III KS 22/21

Sygn. akt III KS 22/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Siwek SSN Antoni Bojańczyk w sprawie M. C. oskarżonego o czyn z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 1 października 2021 r. skargi prokuratora w trybie art. 539a § 1 k.p.k. na wyroku sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w G. z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt V Ka (…), uchylającego częściowo wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 25 stycznia 2020 r., sygn. akt II K (…), i przekazującego w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. rozstrzygnięcie zawarte w pkt I lit. a - i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt II K (…): 2 1. w pkt I oskarżonego M. C. uznał za winnego tego, że w dniu 30 listopada 2019 r. w S. doprowadził przemocą K.R., poprzez ściskanie jej szyi i duszenie, do obcowania płciowego, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu w okresie od 17 kwietnia 2013 r. do dnia 26 października 2015 r. kary łącznej 7 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 1 czerwca 2005 r., sygn. II K (…), m.in. za czyn z art. 197 § 3 k.k., tj. popełnienia czynu z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i skazując go za to, na podstawie art. 197 § 1 k.k., wymierzył mu karę „7 siedmiu lat” pozbawienia wolności; 2. w pkt II oskarżonego M. C. uznał za winnego popełnienia czynów z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za co wymierzył mu karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności; 3. w pkt III oskarżonego M. C. uznał za winnego popełnienia czynu z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za co wymierzył mu karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności; 4. w pkt IV, na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k., w miejsce wyżej orzeczonych kar jednostkowych pozbawienia wolności, wymierzył oskarżonemu M. C. karę łączną 8 lat pozbawienia wolności; 5. w pkt V, na podstawie art. 63 § 1 k.k., zaliczył oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie; 6. w pkt VI, na podstawie art. 46 § 2 k.k., orzekł wobec oskarżonego M. C. obowiązek zapłaty nawiązki w kwocie 10 000 zł na rzecz pokrzywdzonej K.R.; 7. w pkt od VII do X zawarł rozstrzygnięcia dotyczące oskarżonego K. O.; 8. w pkt XI i XII nałożył na oskarżonych M. C. i K. O. obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 k.k.; 9. w pkt XIII i XIV zawarł rozstrzygnięcia odnoszące się do oskarżonego K. T.; 3 10. w pkt od XV do XVII orzekł o kosztach procesu. Od ww. wyroku Sądu Rejonowego apelację wniósł obrońca M.C., zaskarżając to orzeczenie, w zakresie dotyczącym tego oskarżonego, w całości. W części odnoszącej się do czynu z pkt I wyroku skazującego, obrońca zarzucił obrazę art. 7 k.p.k., wnosząc o uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu w tym punkcie przestępstwa, tj. doprowadzenia przemocą K.R. do obcowania płciowego. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt V Ka (…): 1. w pkt I lit. a uchylił pkt I, V, VI zaskarżonego wyroku i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.; 2. w pkt I lit. b uchylił orzeczenie o karze łącznej (pkt IV zaskarżonego wyroku); 3. w pkt I lit. c, na mocy art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k., w miejsce orzeczonych kar jednostkowych pozbawienia wolności, orzeczonych w pkt II i III zaskarżonego wyroku, wymierzył karę łączną 2 lat pozbawienia wolności; 4. w pkt I lit. d zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności; 5. w pkt II w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; 6. w pkt III zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego, obciążając nimi Skarb Państwa. Skargę w trybie art. 539a k.p.k. od ww. wyroku Sądu Okręgowego w G. wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt I lit. a. Skarżący zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt II K (…), w jego pkt I, V, VI i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi 4 Rejonowemu w S., w sytuacji gdy nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Zarzucając powyższe, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga prokuratora jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Skargę tę może wnieść również strona, która nie zaskarżyła wyroku sądu pierwszej instancji (na co wskazuje brak odesłania w art. 539f k.p.k. do ograniczeń ujętych w art. 520 § 2 k.p.k.). Przepis art. 539a § 3 k.p.k. został powiązany z przepisem art. 437 § 2 k.p.k., zgodnie z którym uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2019 r., IV KS 3/19, LEX nr 2616241). Należy podzielić stanowisko prokuratora, że w niniejszej sprawie powodem kasatoryjnego orzeczenia Sądu Okręgowego w G. nie była żadna z przesłanek, które ustawodawca wymienił w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że sąd odwoławczy co prawda wyraził konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, niemniej przedstawione przezeń zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania – takiej konstatacji (potrzeby) nie uzasadniają. W szczególności sąd II instancji wprost nie wyjaśnił z jakich konkretnie powodów przewód sądowy wymaga ponownego przeprowadzenia w całości, tym bardziej, że potrzebę realizacji dodatkowych czynności dowodowych skoncentrował on wyłącznie na kwestii ponownego przesłuchania pokrzywdzonej K. R., której zeznania – w ocenie sądu ad quem – zostały przez sąd meriti „zbyt pochopnie” uznane za wiarygodne, co miało stanowić również konsekwencję nienależytego rozważenia wniosków z 5 opinii biegłych psychologów. Zdaniem Sądu Okręgowego, w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji nie wyjaśniono dostatecznie sprzeczności, jakie wystąpiły w relacji pokrzywdzonej, a zwłaszcza tych sprzeczności, które odnosiły się do sprawcy czynu. Kompleksowa lektura wywodu sądu ad quem wskazuje zatem, że uchybienia zaistniałe w postępowaniu pierwszoinstancyjnym generują de facto konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego i wnikliwiej weryfikacji głównego dowodu obciążającego oskarżonego, tj. zeznań pokrzywdzonej K. R.. Nadto, w wytycznych co do dalszego postępowania, sąd odwoławczy ogólnikowo zaakcentował konieczność rozpoznania sprawy zgodnie z obowiązującym prawem procesowym, wskazując jednocześnie, że ocena zeznań pokrzywdzonej powinna uwzględniać wszystkich okoliczności sprawy, jak też dowody o charakterze rzeczowym, „a w szczególności ewentualne ślady charakterystyczne dla miejsca i okoliczności dokonanego przestępstwa”. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera również lakoniczne i niedokończone rozważania w kontekście art. 217 § 1 k.k. Powyższe motywy orzeczenia kasatoryjnego nie pozwalają jednak uznać, że w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., które uzasadniałyby – zgodnie z treścią tego przepisu – uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Przede wszystkim nie można podzielić stanowiska Sądu ad quem, że w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, skoro sąd ten wskazał jedynie na konieczność realizacji pojedynczych czynności dowodowych. Nawet jeśli dokonana przez sąd a quo ocena zgromadzonych dowodów była wadliwa, to sama konieczność poddania materiału dowodowego ponownej analizie i ocenie – w niniejszej sprawie nie zachodził przypadek z art. 454 § 1 k.p.k. – nie wymagała przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Ten zaś warunek wydania wyroku kasatoryjnego, niewątpliwie restrykcyjny, nie powinien być interpretowany w sposób rozszerzający. Skoro zatem Sąd Okręgowy dostrzegł potrzebę poszerzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, to samodzielnie powinien ten materiał uzupełnić, a następnie dokonać jego całościowej oceny przez pryzmat zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy. Od tego rodzaju aktywności sąd odwoławczy jednak bezpodstawnie się uchylił. 6 Konkludując, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala uznać, że w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., które uzasadniałyby – zgodnie z treścią tego przepisu – uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego. W tym stanie rzeczy, zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy w G. dyspozycji art. 437 § 2 k.p.k. należało uznać za trafny. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.