III KR 6/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Żylewicz. Sędziowie: J. Dankowski, M. Paluch (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: C. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Franciszka J. i Jana J., oskarżonych z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 2 k.k. i z zastosowaniem art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 11 listopada 1971 r.,przyjmując, że oskarżeni Franciszek J. i Jan J. działając wspólnie i w porozumieniu - przy czym oskarżony Franciszek J. w warunkach określonych w art. 25 § 2 k.k. - w zamiarze pozbawienia życia Józefa D. i ograbienia go podzielili role w ten sposób, iż oskarżony Jan J. uderzył Józefa D. kilkakrotnie siekierą w głowę, powodując wielofragmentowe złamanie kości sklepienia oraz podstawy czaszki, złamanie kości jarzmowej i nosowej, a w następstwie tego śmierć Józefa D., a oskarżony Franciszek J. po przeszukaniu kieszeni ubrania denata zabrał mu około 20.000 zł, którymi się podzielił, przy czym wspólnie zakopali zwłoki na terenie pobliskiej szkółki leśnej, z tą zmianą zaskarżony wyrok co do obu oskarżonych utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Koszalinie wyrokiem z dnia 11 listopada 1971 r. skazał: 1) oskarżonego Franciszka J. na podstawie art. 148 § 1 i art. 210 § 2 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k. oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na 12 lat pozbawienia wolności i 5.000 zł grzywny oraz pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat, a ponadto zarządził na zasadzie art. 100 § 1 k.k. umieszczenie oskarżonego w szpitalu psychiatrycznym, oraz 2) oskarżonego Jana J. na podstawie art. 148 § 1 i art. 210 § 2 k.k. z uwzględnieniem art. 30 § 3 i art. 10 § 2 oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na 25 lat pozbawienia wolności, 5.000 zł grzywny i pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat; obydwu za to, że w dniu 12 listopada 1970 r. w C., działając w zamiarze pozbawienia życia i ograbienia Józefa D., uderzyli go kilkakrotnie siekierą w głowę, powodując wielofragmentowe złamanie kości sklepienia oraz podstawy czaszki, złamania kości jarzmowej i nosowej, a w następstwie tego śmierć pokrzywdzonego, po czym zabrali mu w celu przywłaszczenia gotówkę w kwocie przeszło 20.000 zł.Od powyższego wyroku wnieśli rewizje obrońcy obydwu oskarżonych.I. Rewizja obrońcy oskarżonego Franciszka J. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę art. 148 § 1 k.k. przez skazanie go z tego przepisu, mimo braku w tym zakresie dowodów, zamiast uznania go za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 210 § 2 k.k.;2) obrazę art. 372 § 1 k.p.k. przez sprzeczność istniejącą między rozstrzygnięciem zawartym w wyroku a jego uzasadnieniem, polegającą na tym, że w wyroku przyjęto, iż oskarżony Franciszek J. wspólnie z oskarżonym Janem J. uderzył Józefa D. kilkakrotnie w głowę, w następstwie czego Józef D. zmarł, podczas gdy z uzasadnienia wyroku wynika wyraźnie, że jedynie oskarżony Jan J. zadawał ciosy Józefowi D., a następnie uderzył jego głową w kamień;3) błędną ocenę okoliczności faktycznych przez oparcie wyroku na faktach, które nie znajdują potwierdzenia w wynikach postępowania dowodowego;4) rażącą niewspółmierność kary w związku z niezastosowaniem jej nadzwyczajnego złagodzenia, mimo istnienia ku temu wszystkich warunków przewidzianych w ustawie.Podnosząc te zarzuty, rewizja w konkluzji wnosi o zmianę wyroku przez uznanie oskarżonego Franciszka J. za winnego przestępstwa określonego w art. 210 § 2 k.k., wymierzenie mu za tak przypisany czyn kary z zastosowaniem nadzwyczajnego jej złagodzenia na podstawie art. 57 § 1 i art. 25 § 2 k.k., ewentualnie o wydatne obniżenie kary wymierzonej przez Sąd Wojewódzki i zarządzenie na podstawie art. 100 § 1 k.k. umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.II. Rewizja obrońcy oskarżonego Jana J. zarzuca wyrokowi Sądu Wojewódzkiego:1) obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na ustalenia faktyczne, a mianowicie: a) art. 4 § 1 k.p.k. przez przyjęcie za prawdziwe wyjaśnień pomawiającego i współodpowiedzialnego oskarżonego Franciszka J., mimo że były one kilkakrotnie zmieniane, zmierzały do obrony przed wymiarem sprawiedliwości własnej osoby i mimo że oskarżony ten miał ograniczoną zdolność kierowania swoim postępowaniem; b) przez przyjęcie za logiczne i powiązane ze sobą zeznań świadków Mariana Z., Karola M. i Leszka K., mimo że konkurują one z wersją obrony oskarżonego Jana J., wskazującego na fakt pobytu jedynie koło miejsca zbrodni;2) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegającą na przyjęciu porozumienia oskarżonych co do popełnienia przestępstwa.Podnosząc te zarzuty, rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego Jana J. od zarzucanego mu czynu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizje obydwu oskarżonych nie są zasadne.I. Co do rewizji obrońcy oskarżonego Franciszka J.Istota zarzutów rewizji tego oskarżonego sprowadza się do twierdzenia, że Sąd Wojewódzki niesłusznie przypisał Franciszkowi J. współudział w zabójstwie Józefa D., ponieważ z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż wszystkie ciosy zadane zostały denatowi przez oskarżonego Jana J.Chociaż powyższy zarzut znajduje częściowe uzasadnienie w dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleniach, to okoliczność ta sama przez się nie wyłącza udziału oskarżonego Franciszka J. w dokonanym zabójstwie Józefa D., Sąd Wojewódzki bowiem trafnie stwierdził, że w sprawie niniejszej mogą istnieć pewne trudności w ustaleniu dokładnym czynności, które wykonali poszczególni oskarżeni zabijając Józefa D., gdyż wyjaśnienia oskarżonego Franciszka J. mogą zawierać tendencje do pomniejszenia jego roli w dokonanej zbrodni. Jednakże przy ustalaniu winy obu oskarżonych fakt ten nie ma większego znaczenia, gdyż w razie współdziałania w popełnieniu przestępstwa ustalony podział ról nie wyłącza odpowiedzialności żadnego ze sprawców.Skoro zatem obydwaj oskarżeni powzięli wspólnie zamiar dokonania napadu rabunkowego na Józefa D., skoro wychodząc z mieszkania zabrali potrzebne do zadania mu ciosów narzędzia oraz inne przedmioty potrzebne do przeniesienia zwłok w niewidoczne miejsca, skoro ponadto zadania co do wykonania tego planu zostały podzielone, to przypisanie oskarżonemu Franciszkowi J. wspólnego działania z oskarżonym Janem J. w zabójstwie Józefa D. uznać należy za prawidłowe.Z całokształtu okoliczności ustalonych przez Sąd Wojewódzki oraz szczegółowo i wnikliwie przeanalizowanych oraz ocenionych wynika, że Franciszek J. miał pełną świadomość, iż dokonanie napadu rabunkowego na Józefa D. musi być związane z pozbawieniem go życia. W przeciwnym bowiem razie sprawcy tego napadu zostaliby ujawnieni, ponieważ napadnięty znał dobrze obydwu oskarżonych.W wypadku zmowy wspólnego dokonania zamierzonego przestępstwa zakres ustalonych czynności i podział ról między sprawcami nie ma znaczenia dla oceny ich działania jako współsprawstwa w rozumieniu art. 16 k.k.W tych warunkach, skoro założeniem oskarżonego Franciszka J. w dokonaniu napadu rabunkowego na Józefa D. było niedopuszczenie do ujawnienia sprawców, to logiczną konsekwencją tej przesłanki było pozbawienie go życia. Z konieczności tej oskarżony Franciszek J. w pełni zdawał sobie sprawę, co wynika przede wszystkim z faktu, że wtedy, gdy oskarżony Jan J. oprócz narzędzi zbrodni zabrał również kawałek sznurka używanego do snopowiązałki, oskarżony Franciszek J. zaproponował zabranie także mogącego się przydać paska parcianego.Pasek ten - jak to prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki - istotnie przydał się w czasie wleczenia zwłok z łąki do lasu, na miejsce wykopanego dołu.W tym stanie rzeczy rewizję oskarżonego Franciszka J. w części postulującej uznanie go jedynie za winnego zbrodni określonej w art. 210 § 2 k.k. uznać należy za niezasadną.Nietrafne są również zawarte w rewizji wnioski w zakresie orzeczenia o karze.Zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie przepisu art. 25 § 2 k.k. jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu orzekającego.Skoro więc Sąd Wojewódzki w sposób logiczny i przekonywający uzasadnił, dlaczego nie skorzystał z dobrodziejstwa zawartego w tym przepisie, a stan ograniczonej poczytalności oskarżonego Franciszka J. uznał za okoliczność łagodzącą przy wymiarze kary, to brak jest podstaw do kwestionowania wyroku również i w tym zakresie dotyczącym kary.II. Co do rewizji obrońcy oskarżonego Jana J.Ustalenia zaskarżonego wyroku znajdują potwierdzenie w ujawnionym w toku przewodu sądowego materiale dowodowym, wszechstronnie i wnikliwie przez Sąd Wojewódzki przeanalizowanym oraz ocenionym.Wbrew twierdzeniu rewizji - zabójstwa ofiary, przeszukania jej odzieży, kilkakrotnego przeciągania w odległe miejsca, wykopania dołu, zakopania i zamaskowania mogiły nie mogła dokonać w ciągu niecałej godziny jedna osoba.Współdziałanie i pierwszoplanowa rola oskarżonego Jana J. w zabójstwie Józefa D. znajduje w szczególności potwierdzenie w:1) ujawnionych ze śledztwa wyjaśnieniach oskarżonego Franciszka J., w których szczegółowo opisał on okoliczności i sposób zabójstwa Józefa D., a w czasie wizji lokalnej ponownie zademonstrował przebieg wydarzeń oraz wskazał miejsce ukrycia łopaty;2) wyjaśnieniach oskarżonego Franciszka J., że: a) po dokonanym zabójstwie i przeniesieniu zwłok Józefa D. z rowu na łąkę oskarżony Jan J. udał się na stację kolejową w celu stworzenia sobie alibi przez zapytanie dróżnika, czy nie słyszał jakiegoś krzyku, oraz przez wejście do pociągu i wyskoczenie z niego z drugiej strony; b) po zakopaniu zwłok Józefa D. oskarżony Jan J. udał się na skrzyżowanie dróg, ażeby stamtąd przygodnym samochodem dojechać do Ś.;3) fakcie, że nie pojechał pociągiem o godz. 6.18 z C. do Ś., lecz istotnie o godz. 6.10 wsiadł do samochodu ciężarowego na skrzyżowaniu dróg, którym dojechał do R., a następnie autobusem o godz. 7.12 do Ś.;4) fakcie, że żaden ze wskazanych przez oskarżonego Jana J. świadków nie potwierdził jego obrony, iż był on na stacji w Ś. przed godziną 6 rano; oraz5) wynikach badania serologicznego plam krwi na dowodach rzeczowych, a w szczególności na marynarce; w plamach tych podstawowe grupy krwi wykazały cechy grupy A, do której należała krew denata; krew oskarżonego Jana J. należy do grupy O.Skoro pierwotne wyjaśnienia oskarżonego Franciszka J. w istotnych szczegółach dotyczących zachowania się oskarżonego Jana J. zarówno w czasie zabójstwa, jak i po jego dokonaniu znalazły potwierdzenie w innych dowodach, wszechstronnie i wnikliwie przez Sąd Wojewódzki przeanalizowanych oraz ocenionych, to brak jest podstaw do kwestionowania tych ustaleń, opartych na tych samych dowodach.Oceniając zarzuty rewizji oskarżonego Jana J. oparte na przepisie art. 387 pkt 3 k.p.k., zauważyć ponadto należy, że sprowadzają się one bądź do gołosłownej polemiki z ustaleniami wyroku, bądź też do wysuwania założeń nie znajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym lub sprzecznych z logiką wydarzeń. (...)