III KK 470/23

III KK 470/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) Protokolant Agnieszka Niewiadomska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry, w sprawie T. W. skazanego z art. 56 § 1 k.k.s. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r., kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 101/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II K 60/14, uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do T. W. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Eugeniusz Wildowicz Barbara Skoczkowska Paweł Wiliński [PGW] III KK 470/23 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II K 60/14, Sąd Okręgowy w Rzeszowie uznał T. W. za winnego: przestępstwa z art. 258 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności; przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s. oraz 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 i 5 k.k.s., za które wymierzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności i karę grzywny w wysokości 500 stawek, przy przyjęciu dziennej stawki na kwotę 1.000 zł, oraz orzekł 4-letni zakaz prowadzenia działalności gospodarczej; przestępstwa z art. 273 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za które wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W miejsce kar jednostkowych, Sąd I instancji, orzekł karę łączną 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem skazującym objęty został także J. S. Po rozpoznaniu apelacji obrońców oskarżonych, wyrokiem z dnia 6 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 101/20, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił J. S. od dokonania wszystkich zarzucanych mu czynów, zaś w odniesieniu do T. W. zmienił wyrok w ten sposób, że z opisu czynu przypisanego oskarżonemu T. W. jako przestępstwo z art. 258 § 1 k.k. wyeliminował zwrot „oraz wspólnie i w porozumieniu z J.S.”; za podstawę wymiaru kary za czyn przypisany jako przestępstwo z art. 56 § 1 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s. i art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1, 2 i 5 k.k.s. w zw. z art. 38 § 2 k.k.s. przyjął art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 2 k.k.s. w zw. z art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s.; za podstawę wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności przyjął art. 85 § 1 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 39 § 1 i 2 k.k.s., a w pozostałej części wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie utrzymał w mocy. Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniosła obrońca skazanego T. W., zaskarżając go na korzyść skazanego oraz zarzucając: 1. rażące naruszenie prawa procesowego, które to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez to, że w składzie sądu II instancji zasiadał SSA G. Z., powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym III KK 470/23 3 przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a nadto zachodzą w stosunku do tego sędziego indywidualne okoliczności, takie jak brak zasięgnięcia opinii zgromadzenia ogólnego sędziów apelacji oraz powołanie go w lipcu 2018 r. na stanowisko Rzecznika dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie w sytuacji, w której tenże był jeszcze sędzią Sądu Okręgowego w Tarnowie, a także powiązania go z aferą związaną z egzaminem na sędziego B. P., kiedy to wiemy, że nie uzupełnił za nią testów nie dlatego, że nie chciał brać udziału w tym wątpliwym prawnie i moralnie procederze, ale dlatego, że nie było to wykonalne, co bacząc na uniewinnienie drugiego oskarżonego, który dokumentował się listami poparcia od polityków związanych z partią rządzącą […] (cztery opinie o skazanym wydane przez posła A. K. - […], senatora J. R. -[…], księdza J. F. i Prezydenta Miasta O. J. G., s. 5 uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego) w konsekwencji prowadzi do jednoznacznego stwierdzenia, że w orzekaniu w niniejszej sprawie w sądzie II instancji brała udział osoba niezdolna do orzekania, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.; 2. rażące naruszenie prawa procesowego, które to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez to, że sąd II instancji z urzędu, do czego był zobligowany, w ogóle nie weryfikował składu sądu I instancji, kiedy to w składzie sądu I instancji zasiadał początkowo SSR delegowany do SO T. M., który to fakt, przy braku jakichkolwiek informacji odnośnie tejże delegacji do Sądu Okręgowego w Rzeszowie w aktach sprawy, sam przez się obligował sąd II instancji do poczynienia ustaleń czy delegacja ta była zgodna z art. 77 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zwłaszcza, że z ogólnie dostępnych uchwał KRS wynika, że w czasie prowadzenia tegoż postępowania sędzia orzekał w ramach jednorazowych delegacji Prezesa SA w Rzeszowie oraz delegacji Ministra Sprawiedliwości, przy czym wg powszechnie dostępnych źródeł delegacja Ministra Sprawiedliwości skończyła się 30 listopada 2015 r., a rozprawy w sprawie niniejszej miały miejsce dalej z jego udziałem jako sędziego SSR del. do Sądu Okręgowego w Rzeszowie również w roku 2016, co w konsekwencji prowadzi do stwierdzenia, że w orzekaniu w niniejszej sprawie III KK 470/23 4 w sądzie I instancji brała udział osoba niezdolna do orzekania, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.; 3. rażące naruszenie prawa procesowego, które to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj. art. 439 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., art. 2 § 2 k.k.s. oraz art. 44 § 1 i 5 k.k.s. w zw. z art. 62 § 2 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2017 r., do którego to doszło w skutek nie umorzenia postępowania co do czynu z pkt II komparycji wyroku, który to czyn miał zostać popełniony w okresie od 26 marca 2008 r. do dnia 30 marca 2009 r. a wyrok w sprawie został wydany dnia 14 stycznia 2020 r, kiedy to czyn z pkt II uległ przedawnieniu z dniem 31 marca 2019 r„ bowiem w dacie czynu art. 62 § 2 k.k.s. przywidywał wyłącznie zagrożenie karą grzywny do 240 stawek dziennych, a w takiej sytuacji zgodnie z art. 44 § 1 i 5 k.k.s. do przedawnienia musiało dojść, niezależnie od tego czy weźmiemy pod uwagę terminy przedawnienia z k.k.s. obowiązujące w dacie czynu, czy też z daty orzekania w terminie 5 lat od czasu jego popełnienia, nie więcej jednak niż 10 lat, w sytuacji gdy wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, co faktycznie w tymże okresie miało miejsce, niemniej nie wpłynęło na fakt, że procedowanie w sprawie skończyło się nieprawomocnie dnia 14 stycznia 2020 r. tj. po upływie już kilku miesięcy od upływu terminy przedawnienia; 4. rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego przez naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. i art. 410 k.p.k. oraz w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., 393 § 1 k.p.k. i 143 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na tym, że sąd II instancji rozpatrując apelacje obrońcy Skazanego nie wyszedł poza granice zaskarżenia (uwaga obecnego obrońcy: w apelacji można przyjąć, że w pewnym sensie zarzut nie odtworzenia nagrań został wydedukowany, niemniej z ostrożności procesowej podnoszę, że sąd odwoławczy winien nad tą okolicznością procesową sam się pochylić, bacząc aby wszelakie ustalenia w sprawie bazowały na prawdzie i całości materiału dowodowego) i podniesionych zarzutów, zasadniczo utrzymując w mocy rażąco niesprawiedliwe orzeczenie sądu a quo, które to zapadło z oczywistym naruszeniem art. 366 § 1 k.p.k. w skutek nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, następnie powielone w skutek zaniechania przez sąd odwoławczy odtworzenia w toku III KK 470/23 5 rozprawy apelacyjnej całości materiałów pochodzących z kontroli operacyjnej, pomimo uznania przez sąd ad quem swojej zdolności do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, kiedy to sąd ad quem analizując protokoły z rozpraw przeprowadzonych przed sądem a quo miał wiedzę, że odtwarzanie nagrań pochodzących z kontroli operacyjnej na wniosek oskarżyciela publicznego złożony na rozprawie dnia 17 listopada 2016 r. ograniczono do treści istotnych dla niniejszego postępowania, absolutnie nie wyjaśniając czymże są te najistotniejsze treści i jak doszło do ustalenia, że akurat dane nagrania bez ich odsłuchiwania uznano za najistotniejsze, a także wiedząc, że sąd pierwszoinstancyjny w ogóle zaniechał sporządzania protokołów z odsłuchiwanych nagrań w tym zakresie (rozprawy nie były przy tym nagrywane), co w sposób oczywisty naruszało zasadę równości broni i nie dawało żadnemu sądowi pełnego obrazu stanu faktycznego sprawy, a jedynie fragmentaryczny, jednostronnie niekorzystny dla Skazanego, podyktowany przez oskarżyciela publicznego, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji w której kontrola odwoławcza miała wyłącznie iluzoryczny charakter, bowiem nie opierała się na całości zgromadzonego materiału dowodowego, co też mogło prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie; 5. rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego przez naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na tym, że sąd II instancji rozpatrując apelacje obrońcy Skazanego nie wyszedł poza granice zaskarżenia i podniesionych zarzutów, zasadniczo utrzymując w mocy rażąco niesprawiedliwe orzeczenie sądu a quo, które to zapadło z oczywistym naruszeniem art. 273 k.k., które to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, albowiem w zasadzie bezkrytycznie sąd odwoławczy zaakceptował, że Skazany dopuścił się czynu z art. 273 k.k. przyjmując w ślad za sądem a quo, że wielokrotnie użył dokumentów poświadczających nieprawdę co do okoliczności mających znaczenie prawne w rozumieniu art. 271 § 1 kk, kiedy to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania L. P. oraz A. P., nie pozwalał na ustalenie, że Skazany posługiwał się dokumentem autentycznym, a zatem wystawionym przez uprawnioną osobę i w ramach przysługujących jej uprawnień, bowiem jak klarownie wynikało z akt sprawy dokumenty, którymi III KK 470/23 6 posłużył się Skazany pochodziły od osób nieuprawnionych tj. faktycznie zostały sporządzone i podpisane przez L. P. lub A. P., bądź inne nie uprawnione do tego osoby nie zaś przez właścicieli firm, które miały dokonywać i dokonywały faktycznie sprzedaży kart pre-paid na rzecz Skazanego; 6. rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego przez naruszenie art. 433 §§ 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nienależyte rozpoznanie wszystkich zarzutów apelacji w granicach tego środka odwoławczego, w tym przede wszystkim zaniechanie kompleksowego, zgodnego z art. 424 § 1 k.p.k. odniesienia się do zarzutu apelacji obrońcy dotyczącego obrazy art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k., kiedy to obrona wywodziła, że sąd I instancji wyrokując pominął zeznania świadków P. M., M. B., J. L., R. S. oraz P. M. w zakresie w jakim świadkowie Ci potwierdzali uznane za niewiarygodne wyjaśnienia Skazanego, a także w zakresie w jakim obrona podnosiła, że w sposób nienależyty doszło do oceny zeznań kluczowych świadków, którzy to jak A. P. czy O. N. wskazywali, że Skazany był wyłącznie niewtajemniczonym w proceder przestępczy klientem, gdzie pomimo ilości zarzutów apelacyjnych i ich zasadności oraz szczegółowości, sąd ad quem stwierdził w uzasadnieniu lakonicznie, że: „Ramy niniejszego uzasadnienia nie pozwalają na powtórzenie oceny materiału dowodowego w takim zakresie, w jakim było to obowiązkiem Sądu I instancji. Zaznaczyć jedynie należy, że Sąd odwoławczy nie zgadza się z subiektywną oraz w znacznej części gołosłowną oceną autora apelacji, natomiast w całości podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji i przedstawioną w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku”, kiedy to właśnie brak należytego pochylenia się nad zeznaniami wskazanych w apelacji świadków prowadził do wywiedzenia apelacji, bowiem ocena na poziomie- wiarygodne lub nie wiarygodne, a dokładnie powielana przez sąd a quo formuła: „Świadek w sposób wiarygodny przedstawia informacje, które nabył w ramach swoich obowiązków zawodowych. Niezwiązany ze stronami postępowania”, można swobodnie a nie dowolnie rzec, że nic nie mówi o procesie dojścia do takiej oceny i ciężko wręcz bacząc na cały zgromadzony materiał dowodowy się do takowej odnieść, co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że sąd ad quem dokonał kontroli instancyjnej niedbale, w sposób III KK 470/23 7 rażąco odbiegający od ustawowego wymogu rzetelnej kontroli instancyjnej, co obrazuje, że kontrola instancyjna wydanego orzeczenia była jednostronna, wybiórcza, całkowicie dowolna i tym samym nie odpowiadająca kryteriom wynikającym z treści wymienionych przepisów procedury karnej; 7. rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego przez naruszenie art. 433 § 1 i 2 k.p.k. i art. 440 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k. do którego to doszło w wyniku poczynienia przez sąd odwoławczy odmiennych ocen stanu faktycznego niż to poczynił sąd a quo, ale bez żadnej logiki rozróżnionych w stosunku do oskarżonych w niniejszej sprawie, kiedy de facto, wszelkie argumenty jakie sąd odwoławczy powołał jako przemawiające za uniewinnieniem J. S., przytoczone począwszy od str. 30 uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, są identyczne z tymi jakie należałoby poczynić w stosunku do Skazanego T. W., czego to sąd ad quem nie zrobił, nie wiedzieć z jakich powodów przyjmując uniewinnienie na bazie tożsamych argumentów jednego z oskarżonych, przy dokonaniu wyłącznie korekty kwalifikacji prawnej czynu co do drugiego, co też bacząc na wątpliwości związane z możliwymi wpływami politycznymi na sędziego G. Z. oraz faktem posługiwania się przez uniewinnionego J. S. szeregiem rekomendacji od polityków z ramienia partii rządzącej, rodzić musi stanowczą konkluzję, że w niniejszej sprawie doszło do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia.” Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w stosunku do skazanego, a także w zakresie czynu przypisanego jako przestępstwo z art. 62 § 2 k.k.s. o umorzenie postępowania w sprawie, w zakresie czynu przypisanego jako przestępstwo z art. 273 k.k. o uniewinnienie skazanego, zaś w zakresie czynu z pkt I wyroku o przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie wniosła o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Obecny na rozprawie prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o uchylenie wyroku z powodu wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. III KK 470/23 8 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się skuteczna w tym znaczeniu, że wobec ujawnienia się bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., związanej z wadliwie ukształtowanym składem Sądu II instancji, doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W konsekwencji powyższego zbędnym okazało się rozważenie pozostałych zarzutów kasacji. Sąd Najwyższy za zasadne uznaje odwołać się na wstępie do treści uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20, podkreślając, że wykładnia prawa zawarta w tej uchwale jest obowiązująca i w myśl art. 87 ust. 1 ustawy o SN Sąd Najwyższy pozostaje nią związany jako zasadą prawną. Sędziów tego Sądu nie może zatem zwolnić z obowiązku jej przestrzegania żadna subiektywna czy inna okoliczność, w tym zgłoszone do uchwały zdanie odrębne, czy interes w korzystnej dla sędziego, a odmiennej wykładni przepisu art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. Związani uchwałą trzech Izb Sądu Najwyższego pozostają co oczywiste także sędziowie Sądu Najwyższego orzekający w innych niż Izba Karna izbach tego Sądu. Jak wynika z treści uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.” W odniesieniu do sędziów sądów powszechnych wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje zatem wprawdzie automatycznie, że sąd z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Jeżeli jednak ujawnione zostaną przez strony albo staną się Sądowi Najwyższemu znane z urzędu okoliczności wskazujące na III KK 470/23 9 wątpliwości co do bezstronności sędziego rozwiać je może albo potwierdzić szczegółowe ich badanie, do którego Sąd Najwyższy jest uprawniony i zobowiązany zarazem. Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje nadto wielokrotnie wyrażany w innych swoich orzeczeniach pogląd, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana ustawą o KRS z 2017 r., nie jest organem niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej, a tym samym nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje art. 187 ust. 1 Konstytucji RP (zob. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego: z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 i z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22, z dnia 13 kwietnia 2023 r., III CB 6/23 i z dnia 19 października 2023 r., I ZB 52/22.; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21, z dnia 12 października 2022 r., III KK 193/20, z dnia 19 października 2022 r., II KS 32/21, z dnia14 grudnia 2022 r., II KK 206/21, z dnia 15 lutego 2023 r., II KK 571/22, z dnia 6 kwietnia 2023 r., II KK 119/22, z dnia 19 kwietnia 2023 r., III KK 375/21, z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21, z dnia 18 lipca 2023 r., III KS 26/22, z dnia 24 sierpnia 2023 r., V KK 562/22, z dnia 26 września 2023 r., II KK 288/23, z dnia 28 września 2023 r., II KK 55/23, z dnia 11 października 2023 r., III KK 185/23, z dnia 18 października 2023 r., III KK 60/23, z dnia 8 listopada 2023 r., III KK 239/23). Tożsame wnioski wynikają z orzeczeń trybunałów międzynarodowych – Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19], z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr 49868/19 i 57511/19], z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20], z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18), z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr 50849/21] oraz wyroki TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21). Konsekwencją dopuszczenia do funkcjonowania, w sferze obejmującej proces nominacyjny sędziego, organu powołanego w sposób sprzeczny z Konstytucją RP, jest odpadnięcie przyjmowanego dotąd powszechnie domniemania niezawisłości i III KK 470/23 10 bezstronności sędziego nominowanego na wniosek tego organu. Tym samym, jak to stwierdzono w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie istnieje już to domniemanie w stosunku do osób, które przystąpiły do konkursów sędziowskich po dniu 17 stycznia 2018 r., a ustalenie czy konkretny sędzia, który uzyskał nominację w opisywanych warunkach, nie jest stronniczy, w sytuacji, gdy przestała obowiązywać reguła jego bezstronności, która była zasadą przed 2018 r., wymaga przeprowadzeniu dowodu pozytywnego bezstronności, gdy uprzednio trzeba było wykazać sytuację przeciwną – brak bezstronności. Jak wskazywano już wielokrotnie w orzecznictwie polskiego Sądu Najwyższego, jak i orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka problem dotyczący niezależności polskich sądów i ich odpowiedniej struktury ma charakter systemowy. Kwestia ta zwłaszcza wybrzmiewa w tych przypadkach, gdy konkretni sędziowie nie tylko swoją karierę orzeczniczą zaczynali, bądź kontynuowali w oparciu o decyzje Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018.3), ale brali aktywny udział we wspieraniu wszelkich „reform” wymiaru sprawiedliwości po roku 2015 i utożsamiali się z wyrażanymi przez ówcześnie rządzących kierunkami zmian. Zagadnienie to nabiera dodatkowego wymiaru w przypadku tych sędziów, którzy nie tylko uczestniczyli w bezprawnej procedurze przed niekonstytucyjnym organem, jakim jest wspomniana Rada, ale ponadto przyjmowali stanowiska z rąk Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego i swoimi działaniami w pełnym zakresie popierali te wszelkie decyzje czy zmiany, które następnie były jednoznacznie uznawane przez sądy międzynarodowe za naruszające gwarancje prawa do niezależnego sądu ustanowionego ustawą. Ich kariery w strukturze sądownictwa powszechnego, czy też nawet i Sądu Najwyższego były nietypowe o tyle, że awanse do sądów wyższych instancji lub na stanowiska funkcyjne miały bezprecedensowo szybki charakter. Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., w sprawie I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22) zaakcentowano kluczową dla procesu nominacyjnego okoliczność, tj. że III KK 470/23 11 Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym prze[…]ami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1. W uchwale tej zaakcentowano także, że należy mieć na względzie stopniowalność kryteriów doboru do sądów różnego rzędu, gdyż surowsze są wymagania w stosunku do sędziów ubiegających się o awans do sądów, które znajdują się wyżej w strukturze sądownictwa, co prowadzi do konieczności oceny w ramach testu niezawisłości konkretnego sędziego takich okoliczności, jak równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury, jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów, porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla kontrkandydatów oraz to, czy kandydat w ogóle miał kontrkandydata do awansu, czy też był jedyną osobą, która wzięła udział w danym konkursie. Obecny skład Sądu Najwyższego w pełni akceptuje argumentację prezentowaną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroku SN z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III KK 39/23, a także wyroku SN z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. III KK 471/23, odnoszącą się możliwości ukształtowania składu sądu spełniającego standardy niezawisłości i bezstronności, z udziałem sędziego G. Z. W związku z powyższym nie zachodzi potrzeba ponownego drobiazgowego przywoływania i powtarzania ustaleń (poczynionych przez Sąd Najwyższy we wskazanym wyroku w sprawie III KK 39/23) dotyczących przebiegu kariery zawodowej sędziego G. Z. po 2015 roku, ani szczegółów konkursu na stanowisko sędziego w Sądzie Apelacyjnym przed KRS. Wskazać można jedynie w ujęciu syntetycznym na następujące okoliczności: 1. sędzia G. Z. powołany został do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Apelacyjnego w […] postanowieniem Prezydenta RP z dnia 10 grudnia 2020 r., na wniosek zawarty w uchwale KRS Nr […] z dnia 17 czerwca 2020 r.; 2. sędzia G. Z. wykazywał stałe wsparcie dla kandydatur do Krajowej Rady III KK 470/23 12 Sądownictwa, która od 2018 roku jest organem nieodpowiadającym konstytucyjnej charakterystyce. Uznać należy, że złożenie podpisu pod listą poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, której niekonstytucyjny status w sposób jednoznaczny został określony w orzecznictwie sądów polskich i trybunałów międzynarodowych w sposób jednoznaczny w odbiorze zewnętrznym był i jest odczytywany jako szczególne wsparcie i powiązanie z władzą wykonawczą w okresie, w którym zmierzała ona wprost do ograniczenia niezawisłości i niezależności władzy sądowniczej; 3. w szczególności w 2018 r. udzielił swojego poparcia sędziemu R. P., wobec którego pojawiły się istotne zastrzeżenia wyrażone przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Apelacyjnego w Krakowie w uchwale z dnia 6 marca 2023 roku. Te zastrzeżenia wynikały z jego delegacji do tego Sądu oraz ubiegania się o stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w […]; 4. w 2022 r. sędzia G. Z. poparł kandydaturę R. P. jako kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, który wówczas był sędzią Sądu Rejonowego w Jarosławiu i został delegowany do Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, a zatem o dwie instancje w strukturze sądownictwa powszechnego; co istotne, a co było dotychczas niepraktykowane w wymiarze sprawiedliwości, w tym samym czasie Minister Sprawiedliwości wyznaczył sędziego R. P. pozostającego sędzią sądu rejonowego, na stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w […]; 5. w dniu 9 listopada 2018 r. p.o. Prezesa Izby Dyscyplinarnej powołanej przy Sądzie Najwyższym, stanowiącej w istocie zakazany przez Konstytucję RP sąd wyjątkowy, wyznaczył sędziego G. Z. na funkcję Prezesa Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […], a sędzia nominację tę przyjął, mimo świadomości działania sądownictwa dyscyplinarnego w sposób zgodny z wolą polityczną Ministra Sprawiedliwości, skierowaną przeciwko niezależnym i niezawisłym sędziom, kwestionującym reformy wymiaru sprawiedliwości; 6. w dniu 11 listopada 2021 r. Prezes tej samej Izby Dyscyplinarnej wyznaczył ponownie sędziego do pełnienia obowiązków Prezesa Sądu Dyscyplinarnego. Tymczasem w 2021 r. wiedzą powszechną wśród sędziów było istnienie istotnych zastrzeżeń co do niekonstytucyjnego statusu Izby Dyscyplinarnej, III KK 470/23 13 której orzecznictwo trybunałów międzynarodowych odmówiło cech sądu. Okoliczności powyższe przesądziły o stwierdzeniu wystąpienia w odniesieniu do sędziego G. Z. bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. albowiem sędzia, który awansował i obejmował powierzane mu funkcje we wskazanych wyżej warunkach, może być postrzegany jako silnie związany z władzą wykonawczą nierespektującą zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady niezależności wymiaru sprawiedliwości. Zatem skoro sędzia G. Z. uzyskał awans na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego, w wadliwej procedurze, z uwagi na poparcie udzielane władzy wykonawczej w okresie systemowego naruszania przez nią zasad praworządności i trójpodziału władzy, wyrażając swoją postawą poparcie dla dokonywanych zamachów na niezależność i bezstronność sądów, to sąd z udziałem takiego sędziego nie będzie w odbiorze zewnętrznym postrzegany jako sąd w pełni bezstronny i niezawisły. Te wszystkie elementy uzasadniają stwierdzenie, że w niniejszej sprawie sąd drugiej instancji nie zapewnił prawa do sądu niezawisłego i niezależnego, ustanowionego ustawą w kontekście zarówno konstytucyjnym, jak i konwencyjnym. Podnoszone w kasacji dodatkowe zarzuty związane z udziałem sędziego G. Z. w „aferze związanej z egzaminem na sędziego B. P.”, córki byłego polityka, czy podniesiony jako zarzut mający dowodzić stronniczości sędziego fakt uniewinnienia przez Sąd odwoławczy orzekający z udziałem sędziego G. Z. drugiego z oskarżonych w tej sprawie, rzekomo z powodu przedstawienia przez niego czterech „listów poparcia od polityków związanych z partią rządzącą Prawa i Sprawiedliwości”, nie mają wpływu na kierunek niniejszego rozstrzygnięcia, a jednocześnie wskazują jak ważna jest realizacja przez sędziego wymogów niezależności i niezawisłości, pozwalająca zewnętrznemu obserwatorowi na całkowitą pewność, że sędzia będzie orzekał w jego sprawie pozostając wolny od wpływów zewnętrznych i bezstronnie. Uwzględniając całokształt przeprowadzonych powyżej rozważań, należało na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Procedując powtórnie w postępowaniu odwoławczym, Sąd ten rozpozna sprawę w składzie nie rodzącym wątpliwości co do jego niezależności, niezawisłości i bezstronności. III KK 470/23 14 Eugeniusz Wildowicz Barbara Skoczkowska Paweł Wiliński [PGW] [ms]