III KO 32/57

SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w sprawie Mikołaja K. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze - postanowieniem z dnia 28 stycznia 1957 r. Nr akt I KR 1211/56 - kwestii prawnej, wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy dopuszczenie się czynu nierządnego przez nauczyciela względem uczennicy można uznać za przekroczenie przez niego swej władzy lub niedopełnienie obowiązku (art. 286 § 1 k.k.) w wypadku, gdy nie ma możliwości zakwalifikowania tego czynu pod przepis art. 204 k.k.?"na podstawie art. 390 k.p.k. postanowił udzielić odpowiedzi, jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePodstaw rozstrzygnięcia omawianej kwestii należy szukać w płaszczyźnie ogólniejszego zagadnienia prawnego, a mianowicie, czy przestępstwo ogólne, popełnione przez urzędnika (nauczyciela) podczas urzędowania lub w związku z urzędowaniem może podpadać pod przepis art. 286 k.k.Pozytywną odpowiedź na postawione wyżej pytanie znajdujemy w dotychczasowej praktyce sądowej, opartej między innymi na przyjętej przez Sąd Najwyższy zasadzie prawnej, w myśl której popełniony przez urzędnika w warunkach powyżej podanych - czyn, zawierający znamiona przestępstwa ogólnego może podpadać pod przepis art. 286 k.k. na podstawie ogólnej zasady o zbiegu przepisów ustawy (art. 36 k.k.) z przyjęciem więc kwalifikacji z przepisu przewidującego surowszą karę (Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 26 stycznia 1935 r. 2 K. 982/34 Zb. Orz. 1935/V poz. 176).Skoro jednakże w omawianym przypadku nie można stosować zasady o zbiegu przepisów ustawy (art. 36 k.k.) z uwagi na istniejącą ujemną przesłankę procesową (brak wniosku pokrzywdzonego) do ścigania oskarżonego w płaszczyźnie art. 204 k.k., przeto do ukarania pozostaje tylko podstawa prawna, wynikająca z przepisu art. 286 § 1 k.k.Oczywistą przy tym jest rzeczą, iż dopuszczenie się czynu nierządnego przez nauczyciela względem wychowanka nie może być przyjęte jako przekroczenie władzy, gdyż czynem tym nie posuwa się on poza granice, w jakich prawo zamyka sferę jego uprawnień.Rozważyć zatem należy, czy omawiany czyn będzie stanowił jeden z przejawów niedopełnienia obowiązków służbowych, karanego w myśl art. 286 § 1 k.k.Niedopełnienie obowiązków służbowych urzędnika polegać może:a)albo na zaniechaniu wskutek niepodjęcia działania nakazanego ustawą lub innym przepisem prawnym, czy też wynikającego z samej istoty urzędowania,b)albo na pozytywnym działaniu, jeżeli ustawa nakłada na niego obowiązek powstrzymywania się od pewnych działań sprzecznych z prawem lub istotą wykonywanej funkcji.Według przepisu art. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. z 1956 r. Nr 12, poz. 63), nauczyciel spełnia swoje zadania względem wychowanków, między innymi przez "dbanie o godność i przykładną postawę moralną wychowawcy młodego pokolenia".Za niedopełnienie obowiązku powstrzymywania się od działań (czynów), które by mogły ujemnie wpłynąć na moralność oddanych jego opiece wychowanków, nauczyciel ponosić może odpowiedzialność służbową, stosownie do przepisu art. 35 cytowanej wyżej ustawy.Dopuszczenie się jednak przez nauczyciela czynu nierządnego względem wychowanka, jako pozytywne działanie, będące jaskrawym przykładem niedopełnienia obowiązku (art. 3 cyt. ustawy), mieści w sobie jednocześnie cechy przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k., gdy w okolicznościach danego przypadku zdolne jest wyrządzić konkretną szkodę interesowi publicznemu, lub prywatnemu, względnie jednemu i drugiemu przez godzenie bezpośrednie w dobro, które z tytułu swego stanowiska powinien był chronić.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy postanowił rozstrzygnąć przekazaną kwestię prawną jak wyżej.