III KS 37/22

Sygn. akt III KS 37/22 POSTANOWIENIE Dnia 13 lipca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk w sprawie M. K. oskarżonego o czyn z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 lipca 2022 r. skargi obrońcy w trybie art. 539a § 1 k.p.k. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt IV Ka […] uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt V K […] i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania p o s t a n o w i ł: 1. oddalić skargę; 2. obciążyć M. K. kosztami postępowania skargowego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt V K […]: 1. uznał oskarżonego M. K. za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to, na podstawie art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 37a k.k., wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych po 100 zł każda; 2. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał M. K. do zapłaty na rzecz A. K. kwoty 5 000 zł tytułem zadośćuczynienia; 2 3. uniewinnił M. K. od popełnienia przestępstwa zarzuconego mu z art. 207 § 1 k.k.; 4. rozstrzygnął o kosztach procesu. Apelacje od ww. wyroku Sądu Rejonowego wnieśli obrońca oskarżonego, prokurator (na niekorzyść oskarżonego) i pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej. Sąd Okręgowy w S. – po rozpoznaniu wniesionych apelacji – wyrokiem z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt IV Ka […], uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu […] w S. do ponownego rozpoznania. Od ww. wyroku Sądu Okręgowego obrońca oskarżonego wniósł skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k., zaskarżając to orzeczenie w całości. Obrońca zarzuciła naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 434 § 1 pkt 3 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k. „poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na niekorzyść oskarżonego przy przyjęciu potrzeby ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego rozszerzenia tego materiału, ponownej oceny dowodów wobec stwierdzenia przez sąd odwoławczy wadliwiej oceny zeznań pokrzywdzonej w całości, podczas gdy granice zarzutów i wniosków, sformułowanych w wywiedzionych na niekorzyść apelacjach oskarżyciela publicznego i oskarżycielki posiłkowej, wykluczały możliwość ustosunkowywania się sądu odwoławczego do oceny zeznań pokrzywdzonej z wyjątkiem zeznań w zakresie rzekomego zdiagnozowania u niej syndromu sztokholmskiego, eksponowanych przez pełnomocnika pokrzywdzonej dla celów kwestionowania wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, a także przeprowadzania dalszych dowodów na niekorzyść oskarżonego”. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. Prokurator oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej w pisemnych odpowiedziach na skargę, wnieśli o jej oddalanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest oczywiście bezzasadna, jednak z innych powodów niż te, które zaprezentowane zostały przez prokuratora i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej. 3 Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania – może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Rozpoznanie skargi ogranicza się zatem do zbadania czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód – określonych w art. 454 k.p.k. – do wydania wyroku zmieniającego, albo czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego, jak też czy zasadnie stwierdził, iż w sprawie zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza (art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.). Postępowanie zainicjowane skargą wniesioną w trybie art. 539a § 1 k.p.k. służy zatem kontroli zaistnienia podstaw do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Transponując powyższe uwagi do oceny skargi obrońcy, w pierwszej kolejności należy odnotować, że podstawą wydania przez sąd ad quem wyroku kasatoryjnego był – jak wynika to wyraźnie z jego pisemnego uzasadnienia – wypadek przewidziany w art. 454 § 1 k.p.k., odnoszący się do reguły ne peius. W tym stanie rzeczy uprawniona strona mogła wnieść skargę bądź to z powodu ewentualnego naruszenia art. 437 k.p.k. w związku z brakiem zaistnienia przeszkody określonej w art. 454 § 1 k.p.k., bądź z powodu zaistnienia uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. w odniesieniu do wyroku sądu odwoławczego, albowiem ta podstawa skargi obejmuje wyłącznie postępowanie odwoławcze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2020 r., I KZP 14/19). Tymczasem skarżący we wniesionym (nadzwyczajnym) środku zaskarżenia – pod pozorem obrazy art. 437 § 2 k.p.k. – podniósł de facto zarzut naruszenia art. 434 § 1 pkt 3 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k., a zatem zarzut o charakterystyce właściwej dla postępowania kasacyjnego, które ze swej natury dotyczy orzeczeń prawomocnych. Należy tu podkreślić, że postępowanie skargowe ma charakter postępowania nadzwyczajnego, zatem regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. W szczególności niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia art. 539a § 3 k.p.k. w zw. z art. 437 k.p.k. i wykorzystanie zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu jako drogi do obejścia ustawowych ograniczeń skargi o charakterze przedmiotowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dn. 8.06.2021 r., II KS 4 8/21, LEX nr 3316976). Przedstawienie zatem zarzutu naruszenia art. 437 k.p.k., który w żaden sposób nie odnosi się do przyjętej przez sąd drugiej instancji podstawy kasatoryjnej z art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., wskazuje na niezrozumienie istoty skargi na orzeczenie sądu. Sąd Najwyższy w trybie zainicjowanym skargą nie jest uprawniony do oceny zasadności zarzutów typowo kasacyjnych, a zatem dotyczących również przekroczenia granicy zarzutów i wniosków zawartych w apelacjach wniesionych na niekorzyść oskarżonego, a tego w istocie domaga się autor skargi. Dostrzec oczywiście należy, iż zaskarżone orzeczenie kasatoryjne dotyczy również uchylenia rozstrzygnięcia sądu a quo, w którym oskarżonemu przypisany został czyn zakwalifikowany z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., choć apelacja obrońcy oskarżonego nie została uwzględniona w całości. Sąd odwoławczy w tym zakresie podał, że poprawna ocena materiału dowodowego (pozbawiana naruszeń przepisów postępowania) oraz dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, może doprowadzić do skazania M. K. za jeden czyn, który w kwalifikacji kumulatywnej wypełni znamiona określone w art. 207 § 1 k.k. oraz w przepisach art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. W tym kontekście kasatoryjne rozstrzygnięcie co do czynu z pkt I wyroku sądu a quo jest jednak korzystne dla oskarżonego, gdyż finalnie umożliwia przypisanie mu odpowiedzialności karnej za jeden czyn. Zgodnie zaś z unormowaniem zawartym w art. 425 § 1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k., uprawniony do wniesienia skargi może skarżyć jedynie rozstrzygnięcie naruszające jego prawa lub szkodzące jego interesom. Skarżący nie podnosił zresztą zarzutu odnoszącego się stricte do kwestii uchylenia wyroku sądu odwoławczego w zakresie czynu z art. 191 § 1 k.k. i in. Resumując, Sąd Najwyższy nie stwierdził w niniejszej sprawie wystąpienia – na etapie postępowania odwoławczego – uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k., które musiałoby skutkować uchyleniem wyroku kasatoryjnego niezależnie od zarzutu skargi obrońcy (art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.). W tym stanie rzeczy skuteczność skargi była uzależniona od przedstawienia w niej zasadnego zarzutu naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., a zatem wskazania, że uchylenie wyroku nastąpiło wbrew tej normie procesowej, czego jednak skarżący nie uczynił, zgłaszając de facto iluzoryczny zarzut, godzący w ustawowo oznaczone granice 5 rozpoznania skargi. Taki zabieg musi determinować stwierdzenie, że wniesiona skarga oscyluje na granicy dopuszczalności. Odnosząc się zaś do wniosku pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej (pkt 2 petitum odpowiedzi pełnomocnika na skargę), należy wyjaśnić, że w orzeczeniu wydanym w następstwie rozpoznania skargi na wyrok kasatoryjny, Sąd Najwyższy nie może orzekać co do kosztów zastępstwa procesowego, albowiem – zgodnie z brzmieniem art. 626 § 1 k.p.k. – koszty te powinny zostać rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie karne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dn. 23.09.2021 r., II KS 18/21, LEX nr 3322005). Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [as]