III KO 39/24

III KO 39/24 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 16 maja 2024 r., wniosku obrońcy skazanego R. T. w przedmiocie wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki od udziału w sprawie o sygn. akt III KO 39/24, na podstawie art. 42 § 4 zd. pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Annę Dziergawkę od udziału w sprawie o sygn. akt. III KO 39/24. UZASADNIENIE W niniejszej sprawie obrońca skazanego złożył wniosek o wznowienie postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt II AKa 156/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt III K 127/20. Sprawa ta została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą III KO 39/24 i przydzielona do referatu sędzi Anny Dziergawki. W piśmie datowanym na dzień 16 kwietnia 2024 r. obrońca skazanego R. T. wniósł o wyłączenie sędzi Anny Dziergawki odwołując się przy tym do treści art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jak też uchwały III KO 39/24 2 pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych nr C 585/18, C-624/18, C 625/18. W uzasadnieniu wniosku jego autor wskazał, że zachodzą wątpliwości co do bezstronności i niezależności sędzi Anny Dziergawki, sędzi wyłonionej w wadliwy sposób, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy skazanego jako oczywiście zasadny należało uwzględnić. Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucje iudex suspectus przewiduje możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II KO 30/21 warto przypomnieć, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w tej sprawie i odnosi się także do postępowania wznowieniowego (por. np. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Bez wątpienia, okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego SN przez A. Dziergawkę, w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z jej udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka konkluzja wynika zarówno z dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i Sądu Najwyższego (por. orzeczenia III KO 39/24 3 ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20; uchwała połączonych trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 13 października 2021 r. II KO 30/21; z dnia 28 września 2022 r., IV KK 333/22; z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22). Wobec faktu, że szeroką argumentację w tym zakresie zawarto w uzasadnieniach tych orzeczeń ponowne jej przytaczanie jest zbędne, tym bardziej, że obecny skład Sądu Najwyższego w całości argumenty te podziela i uznaje je za własne. Już zatem ta okoliczność, z uwagi na wystąpienie skarżącego, który domaga się wyłączenia sędzi A. Dziergawki od rozpoznania sprawy, musi skutkować wyłączeniem tej sędzi (wadliwie powołanej) od rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania, tak aby Polska nie ponosiła odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC, co jest bardzo prawdopodobne uwzględniając dotychczasową linię orzeczniczą ETPC. Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu sędzi A. Dziergawki od rozpoznania sprawy wywołanej wnioskiem o wznowienie postępowania złożonym przez obrońcę skazanego R. Tomasika (III KO 39/24). Przy czym zastrzec trzeba, że sprawa ta nie powinna trafić do żadnego z sędziów powołanych do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Jako że obrońca w swoim wniosku o wyłączenie A. Dziergawki zwracał uwagę na kwestię kasacji wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2023 r. w sprawie II AKa 156/22, nadmienić należało, że w dniu 18 stycznia 2024 r. (III KK 355/23) wydano orzeczenie, które z uwagi na udział sędziego Ryszarda Witkowskiego dotknięte jest, z uwagi na tryb powołania wyżej wymienionego na urząd sędziego Sądu Najwyższego, bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. stanowiącą zgodnie z treścią art. 542 § 3 k.p.k. podstawę wznowienia postępowania kasacyjnego urzędu (zob. m.in. postanowienia SN: z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22; z dnia 14 czerwca 2023 r. III KO 43/23; z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 30/22; z dnia 23 sierpnia 2023 r., II III KO 39/24 4 KO 75/23; z dnia 18 października 2023 r., I KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23; z dnia 8 maja 2024 r. I KO 25/24). Obrońca zatem może stosowne pismo będące sygnalizacją (art. 9 § 2 k.p.k.) istnienia podstawy do wznowienia postępowania kasacyjnego złożyć, opierając się – co oczywiste – na wskazanej linii orzeczniczej. [J.J.] [ms]