III KK 510/23

III KK 510/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 września 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Marek Pietruszyński SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) Protokolant Monika Zawadzka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga w sprawie J. F. oskarżonego z art. 300 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 września 2024 r., kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt IX Ka 660/23, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II K 741/21, I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, II. zarządza zwrot na rzecz oskarżyciela posiłkowego wniesionej opłaty od kasacji. Marek Pietruszyński Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz III KK 510/23 2 UZASADNIENIE J. F. został oskarżony o to, że „w dniu 23 grudnia 2019 roku w S. woj. ś. jako Prezes Zarządu spółki B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. udaremnił wykonanie postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Starachowicach G. N. prowadzącego postępowanie egzekucyjne KM 1516/19, a wszczętego w dniu 6 listopada 2019 roku z wniosku wierzyciela A. sp. z o.o. z siedzibą w N. w ten sposób, że zbył składniki majątku zagrożonego zajęciem w postaci nieruchomości położonej w R. przy ul. […]”, tj. o przestępstwo w art. 300 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w Starachowicach, wyrokiem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II K 741/21, uznał oskarżonego za winnego tego, że „w dniu 23 grudnia 2019 roku w S. woj. […] jako Prezes Zarządu spółki B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. udaremnił wykonanie postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Starachowicach G. N. prowadzącego postępowanie egzekucyjne KM 1516/19, a wszczętego w dniu 6 listopada 2019 roku z wniosku wierzyciela A. sp. z o.o. z siedzibą w N. w ten sposób, że zbył składniki majątku zagrożonego zajęciem w postaci nieruchomości położonej w R. przy ul. […]”, tj. przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. i za ten czyn na podstawie art. 300 § 2 k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił J. F. na okres próby wynoszący rok. Na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do pisemnego informowania sądu co 6 miesięcy o przebiegu okresu próby. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w N. C. 198 000 zł. Ponadto orzekł o kosztach sądowych. Sąd Okręgowy w Kielcach, po rozpoznaniu apelacji oskarżonego i jego obrońcy, wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt IX Ka 660/23, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, kosztami procesu obciążając Skarb Państwa. Od tego wyroku kasację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego A. sp. z o.o. z siedzibą w N., który zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego. III KK 510/23 3 Zarzucił wyrokowi: 1) „rażącą i mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy obrazę prawa materialnego, a to art. 300 § 2 k.k. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie przez Sąd II instancji, że w opisie czynu pominięto jakoby oskarżony działał w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika, w sytuacji gdy Sąd I instancji wyraźnie w opisie czynu wyartykułował, że oskarżony udaremnił egzekucję komorniczą poprzez zbycie składnika majątku, a więc podjął działania i osiągnął cel jakim jest udaremnienie, co jednoznacznie winno przesądzać o zamiarze sprawcy wszak udaremnienie jest skutkiem działania w wykonaniu wcześniej podjętego zamiaru, a bez celu działania, skutek w postaci udaremnienia nigdy nie nastąpi”, 2) „rażącą i mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy obrazę prawa procesowego, a to art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poprzez wskazanie, że Sąd I instancji w sposób niedokładny dokonał opisu czynu podczas gdy w treści opisu czynu dokonanego przez Sąd zawarte są wszystkie niezbędne znamiona przedmiotowo-podmiotowe zarzucanego oskarżonemu czynu”. Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. W pisemnych odpowiedziach na kasacje oraz na rozprawie kasacyjnej prokurator i obrońca oskarżonego wnieśli o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty są zasadne. Rację ma skarżąca, że Sąd odwoławczy zmieniając wyrok Sądu I instancji i uniewinniając J. F. od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art. 300 § 2 k.k., błędnie przyjął, iż w opisie tego czynu pominięto znamię działania oskarżonego w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika, a tym samym został zdekompletowany zespół znamion określających to przestępstwo. Ponieważ ten błąd nie mógł być - zdaniem Sądu odwoławczego - naprawiony ani w postępowaniu odwoławczym, ani w toku ewentualnego ponownego rozpoznania sprawy, oskarżonego należało uniewinnić od dokonania tego przestępstwa. III KK 510/23 4 Przedstawiona przez Sąd odwoławczy argumentacja, choć słuszna co do zasady, jest jednak obarczona istotną wadą, która nie pozwalała na zaakceptowanie jej jako podstawy rozstrzygnięcia w tej sprawie. O ile bowiem trzeba zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Kielcach o istnieniu ograniczeń dotyczących możliwości wprowadzania w postępowaniu apelacyjnym dodatkowych ustaleń odnoszących się do opisu czynu przyjętego przez Sąd I instancji, gdyż istotnie, w myśl art. 434 § 1 k.p.k., w sytuacji braku środka odwoławczego wniesionego na niekorzyść oskarżonego, nie jest dopuszczalne uzupełnianie elementów czynu stanowiących ustawowe znamiona przestępstwa, to jednak w tej sprawie problem, w gruncie rzeczy, sprowadza się do tego czy rzeczywiście tego ustalenia w opisie czynu zabrakło. Innymi słowy, czy zachowanie oskarżonego J. F. w postaci opisanej w wyroku Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 9 lutego 2023 r. zawiera wszystkie znamiona przestępstwa określone w art. 300 § 2 k.k., czy też pominięto w nim dookreślenie, że oskarżony działał w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika, co skutkowało dekompozycją znamion czynu zabronionego. Konstrukcja art. 300 § 2 k.k. zakłada, że celem działania sprawcy jest udaremnienie wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego a środkiem do tego celu (a nie jak błędnie przyjął Sąd odwoławczy, skutkiem działania sprawcy) jest udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia swojego wierzyciela. Wzorcowo skonstruowany opis zarzucanego oskarżonemu czynu z art. 300 § 2 k.k. powinien brzmieć, np. tak: „w dniu 23 grudnia 2019 r. w S., jako prezes zarządu spółki z o.o. B. ( ) działając w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika (…), udaremnił zaspokojenie swojego wierzyciela A. w ten sposób, że zbył zagrożoną zajęciem nieruchomość w R.”. Jakkolwiek w opisie czynu zarzucanego i przypisanego oskarżonemu przez Sąd I instancji nie wszystkie te elementy, w dodatku operując słowami ustawy, zamieszczono, lecz nie oznacza to jeszcze, że ten opis nie zawierał wszystkich ustawowych znamion. W szczególności nie można się zgodzić ze stanowiskiem Sądu odwoławczego, że w opisie czynu pominięto ustalenie, iż oskarżony działał w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika. III KK 510/23 5 W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym dla przypisania znamion konkretnego przestępstwa nie jest niezbędne powtórzenie wyrażeń zastosowanych przez ustawodawcę w jego opisie zamieszczonym w przepisie karnym. Zasadnicze znaczenie ma natomiast użycie takich określeń zachowania sprawcy czynu zabronionego, które jednoznacznie wypełniają treść elementów składających się na jego ustawową postać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2012 r., III KK 227/11). Również w wyroku z dnia 7 lipca 2009 r., V KK 82/09, Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 413 § 1 pkt 1 k.p.k. nie wprowadza wymogu, aby w opisie czynu należało użyć słów ustawy nazywających poszczególne znamiona przestępstwa. Chodzi bowiem o to, aby opis ten odpowiadał znaczeniu wszystkich znamion ustawowych konkretnego przestępstwa. Opis zachowania sprawcy czynu zabronionego zamieszczony in concreto w sformułowaniach zawartych w wyroku musi oczywiście odpowiadać pełnemu zespołowi znamion określonych w przepisie ustawy karnej. Nie oznacza to jednak, że jedyną formą realizacji tego wymagania jest wierne przytoczenie słów ustawodawcy. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 2013 r., V KK 435/12 „dopuszczalne jest bowiem zarówno posłużenie się sformułowaniami równoważnymi językowo, jak i takie zwerbalizowane przedstawienie działania oskarżonego, które w sposób niepozostawiający wątpliwości odpowiada treści poszczególnych znamion przypisanego mu przestępstwa albo w drodze nieodpartego logicznego wnioskowania świadczy o wyczerpaniu konkretnego elementu składającego się na ustawowy obraz określonego czynu zabronionego”. O tym, w jakim celu działał oskarżony J. F. zbywając zagrożoną zajęciem nieruchomość położoną w R., jest mowa w opisie zarzucanego i przypisanego mu czynu, a więc po to, aby udaremnić wykonanie postanowienia komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne. I wcale nie były do tego konieczne te słowa, których rzeczywiście w tym opisie nie zamieszczono, tj., że „działał w celu udaremnienia”. To ustawowe znamię w opisie czynu, który został przypisany przez Sąd I instancji wyrażono bowiem słowami „udaremnił wykonanie postanowienia Komornika Sądowego w Sądzie Rejonowym w Starachowicach”. Wszak „udaremnił”, jak słusznie wskazano w kasacji, to skutek realizacji świadomego (celowego) działania sprawcy, a więc działania z zamiarem bezpośrednim – w celu udaremnienia III KK 510/23 6 wykonania postanowienia komornika. Taki bez wątpienia cel przyświecał oskarżonemu, który w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego zbył nieruchomość - składnik majątku zagrożonego zajęciem. Wprawdzie w opisie przypisanego oskarżonemu czynu wprost – słowami ustawy nie wskazano też, że oskarżony „udaremnił zaspokojenie swojego wierzyciela A.”, lecz i tego znamienia, wskazującego w jaki sposób oskarżony zmierzał do osiągnięcia celu w postaci udaremnienia wykonania postanowienia komornika, jednak w tym opisie nie pominięto. Wskazuje na to stwierdzenie, że komornik prowadził postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela Spółki z o.o. A. Środkiem do celu w postaci udaremnienia wykonania orzeczenia innego organu państwowego (postanowienia komornika sądowego) było więc udaremnienie zaspokojenia swojego wierzyciela. Gdyby nawet uznać, że zachodzą wątpliwości co do tego, czy jednak w opisie zarzucanego (przypisanego) czynu nie zabrakło wskazania, w jaki sposób sprawca do tego zmierzał, a więc że „udaremnił zaspokojenie swojego wierzyciela”, to będą one przedmiotem pogłębionych rozważań i ocen sądu w ponownym postępowaniu. Nie mogą one jednak determinować rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpoznawanej kasacji, w której trafnie wytknięto, że Sąd odwoławczy błędnie przyjął, iż w opisie czynu pominięto znamię działania oskarżonego w celu udaremnienia wykonania postanowienia komornika, a tym samym, że został zdekompletowany zespół znamion określających to przestępstwo. Wszystko to prowadzi do wniosku, że podniesione w kasacji zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, które można sprowadzić do kwestionowania stanowiska Sądu odwoławczego co do braku prawidłowości (kompletności) przypisanego oskarżonemu czynu są zasadne. Dlatego Sąd Najwyższy, uwzględniając wniosek skarżącego, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W ponownym postępowaniu, Sąd ten rozpoznając po raz wtóry apelacje oskarżonego i jego obrońcy będzie miał na względzie powyższe uwagi i wskazania (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). III KK 510/23 7 Kierując się powyższym orzeczono, jak w wyroku, przy czym o zwrocie wniesionej opłaty od kasacji na podstawie art. 527 § 4 k.p.k. Marek Pietruszyński Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz [PGW] [ms]