III KK 612/24

III KK 612/24 POSTANOWIENIE Dnia 19 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński w sprawie P.W. i B.L. skazanych z art. 258 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 lutego 2025 r. wniosku obrońcy skazanych P.W. i B.L. o wyłączenie od udziału w sprawie SSN A.R. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego A.R. od udziału w sprawie o sygn. akt III KK 612/24. UZASADNIENIE Pismem z dnia 17 stycznia 2025 r. obrońca skazanych P.W. i B.L. wniósł o wyłączenie SSN A.R. od udziału w sprawie tych skazanych, zawisłej przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt III KK 612/24. Wskazując na treść art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. obrońca podniósł, że podstawą wniosku o wyłączenie są uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego łączące się z wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., wynikającej z niewłaściwej obsady sądu. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, oraz sądów międzynarodowych III KK 612/24 2 wnioskodawca wskazał, że sędzia A.R. nominowany pierwotnie na stanowisko sędziego Izby Dyscyplinarnej na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (DZ. U. 2018.3 z dn. 2018.01.02), a następnie przeniesiony do Izby Karnej Sądu Najwyższego nie spełnia wymogów sędziego niezależnego i bezstronnego. Podniósł, że znaczenie ma także fakt, iż w II instancji w składzie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie zasiadali sędziowie powołani w podobnie wadliwej procedurze, wobec których badanie standardu niezawisłości wielokrotnie zakończyło się wynikiem negatywnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stwierdzić należy, że Sąd Najwyższy wielokrotnie z podobnym wynikiem rozpoznawał już wnioski o wyłączenie SSN A.R., oparte na zarzutach braku bezstronności i niezawisłości wynikającej z wadliwości jego powołania, w tym co istotne pierwotnie do Izby Dyscyplinarnej, albo uchylał wydane z jego udziałem orzeczenia (por. postanowienie SN z 18 lipca 2023 r., IV KZ 19/23; postanowienie SN z 16 września 2022 r., III KK 339/22; postanowienie SN z 14 października 2024 r., III KK 286/23). Także w niniejszym postępowaniu zaistniały te same podstawy do wyłączenia go od rozpoznania kasacji w sprawie III KK 612/24. Powyższe wynika z uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020), w której wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.” Sąd Najwyższy argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia szczególnych warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak takiej weryfikacji i brak III KK 612/24 3 transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli, pozwalającej na weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i niezawisłości sądu, w składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie najwyższych standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla oceny czy osoba, która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i bezstronności Sądu Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.” Zatem w stosunku do osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego nie ma potrzeby przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w cytowanej wyżej uchwale. Uchwała ta z powodów wskazywanych wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zachowuje swoją moc i wiąże jego sędziów. Co więcej, jak wskazano w postanowieniu SN z 18 lipca 2023 r., IV KZ 19/23, sędzia A.R. został pierwotnie powołany na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która to Izba, choć była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt. BSA I-4110-1/2020 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22). Z kolei podjęcie przez niego czynności orzeczniczych w Sądzie Najwyższym - Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP, a więc bez zachowania procedury przewidzianej dla ubiegania się o stanowisko w sądzie przewidzianym w Konstytucji RP. Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego czy też z mocy samej ustawy. Akty nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej podejmowane były przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie. Skoro jednak Izba Dyscyplinarna nigdy nie była III KK 612/24 4 sądem, nominacje te nie obejmowały możliwości orzekania w Sądzie Najwyższym. Powołanie danej osoby do orzekania w tym Sądzie wymagało więc spełnienia procedury określonej w art. 179 Konstytucji RP przewidującej określone kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa oraz Prezydenta RP. Naruszenie tej procedury, również uzasadnia stwierdzenie braku dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem sędziego A.R., który tak właśnie został powołany do orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Co więcej, w piśmie zawierającym wniosek o wyłączenie wskazano na sygnalizację wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., dotyczącej orzekania w składzie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie sędziów X.Y., X.Y.1. i X.Y.2., a opartej na wadliwości ich powołania mającej ten sam charakter co podniesiona w niniejszym wniosku. Powołanie A.R. na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego nastąpiło również na wniosek tak samo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, tj. na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W konsekwencji za oczywiste przyjąć należy, że biorąc udział w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy i dokonując kontroli prawidłowości wydanego orzeczenia, w zakresie oceny istnienia albo braku wystąpienia wady z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. wypowiadałby się także pośrednio na temat własnego statusu jako sędziego Sądu Najwyższego. Niewątpliwie wypowiadałby się zatem w ten sposób niejako we własnej sprawie, co z kolei stanowić mogłoby naruszenie zakazu nemo iudex in causa sua, a także prowadzić do uznania, że strony postępowania pozbawione zostały prawa do bezstronnego sądu, stanowiącego element rzetelnego postępowania karnego i konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [WB] [a.ł] III KK 612/24 5