III KS 46/26

III KS 46/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący) SSN Michał Laskowski SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca) w sprawie T.G. oskarżonego z art. 242 § 3 k.k., po rozpoznaniu 8 września 2026 r., na posiedzeniu w Izbie Karnej, skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 18 maja 2026 r., sygn. akt III Ka 265/26, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 3 lutego 2026 r., sygn. akt X K 316/25, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Michał Laskowski Andrzej Stępka Andrzej Tomczyk UZASADNIENIE III KS 46/26 2 T.G. został oskarżony o to, że „w dniu 19 kwietnia 2024 roku w R. bez usprawiedliwionej przyczyny, najpóźniej w ciągu trzech dni po upływie wyznaczonego terminu tj. do dnia 22 kwietnia 2024 roku nie powrócił do Zakładu Karnego w R. w wyznaczonej do dnia 18 kwietnia 2024 r. przerwy w odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej postanowieniem o udzieleniu dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności z dnia 17 października 2023 roku II.l.Kow 1254/23/pr Sądu Okręgowego w Krośnie Wydział II Karny Sekcja ds. Penitencjarnych i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych, która została udzielona ze względu na sytuację rodzinną: konieczność roztoczenia opieki nad siostrą i 95 letnią babką tj. o czyn z art. 242 § 3 kk.” Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z 3 lutego 2026 r., sygn. akt X K 316/25, uznał oskarżonego T.G. za winnego popełnienia czynu opisanego w części wstępnej wyroku, stanowiącego przestępstwo z art. 242 § 3 k.k. i za to na podstawie art. 242 § 3 k.k. wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności. Apelację od tego wyroku wniósł obrońca T.G., zaskarżając go w całości. Zarzucił on: „1. naruszenie z art. 7 kodeksu postępowania karnego oraz naruszenie art. 410 i art. 424 § 1 kodeksu postępowania karnego, poprzez błędne uznanie wyjaśnień oskarżonego za niewiarygodne w części, w której oskarżony nie przyznawał się do winy, które to naruszenia miały wpływ na treść wydanego orzeczenia, gdyż w ich konsekwencji Sąd pierwszej instancji dopuścił się: 2. błędu w ustaleniach faktycznych poprzez błędne uznanie, że: • oskarżony w dniu 19 kwietnia 2024r. w Rzeszowie bez usprawiedliwionej przyczyny, najpóźniej w ciągu trzech dni po upływie wyznaczonego terminu tj. do dnia 22 kwietnia 2024 roku nie powrócił do Zakładu Karnego w R. w wyznaczonej do dnia 18 kwietnia 2024r. przerwy w odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej postanowieniem o udzieleniu dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności z dnia 17 października 2023 roku Il.l.Kow 1254/23/pr Sądu Okręgowego w Krośnie Wydział II Karny Sekcja ds. Penitencjarnych i Nadzoru nad Wykonywaniem III KS 46/26 3 Orzeczeń Karnych, która została udzielona ze względu na sytuację rodzinną: konieczność roztoczenia opieki nad siostrą i 95 letnią babką, • działanie oskarżonego nacechowane było umyślnością, a oskarżony miał świadomość, że złożony przez oskarżonego wniosek o udzielnie dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności z dnia 12 kwietnia 2024r. oraz złożony przez obrońcę oskarżonego wniosek o odroczenie wykonania kary wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania kary z dnia 9 maja 2024r. nie pozwalały oskarżonemu oczekiwać z powrotem do Zakładu Karnego do czasu ich rozstrzygnięcia przez Sąd, 3. oraz naruszenia art. 242 § 3 kodeksu karnego poprzez niesłuszne przyjęcie, że oskarżony swoim zachowaniem zrealizował znamiona przestępstwa z tego przepisu.” i wniósł o „zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uniewinnienie oskarżonego od stawianych mu zarzutów, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.” Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z 18 maja 2026 r., sygn. akt III Ka 265/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Skargę od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego T.G., zaskarżając go w całości. Zarzucił on „obrazę przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a to art. 437 § 2 kodeksu postępowania karnego poprzez błędne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a to w wyniku błędnego przyjęcia, że jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy w Rzeszowie winien zmienić zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 3 lutego 2026r., sygn. akt: XK 316/25 poprzez uniewinnienie oskarżonego” i wniósł o „uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie III Wydziału Karnego Odwoławczego z dnia 18 maja 2026r., sygn. akt: III Ka 265/26.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje. III KS 46/26 4 Skarga na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu pierwszej instancji, stosownie do treści art. 539a § 3 k.p.k., może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w Rzeszowie uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji, wskazując jako podstawę art. 437 § 2 k.p.k. i konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. W jego ocenie, „Zarzuty zawarte w apelacji obrońcy oskarżonego okazały się trafne jeżeli chodzi o naruszenie art. 410 k.p.k., a co za tym idzie zasadnym jawi się zarzut dokonania błędnych ustaleń faktycznych. Ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd I instancji w zakresie ustaleń stanu faktycznego i rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu okazała się na tyle wadliwa i nie uwzględniająca wszystkich okoliczności sprawy, że Sąd Okręgowy zmuszony był uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Dla pełnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie niezbędne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości oraz ponowne dokonanie oceny tak zgromadzonego materiału.” (pkt 2.1. formularza uzasadnienia). Niezmienne pozostaje stanowisko wyrażone w uchwale I KZP 3/19, iż konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNK 2019, z. 6, poz. 3). Akceptując powyższe stanowisko, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zaktualizowały się okoliczności nakazujące III KS 46/26 5 przeprowadzenie w całości na nowo przewodu sądowego w postępowaniu przed Sądem Rejonowym. Według aktualnie obowiązujących reguł postępowania apelacyjnego, sąd odwoławczy, co do zasady, po rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia, powinien wydać orzeczenie merytoryczne, a nie kasatoryjne. Wiąże się to z możliwością prowadzenia przez ten sąd postępowania dowodowego i wydawania orzeczeń reformatoryjnych, przy ograniczeniu wiążącym się z treścią art. 454 § 1 k.p.k. Zajęte przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie stanowisko i podniesione na tę okoliczność argumenty, nie są wystarczające do uznania, iż wadliwość postępowania przed Sądem Rejonowym pociąga za sobą konieczność ponowienia przewodu sądowego w całości, tym bardziej że w „Zapatrywaniach prawnych i wskazaniach co do dalszego postępowania” Sąd stwierdza, iż „W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd I instancji winien odebrać od oskarżonego wyjaśnienia, o ile nie skorzysta on z przysługującego mu prawa do odmowy składania wyjaśnień Nadto sąd winien w sposób prawidłowy przeprowadzić całość postępowania dowodowego. Dowody należy przeanalizować we wzajemnych relacjach, dbając o to, by poddawany analizie materiał dowodowy był kompletny. Należy przy tym w sposób sprzyjający dotarciu do prawdy obiektywnej podjąć z urzędu ewentualną inicjatywę dowodową. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dowodowe powinno doprowadzić do wydania prawidłowego wyroku.” (pkt 5.3.2. formularza uzasadnienia). Przy zmienionym modelu postępowania odwoławczego, zakresie zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji i treści podniesionych zarzutów apelacyjnych, nie istnieją przeszkody w przeprowadzeniu przez Sąd Okręgowy postępowania dowodowego w zakreślonym przez niego w uzasadnieniu wyroku zakresie, w tym także przesłuchanie oskarżonego. Treść i zakres stwierdzonych na etapie postępowania apelacyjnego uchybień, powinny skłonić Sąd orzekający do: samodzielnego uzupełnienia materiału dowodowego, próby dokonania oceny tak pozyskanego materiału dowodowego oraz analizy zgromadzonych dowodów i ewentualnego wydania orzeczenia merytorycznego. W tej sytuacji uznać należało, że wniesiona skarga jest zasadna, ponieważ w sprawie nie zaistniała podstawa uchylenia wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie i przekazania jej temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Konieczne było więc III KS 46/26 6 uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Michał Laskowski Andrzej Stępka Andrzej Tomczyk [WB] [a.ł]