III KS 2/26

III KS 2/26 POSTANOWIENIE Dnia 27 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Roch w sprawie M.S. oskarżonej o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2026 r. skargi wniesionej przez obrońcę na wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. II AKa 55/25, uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. II K 105/19 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił: 1. oddalić skargę; 2. obciążyć oskarżoną M.S. kosztami postępowania skargowego. UZASADNIENIE M.S. została oskarżona o popełnienie dziewięciu przestępstw z art. 286 § 1 k.k. oraz jednego zakwalifikowanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 7 czerwca 2021 roku, sygn. II K III KS 2/26 2 105/19, oskarżona została uniewinniona od popełnienia wszystkich zarzucanych jej czynów. Apelację od powyższego orzeczenia wniósł prokurator, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ na treść wyroku, polegający na dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału dowodowego, w szczególności wyjaśnień oskarżonej oraz zeznań świadków, co spowodowało błędne przyjęcie, że oskarżona nie działała z zamiarem bezpośrednim wprowadzenia w błąd pokrzywdzonych co do zamiaru i możliwości wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań, w sytuacji gdy wszechstronna analiza zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że oskarżona miała w chwili zawierania przedmiotowych umów pożyczek świadomość, że nie zwróci kwot uzyskanych na mocy tych umów i tym samym działając umyślnie z zamiarem bezpośrednim wypełniła znamiona przestępstw z art. 286 § 1 k.k. oraz z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 3 lipca 2025 roku, sygn. II AKa 55/25, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca, zarzucając naruszenie przepisów postępowania karnego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. in fine poprzez uchylenie przez sąd odwoławczy wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy: 1. nie występuje konieczność przeprowadzania na nowo przewodu sądowego w całości, a jedynie w ograniczonym zakresie, 2. z uzasadnienia zaskarżonego wyroku sądu II instancji w pkt 5.3.2. – „zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania” wynika konieczność przeprowadzenia dowodów z przesłuchania M.S. w charakterze oskarżonej oraz przesłuchania świadka A.O. w obecności biegłego psychologa, a nadto zweryfikowania okoliczności związanych z tym czy w okresie od ostatniego przesłuchania oskarżonej doszło do pełnego lub częściowego zaspokojenia wierzycieli oskarżonej, precyzyjnego określenia wysokości pożyczki udzielonej A.O., P.K. i G.K., określenia wysokości spłat dokonanych przez oskarżoną na rzecz ww. mężczyzn, precyzyjnego ustalenia czy kwota III KS 2/26 3 pożyczki z dnia 9 października 2016 r. obejmowała kilka wcześniejszych pożyczek oraz ustalenia pożyczek zawierających w należności głównej „wynagrodzenie” mające przysługiwać pokrzywdzonym – które to czynności (mające na celu rozwianie rzekomo istniejących w sprawie wątpliwości) w sposób bezsprzeczny mogły zostać przeprowadzone bezpośrednio przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w toku postępowania odwoławczego poprzez odebranie przez sąd dalszych wyjaśnień od M.S., przesłuchanie świadka A.O. przy udziale biegłego sądowego z zakresu psychologii, przesłuchania poszczególnych pokrzywdzonych pod kątem dokonania przez oskarżoną całościowej lub częściowej spłaty przysługujących im wierzytelności, odebranie zeznań od P.K. i G.K. w celu precyzyjnego określenia wysokości udzielonych zobowiązań pożyczkowych i kwot spłat dokonanych na ich rzecz przez oskarżoną do dnia dzisiejszego, odebranie od pokrzywdzonego G.K. dodatkowych depozycji na temat tego, czy kwota pożyczki z dnia 9 października 2016 r. obejmowała kilka wcześniej udzielonych pożyczek, a także zweryfikowanie podczas przesłuchania oskarżonej i świadków, które z pożyczek zawierały kwotę „wynagrodzenia” na rzecz pokrzywdzonych, 3. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie miał możliwość przeprowadzania poszczególnych dowodów w toku postępowania apelacyjnego w celu uzupełnienia materiału dowodowego i dokonania pełnej weryfikacji zarzutów podniesionych w apelacji oskarżyciela publicznego – czego z niewiadomych powodów nie zrobił, 4. sąd okręgowy w trakcie prowadzonego przez 2 lata postępowania pierwszoinstancyjnego w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy, który posłużył do wydania wyroku uniewinniającego M.S. od zarzucanych jej czynów, w tym przesłuchał szereg świadków, z których zeznań nie wynika to, aby zachowania prezentowane przez oskarżoną w inkryminowanym okresie umożliwiały pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa stypizowanego w art. 286 § 1 k.k. Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie. III KS 2/26 4 Sąd Najwyższy zważył co następuje. Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej skutkować jej uwzględnieniem, a w konsekwencji uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k. nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść wówczas, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 § 1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania przezeń korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga weryfikacji istniejącego materiału dowodowego i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. W każdej z tych sytuacji sąd odwoławczy jest zobowiązany do wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2019 roku, IV KS 3/19). Jednocześnie przypomnieć trzeba, że art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. obliguje Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi do orzekania w granicach podniesionych tam zarzutów (por. postanowienia SN z dni: 4 listopada 2021 r., IV KZ 43/21; 11 października 2022 r., III KS 50/22; 4 czerwca 2025 r., V KS 18/25). Poza granicami skargi Sąd Najwyższy orzeka jedynie wówczas, gdy w skardze zarzuca się naruszenie art. 454 k.p.k. lub brak konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości (art. 437 § 2 k.p.k.) w układzie, w którym na etapie postępowania odwoławczego zaistniało uchybienie mieszczące się w art. 439 § 1 k.p.k., niedostrzeżone przez skarżącego (postanowienie SN składu 7 sędziów z 26 III KS 2/26 5 maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNKW 2020, nr 6, poz. 18; postanowienie SN z 3 listopada 2022 r., III KS 55/22). Powyższe rozważania stały się koniecznym wstępem, albowiem lektura wywiedzionej przez obrońcę skargi wskazuje jednoznacznie na wadliwe zdekodowanie części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, co w konsekwencji skutkowało postawieniem zarzutów w istocie niezwiązanych z podstawą rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Choć obrońca formalnie wskazał, że zaskarżonemu wyrokowi zarzuca obrazę art. 437 § 2 k.p.k., to warstwa merytoryczna tego zarzutu nie pozostawia wątpliwości, że akcentowana wadliwość orzeczenia koncentruje się na wykazaniu, że nie zachodzi potrzeba ponowienia przewodu sądowego w całości. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że przesłanką uchylenia wyroku było zaistnienie okoliczności wskazanej w art. 454 § 1 k.p.k. Sąd dokonał szczegółowej analizy przeprowadzonych w sprawie dowodów – dokumentów, zeznań świadków, a wreszcie wyjaśnień oskarżonej, weryfikując je pod kątem możliwości czynienia w oparciu o nie relewantnych dla sprawy ustaleń. W kontekście tym znamienne pozostaje, iż „sąd odwoławczy stanął na stanowisku, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do uwolnienia oskarżonej M.S. od odpowiedzialności karnej za przestępstwo oszustwa. Natomiast wydaniu wyroku o charakterze reformatoryjnym sprzeciwia się zakaz, o którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Stąd też konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sadowi I instancji do ponownego rozpoznania” (strona 11 uzasadnienia sądu odwoławczego). Wprawdzie sąd ad quem wskazał w końcowych zaleceniach na dodatkowe powinności sądu I instancji ponownie rozpoznającego sprawę, jednak nie pozostawało to w kolizji z pierwotnym i stanowczym ustaleniem stwierdzającym istnienie podstaw do skazania oskarżonej – a więc o zaistnieniu okoliczności z art. 454 § 1 k.p.k. W istocie zatem przekonanie sądu apelacyjnego co do winy oskarżonej nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, stąd też wykonywanie w takiej sytuacji dodatkowych czynności dowodowych przez ten sąd nie było niezbędne. Dodatkowe wskazywane przez sąd odwoławczy dowody mogą pozwolić na doprecyzowanie pewnych elementów opisów czynów i pozwolić na określenie wysokości szkody dokładniejsze, aniżeli uczynił to prokurator w akcie III KS 2/26 6 oskarżenia, tym niemniej przekonanie tego sądu o uruchomieniu się zakazu, o którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. ma charakter oczywisty. Tym samym sformułowany w skardze zarzut nie pozwolił na uznanie jej za zasadną. Nie zaszły także okoliczności pozwalające na wzruszenie zaskarżonego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, a w konsekwencji – na podst. art. 527 § 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 539f k.p.k. i art. 636 § 1 k.p.k. – kosztami postępowania skargowego obciążono oskarżoną M.S. [WB] [a.ł]