III KO 79/11

POSTANOWIENIE Z DNIA 16 LISTOPADA 2011 R. III KO 79/11 1. Sędziego w jego czynnościach może zastąpić m. in. sędzia tego samego sądu, na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału lub prezesa sądu, na wniosek sędziego lub z urzędu, w celu zapewnienia sprawności postępowania (art. 45 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). 2. Zastąpienie sędziego przez sędziego tego samego sądu, nawet jeżeli z innego wydziału (§ 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.), nie wymaga aktu delegacji, który jest obligatoryjny w razie zastąpienia sędziego przez sędziego innego sądu równorzędnego lub bezpośrednio wyższego albo bezpośrednio niższego (art. 45 ust. 1 in fine u.s.p.). Przewodniczący: sędzia SN K. Cesarz. Sędziowie SN: T. Arytmiuk (sprawozdawca), B. Skoczkowska. Sąd Najwyższy w sprawie Jana M., skazanego z art. 148 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 listopada 2011 r. kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 26 kwietnia 2007 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 sierpnia 2006 r., postanowił stwierdzić, że nie istnieją ustawowe podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania zakończonego 2 prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 26 kwietnia 2007 r. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2006 r., Sąd Okręgowy w B. uznał Jana M. za winnego popełnienia dwóch przestępstw określonych w art. 148 § 1 k.k. oraz w art. 158 § 3 k.k., i za to orzekł wobec niego karę łączną 25 lat pozbawienia wolności. Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego orzeczenia przez obrońców oskarżonych (poza Janem M. w sprawie tej skazane zostały jeszcze dwie inne osoby) i prokuratora, Sąd Apelacyjny w B. wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2007 r., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, zaś Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r., oddalił kasacje wniesione przez obrońców wszystkich skazanych, w tym m.in. kasację obrońcy Jana M. jako oczywiście bezzasadną. W adresowanym do Sądu Najwyższego piśmie z dnia 3 sierpnia 2011 r. skazany Jan M. wniósł (zresztą po raz kolejny) o ustanowienie dla niego obrońcy z urzędu do sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego powołanym wyżej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. Uzasadniając wniosek wskazał przy tym, że w jego ocenie w niniejszej sprawie ujawniła się okoliczność, która świadczy o wystąpieniu – na etapie rozpoznania jego sprawy przez Sąd Okręgowy w B. – bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu), które to uchybienie nie zostało, na skutek niewłaściwej kontroli instancyjnej, dostrzeżone z urzędu przez Sąd Apelacyjny w B., co skazany powiązał z kolei z faktem orzekania w składzie Sądu odwoławczego byłej Prezes Sądu Okręgowego w B. Zdaniem Jana 3 M. nienależyta obsada Sądu pierwszej instancji wynikała z „delegowania” do jego składu przez Prezesa tego sądu sędziów wydziału odwoławczego, na co delegujący nie uzyskał zgody Kolegium sądu. W pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury Generalnej wyraził pogląd, że w niniejszej sprawie brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 26 kwietnia 2007 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 sierpnia 2006 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Nie ulega wątpliwości, że wznowienie postępowania z powodu uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., jest możliwe wyłącznie z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), nie zaś na wniosek strony, jednakże strona – nie dysponując w tym zakresie własnym wnioskiem o wznowienie postępowania – może, w oparciu o treść art. 9 § 2 k.p.k., zasygnalizować organowi procesowemu potrzebę podjęcia czynności ex officio (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48). W ten właśnie sposób, a więc jako inicjatywę Jana M. opartą o przepis art. 9 § 2 k.p.k., potraktować należało skierowane do Sądu Najwyższego pismo skazanego z dnia 3 sierpnia 2011 r. Stało się ono podstawą do przeprowadzenia analizy akt sprawy, która wszelako nie wykazała, aby w toku postępowania karnego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w B. w sprawie o sygn. III KK 230/05, a także na etapie postępowania odwoławczego w Sądzie Apelacyjnym w B., doszło do któregokolwiek z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., w tym w szczególności sugerowanego przez skazanego rozpoznania sprawy w instancji a quo przez sąd nienależycie obsadzony. Prawdą jest, że delegowanie przez prezesa sądu okręgowego sędziego sądu rejonowego albo sędziego sądu okręgowego do pełnienia 4 obowiązków sędziego na obszarze właściwości tego samego sądu okręgowego, na czas nie dłuższy niż miesiąc w ciągu roku, w oparciu o przepis art. 77 § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., dalej w tekście określanej jako u.s.p.), wymaga uprzedniego uzyskania zgody kolegium sądu okręgowego, zaś nie dochowanie związanych z taką delegacją wymogów (m.in. w wypadku braku zgody kolegium) skutkuje wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 października 2008 r., III KK 288/08, LEX nr 465924; z dnia 11 lutego 2009 r., II KK 265/08, LEX nr 486547; z dnia 17 maja 2011 r., III KK 104/11, LEX nr 795788). Rzecz w tym, co trafnie zauważył w swoim pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury Generalnej, że w niniejszej sprawie o tego rodzaju delegacji nie może być mowy, a to czyni bezprzedmiotowym – jak to zrobił w swoim piśmie skazany – prowadzenie jakichkolwiek dywagacji na gruncie instytucji określonej w powołanym wyżej przepisie art. 77 § 8 u.s.p. Z dokumentacji procesowej znajdującej się w aktach niniejszej sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że wyznaczenie przez Prezesa Sądu Okręgowego w B. dwóch sędziów Wydziału Odwoławczego tego sądu w osobach sędziów Sądu Okręgowego w B. Dariusza O. i Ireny R. do orzekania w sprawie III K 230/05, nastąpiło w oparciu o przepis art. 45 u.s.p. w zw. z § 65 ust. 1 zd. 2 oraz ust. 2 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 218 ze zm.), a nie na podstawie art. 77 § 8 u.s.p. Zgodnie z powołanymi regulacjami (analogiczne przewidziane są obecnie w § 60 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych – Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.), sędziego w jego czynnościach może zastąpić m.in. sędzia 5 tego samego sądu, na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału lub prezesa sądu, na wniosek sędziego lub z urzędu, w celu zapewnienia sprawności postępowania (art. 45 § 1 u.s.p. w zw. z § 2 tego przepisu). Jeżeli zachodzi przy tym potrzeba wyznaczenia sędziego z innego wydziału do innych czynności sądowych (§ 65 ust. 2 Regulaminu z 1987 r. – aktualnie § 60 ust. 2 Regulaminu z 2007 r.), przewodniczący wydziału zwraca się w tej sprawie do prezesa sądu (§ 65 ust. 1 zd. 2 Regulaminu z 1987 r. i § 60 ust. 1 zd. 2 Regulaminu z 2007 r.). Takie zastąpienie sędziego przez sędziego tego samego sądu nie wymaga przy tym aktu delegacji, który obligatoryjny jest jedynie w razie zastąpienia sędziego przez sędziego innego sądu równorzędnego lub bezpośrednio wyższego albo bezpośrednio niższego (art. 45 ust. 1 in fine u.s.p.). W przedmiotowej sprawie, w związku z brakiem możliwości skompletowania składu sądu z sędziów Wydziału III Karnego Sądu Okręgowego w B. (dwa wcześniejsze, zapadłe m.in. w stosunku do Jana M. wyroki zostały uchylone wyrokami Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 20 stycznia 2005 r. i z dnia 15 listopada 2005 r., zaś sędziemu Wydziału III Beacie O. udział w sprawie uniemożliwiał stan zdrowia), przewodniczący tego wydziału wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w B. o wyznaczenie do rozpoznania sprawy dwóch (art. 28 § 4 k.p.k.) sędziów innego wydziału tego sądu, co też Prezes Sądu Okręgowego zarządzeniem z dnia 28 grudnia 2005 r. uczynił. Zarządzenie to, wydane w oparciu przepis art. 45 u.s.p. oraz o powołane wyżej unormowania regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych, nie wiązało się więc z koniecznością delegowania sędziów Dariusza O. i Ireny R., ponieważ jako sędziowie Sądu Okręgowego w B. z racji aktu powołania mieli, bez potrzeby ich odrębnego delegowania, prawo do orzekania w tym sądzie, i to nie tylko w wydziale do którego organizacyjnie zostali przydzieleni. Tym samym wyrokujący w tej sprawie w dniu 28 sierpnia 2006 r. z udziałem wymienionych sędziów Sąd 6 Okręgowy w B. był obsadzony prawidłowo, co czyni również nieuprawnionym twierdzenie skazanego o dokonaniu w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny w B. niewłaściwej kontroli instancyjnej. Za pozbawione jakichkolwiek podstaw uznać należy przy tym supozycje Jana M. co do wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia z pominięciem okoliczności wskazanych w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na udział w składzie tego sądu sędziego Sądu Apelacyjnego Nadziei S., pełniącej poprzednio funkcję Prezesa Sądu Okręgowego w B. Tego rodzaju twierdzenie uznane być musi wyłącznie za niczym nie popartą insynuację, zaś skazany podnosząc powyższą okoliczność całkowicie przeoczył, że zarządzenie o zastąpieniu sędziów Wydziału III Karnego Sądu Okręgowego w B. sędziami Wydziału Karnego Odwoławczego tego sądu wydał Prezes Sądu Okręgowego w osobie sędziego Jarosława K., a nie sędziego Nadziei S. Prawidłowa była wreszcie delegacja do orzekania w Sądzie Apelacyjnych w B. dla sędziego Sądu Okręgowego w W. – Tomasza W. Uwzględniając, że w toku przedmiotowego badania sprawy przez Sąd Najwyższy nie potwierdziły się sugerowane przez skazanego okoliczności świadczące o wystąpieniu uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., orzeczono jak na wstępie.