchybienia miało to istotny wpływ na treść tegoż wyroku. Nie ulega też wątpliwości, że pierwotną nieprawidłowością, której się Sąd Okręgowy - i to w wymiarze rażącym - dopuścił było nierespektowanie obowiązków, które karna III KK 462/24 5 ustawa procesowa nakłada, w przepisach art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k., na każdy sąd przeprowadzający kontrolę odwoławczą wyroku sądu I instancji w związku z wniesionymi od niego środkami odwoławczymi. Stosownie do treści tych regulacji właściwe zrealizowanie wskazanych w nich obowiązków wymaga nie tylko niepomijania żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, ale także rzetelnego ustosunkowania się do każdego z nich oraz wykazania konkretnymi, znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach, argumentami, dlaczego uznano poszczególne zarzuty apelacji za trafne, bądź też bezzasadne. Tymczasem Sąd Okręgowy w Przemyślu rozpoznając zarzuty apelacji wniesionych przez prokuratora oraz oskarżyciela posiłkowego Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu - które opierały się na tożsamych argumentach - w ogóle nie odniósł się do podnoszonych w tych apelacjach (pierwszorzędnych dla dokonania oceny trafności wyroku Sądu I instancji) kwestii dotyczących wspólnego rozliczenia małżonków M. i B. C. z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz wpływu takiego sposobu rozliczenia oskarżonej B. C. na dopuszczalność prowadzenia egzekucji tychże zobowiązań podatkowych z majątku odrębnego oskarżonej. Przy czym bezsporne jest, że tytuł wykonawczy Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu nr […] z dnia 8 września 2017 r został wystawiony względem obojga małżonków – M. i B. C. odpowiedzialnych solidarnie. Tytuł ten został bowiem wydany w związku z decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2016 r., znak […], określającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwocie 69 999 zł. Decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu kontroli złożonego przez małżonków C. w dniu 2 maja 2011 r. w Urzędzie Skarbowym w Przemyślu wspólnego zeznania rocznego PIT - 36 za rok 2010 w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i została utrzymana w mocy przez Dyrektora Administracji Skarbowej w Rzeszowie w dniu 14 lipca 2017 r. W wspomnianym tytule wykonawczym nr […] z dnia 8 września 2017 r. B. C. została określona jako osoba zobowiązana - małżonek odpowiedzialny solidarnie, a jednocześnie osoba fizyczna - podmiot u którego powstał wspomniany obowiązek z tytułu złożenia wraz z mężem wspólnej deklaracji podatkowej PIT - 36 za rok 2010. Jednocześnie – co też nie budzi w świetle stwierdzonych faktów wątpliwości – B. C. była świadoma zobowiązań jakie wraz z mężem posiadają względem Urzędu III KK 462/24 6 Skarbowego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 9 września 2017r. dokonano zajęcia jej wynagrodzenia za pracę, a w dniu 29 marca 2019 r. złożyła ona przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego oświadczenie o stanie majątkowym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w którym podała, iż nie posiada żadnego mieszkania, lokalu oraz innego majątku nieruchomego. Ponadto w dniu 29 września 2021 r dokonano zajęcia jej rachunku bankowego w Banku S.A. Pomimo świadomości tych zdarzeń oskarżona w dniu 3 marca 2020 r. sprzedała udział we współwłasności nieruchomości wynoszący 8/32 jej części za kwotę 37 000 zł, którą następnie darowała swoim rodzicom. Oskarżona wszystkie te okoliczności przyznała będąc przesłuchana, tak w postępowaniu przygotowawczym, jak też i w toku postępowania sądowego. Sąd Rejonowy uznał jednak, że odpowiedzialność oskarżonej za zobowiązania podatkowe jej męża z tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu ograniczyła się "jedynie do majątku wspólnego", zaś jej udział w nieruchomości wynoszący 8/32 części stanowił majątek odrębny oskarżonej, podobnie jak środki finansowe uzyskane ze zbycia tego udziału. Stąd też nie była możliwa egzekucja z tej części nieruchomości, której właścicielką była oskarżona, jak również z kwoty uzyskanej przez nią z jej sprzedaży. W konsekwencji nie nastąpiło poprzez jej dokonanie przez oskarżoną udaremnienie zaspokojenia wierzyciela, w rozumieniu znamion wskazanych w art. 300 § 2 k.k. W obydwu apelacjach, które wpłynęły od wyroku tego Sądu skarżący kwestionowali to stanowisko podnosząc argumenty dotyczącego wspólnego rozliczenia podatkowego małżonków i jego wpływu na możliwość egzekucji z majątku odrębnego małżonka. W apelacji Prokuratora wprost wskazano, że "okoliczność, że zarówno udział w nieruchomości, jak i środki pochodzące z jego sprzedaży stanowiły majątek odrębny oskarżonej, nie ma znaczenia dla przypisania jej odpowiedzialności karnej. Jak wskazano bowiem wraz z mężem M. była podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych i to wraz z nim złożyła wspólne roczne zeznanie podatkowe PIT - 36 za 2010 r. Wobec tego egzekucja mogła zostać przeprowadzona zarówno z jej majątku odrębnego, jak i majątku wspólnego małżonków. Sytuacja przedstawiałaby się odmiennie jedynie w sytuacji gdyby deklaracje PIT złożył wyłącznie mąż III KK 462/24 7 oskarżonej - jedyny podatnik. Oskarżona, jako jego małżonka byłaby wówczas odpowiedzialna za zobowiązania męża wyłącznie majątkiem wspólnym. w takiej sytuacji przeprowadzenie egzekucji z jej majątku odrębnego nie byłoby możliwe". Podobne argumenty podniósł także oskarżyciel posiłkowy w swojej apelacji przywołując m.in. art. 92 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2383) - zwana dalej ordynacją podatkową. Sąd odwoławczy do tych argumentów związanych z samym sposobem wspólnego rozliczenia małżonków C. i jego wpływem na możliwość przypisania oskarżonej odpowiedzialności karnej za przedmiotowy czyn, w ogóle się nie odniósł, tak jakby ich w ogóle nie zauważył. To zaniechanie stanowiło z pewnością rażące uchybienie owym przywołanym na wstępie przepisom regulującym sposób przeprowadzenia kontroli odwoławczej i miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Doprowadziło ono bowiem do utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji, który zapadł z oczywistą obrazą przepisu art. 300 § 2 k.k. Nie ulega wszak wątpliwości to, że zgodnie z powołanym w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji art. 26 ordynacji podatkowej, podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki. Z kolei art. 29 tej ustawy stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim ta odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny i majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Skarżący podnosili jednak - jak to już odnotowano - że w badanej sprawie małżonkowie rozliczali się wspólnie za 2010 rok. Potwierdza to znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja. Na karcie 72 znajduje się bowiem decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie, z której wynika, że małżonkowie złożyli wspólne zeznanie PIT - 36. W tej sytuacji znajduje do nich zastosowanie art. 93 § 3 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym małżonkowie opodatkowani łącznie do sumy swoich dochodów na podstawie odrębnych przepisów ponoszą odpowiedzialność solidarną za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku od sumy dochodów małżonków. Zgodnie z art. 91 tej ustawy do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań cywilnoprawnych. W konsekwencji, każdy z dłużników jest zobowiązany wobec wierzyciela do spełnienia całego świadczenia, tak jakby był jedynym dłużnikiem. Jeśli zatem małżonkowie III KK 462/24 8 zdecydują się na wspólne rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych, to są traktowani jak jeden podatnik (zob. R. Dowgier, Uwagi do art. 91 Ordynacji podatkowej, w: Etel Leonard (red.) Ordynacja podatkowa. Tom I. Zobowiązania podatkowe. Art. 1-119zzk. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, teza 1) Znajduje wówczas zastosowanie nadmieniony art. 26 tej ustawy, z którego wynika, że za te zobowiązania podatkowe odpowiadają całym swoim majątkiem, a zatem egzekucja może być skierowana także w stosunku do ich odrębnych majątków. Dodać należy, że na znajdującym się na karcie 18-19 tytule wykonawczym podano informację o solidarnym zobowiązaniu małżonków, a w jego części E przy opisie należności pieniężnych wskazano art. 26 § 1 ordynacji podatkowej. Przywołane okoliczności wykazały zasadność zarzutu kasacji prokuratora i w konsekwencji konieczność jej uwzględnienia oraz uchylenia zaskarżonego nią wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Przemyślu. Sąd ten na nowo dokona kontroli instancyjnej wyroku Sądu Rejonowego w związku z wniesioną przez prokuratora apelacją mając przy tym na względzie powyższe wnioski i spostrzeżenia. Z tych to względów orzeczono jak wyżej. Małgorzata Gierszon Tomasz Artymiuk Andrzej Stępka ł.n [a.ł]