III KS 18/18

Sygn. akt III KS 18/18 POSTANOWIENIE Dnia 9 października 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Kala SSN Marek Pietruszyński w sprawie A.B. oskarżonego z art. 107 § 1 k.k.s. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 9 października 2018 r., skargi wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII Ka […], uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 22 grudnia 2017 r., sygn. akt VIII K […], i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, p o s t a n o w i ł 1. oddalić skargę; 2. obciążyć oskarżonego kosztami postępowania sądowego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w B., wyrokiem z 22 grudnia 2017 r., uniewinnił A. B. od popełnienia przestępstwa skarbowego polegającego na ułatwieniu w okresie od 3 listopada 2014 r. do 9 lutego 2015 r. A. U. prowadzenia bez zezwolenia gier na automatach „wbrew art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych” (art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s.). Sąd Okręgowy w B., po rozpoznaniu wniesionej na niekorzyść oskarżonego apelacji 2 Prokuratora Rejonowego w S., w dniu 26 kwietnia 2018 r. uchylił pierwszoinstancyjny wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania. Obrońca oskarżonego złożył skargę na wyrok Sądu odwoławczego, zarzucając, że zapadł on z rażącą obrazą art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 434 § 1 k.p.k., która polegała na wydaniu orzeczenia kasatoryjnego, mimo braku w apelacji stosownego zarzutu i poza granicami zaskarżenia tej apelacji opartej jedynie na podstawach z art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k., i stwierdzeniu, że rzeczywistą podstawą rozstrzygnięcia było ustalenie o naruszeniu na pierwszoinstancyjnym etapie prawa materialnego przez uznanie art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h. za przepisy techniczne nienotyfikowane oraz uwzględnienie art. 4 noweli ustawy hazardowej jako przepisu abolicyjnego. W konsekwencji autor skargi domagał się uchylenia drugoinstancyjnego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi odwoławczemu. Prokurator Prokuratury Okręgowej w B. wniósł o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. 1. Tytułem wprowadzenia, przed wyłożeniem zasadniczych racji wykluczających możliwość przychylenia się do wysuniętego w skardze żądania, trzeba odnotować, że wbrew obrońcy – prokurator dokładnie określił w apelacji, na czym polegała wadliwość, która legła u podstaw uniewinniającego wyroku. Autor apelacji wyraźnie zanegował pogląd Sądu a quo, według którego art. 6 u.g.h. ma charakter techniczny i nie mógł z tej przyczyny stanowić uzupełnienia normy blankietowej zawartej w art. 107 § 1 k.k.s. Wprawdzie trudno zaprzeczyć, że redakcja prokuratorskiej apelacji pozostawiała wiele do życzenia i nie mogłaby stanowić wzoru do naśladowania (chodzi tu o ten fragment, w którym oskarżyciel publiczny sformułował zarzuty), ale też nie wytrzymuje krytyki pogląd obrońcy, że nie podniesiono w niej uchybień, które zadecydowały o uwzględnieniu środka odwoławczego i wydaniu wyroku kasatoryjnego. Jak inaczej podejść do odwołania się prokuratora do treści już to wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w Luksemburgu z 13 października 2016 r., który uznał, że art. 6 ust. 1 u.g.h. nie jest przepisem technicznym, już to uchwały Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2017 r. 3 (I KZP 17/16). Wymowa tych judykatów nie budzi wątpliwości. To, że zarzut obrazy prawa materialnego został ujęty nie w części wstępnej apelacji, ale w jej uzasadnieniu, nie ma znaczenia prawnego (zob. wyrok SN z 3 kwietnia 2007 r. II KK 81/06). 2. Nie kontynuując przedstawionej wyżej problematyki, bo to nie ona przesądziła o oddaleniu skargi obrońcy, należało przypomnieć, że według art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku kasatoryjnego może być skutecznie wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu bezwzględnych uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. Siłą rzeczy inne naruszenia prawa nie mogą stanowić podstawy do wzruszenia wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zatem jako uprawniona jawi się teza: Naruszenie innych przepisów prawa niż wymienione w art. 539a § 3 k.p.k., a więc i przepisu statuującego zakaz reformationis in peius (art. 434 § 1 k.p.k.), co wiązało się z wydaniem wyroku kasatoryjnego, nie stanowi podstawy do uwzględnienia skargi, o której mowa w rozdziale 55a Kodeksu postępowania karnego. 3. Ze względu na treść uzasadnienia zaskarżonego skargą wyroku warto rozważyć, w jakiej sytuacji może pojawić się określona w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. przesłanka wydania przez sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego. Zagadnienie to rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów w dniu 20 września 2018 r. (I KZP 10/18). Wynika z niej, że możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1 - 3 k.p.k. – uznaje, że występują podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz przewidziany w art. 454 § 1 k.p.k. 4. Pojawia się tu jednak kolejna kwestia: czy owo przekonanie sądu ad quem o potrzebie skazania musi być wyrażone expressis verbis czy też może wynikać z treści motywacyjnej części wyroku sądu odwoławczego. Przejawem skrajnego formalizmu (obcego wszak polskiemu systemowi prawa karnego procesowego) byłoby oczekiwanie, że wydanie przez sąd odwoławczy wyroku 4 kasatoryjnego na podstawie komentowanej podstawy dopuszczalne jest jedynie w razie albo wskazania w uzasadnieniu na przepis art. 454 § 1 k.p.k., albo wyrażenia w tym dokumencie procesowym wprost poglądu o niezbędności skazania oskarżonego w ponownym postępowaniu. Zdaniem Sądu Najwyższego, wystarczające jest, aby stanowisko o konieczności wydania przez sąd a quo przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wyroku skazującego wynikało z całokształtu mających jednoznaczną wymowę wywodów zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego. 5. Na tym jednak nie koniec. Co prawda sąd odwoławczy rozpoznający apelację od wyroku uniewinniającego winien swoje rozstrzygnięcie kasatoryjne związane z regułą ne peius poprzedzić usunięciem stwierdzonych uchybień wskazanych przez oskarżyciela publicznego lub posiłkowego, ale nie ulega wątpliwości, że owa aktywność niekoniecznie musi przejawiać się w uzupełnianiu postępowania dowodowego; może również polegać na wytknięciu sądowi meriti tego, że uchybił zasadzie swobodnej oceny dowodów czy też obraził prawo materialne, np. przez jego błędną wykładnię. Gdy w takiej sytuacji sąd odwoławczy zaprezentuje w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego pogląd, że w wypadku dokonania odmiennej niż pierwotnie oceny dowodów czy zaleconej wykładni prawa powinien w ponownym postępowaniu zapaść wyrok skazujący, to takie postąpienie instancji apelacyjnej trzeba ocenić jako prawidłowe, mieszczące się w granicach prawa. O ile jednak sąd a quo rozpoznający ponownie sprawę będzie dokonywał powtórnej oceny dowodów w ramach samodzielności jurysdykcyjnej (art. 8 § 1 k.p.k.), o tyle taką swobodą nie będzie już dysponował przy interpretowaniu określonych przepisów prawa; w tym ostatnim wypadku wiązać go będą wyrażone przez sąd ad quem zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k.). 6. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, trzeba dobitnie stwierdzić: skoro Sąd Okręgowy w B. za zasadniczy powód swojego rozstrzygnięcia uznał ewidentne naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego (jego rozważania w tej mierze są w pełni przekonujące, dlatego ich powtarzanie byłoby całkowicie zbędne), a z przytoczonej w uzasadnieniu Sądu odwoławczego argumentacji wnioskować należy, że w stosunku do A. B. powinien zapaść wyrok skazujący, to złożoną skargę wypadało potraktować jako bezzasadną. Takiego podejścia nie 5 mógł zmienić fakt sformułowania przez Sąd odwoławczy w końcowej części pisemnych motywów kilku wskazówek, zwłaszcza dotyczących badania świadomości oskarżonego w perspektywie art. 10 § 4 k.k.s. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił skargę (art. 539e § 2 k.p.k.). 7. Skoro w rozdziale 70 k.p.k. brak regulacji odnoszącej się do kosztów postępowania skargowego, a w art. 539f k.p.k. ulokowane zostały przepisy z rozdziału poświęconego kasacji, jako mające odpowiednie zastosowanie w postępowaniu unormowanym w rozdziale 55a k.p.k., to per analogiam w kwestii kosztów postępowania skargowego, które in concreto zakończyło się dla oskarżonego niepowodzeniem, należało rzecz według art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., a więc obciążyć go tymi należnościami.