III KS 69/22

Sygn. akt III KS 69/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Bednarek SSN Ryszard Witkowski w sprawie J. N., oskarżonego z art. 288 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 18 stycznia 2023 r., skargi wniesionej przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Przemyślu od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II Ka 57/22, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III K 2198/21 i przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE 2 Wyrokiem Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. II K 2198/21, J. N. został uznany za winnego tego, że w dniu 12 czerwca 2021 r. w miejscowości S., woj. […], w sposób umyślny zniszczył telefon komórkowy marki […], poprzez wygięcie go, a następnie wyrzucenie do toalety, czym uczynił go niezdatnym do użytku, powodując straty w wysokości 1000 zł na szkodę K. T., tj. czynu z art. 288 § 1 k.k., za który został skazany przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. na karę 120 stawek dziennych grzywny, przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł. Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 4,7, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 167,174 i 352 k.p.k. błąd w ustaleniach faktycznych; obrazę prawa materialnego, tj. art. 1, 9 § 1 i 2 i 288 k.k., art. 53 § 1 i 2 k.p.k., a nadto rażącą niewspółmierność kary i wnosząc w konsekwencji o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu względnie z uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II Ka 57/22, zaskarżony wyrok został uchylony i sprawa przekazana została Sądowi Rejonowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia sąd II instancji wskazał bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., która materializowała się w ten sposób, iż oskarżony przed sądem I instancji nie posiadał obrońcy w sytuacji, w której zachodziły uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności, wobec stwierdzenia prawdopodobieństwa występowania u niego choroby psychicznej. Na to orzeczenie skargę w trybie art. 539 § 1 i 2 k.p.k. złożył prokurator, który zarzucił naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., polegające na uchyleniu wyroku sądu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji gdy nie zaistniały przesłanki określone w art. 439 § 1 k.p.k. i art. 454 k.p.k., a także nie było konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości, w szczególności zaś nie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza żart. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., albowiem istniejące w chwili rozstrzygnięcia sądu odwoławczego wątpliwości co do zdolności rozpoznania znaczenia czynu zarzuconego oskarżonemu lub pokierowania przez niego swoim postępowaniem, a także co do 3 stanu zdrowia psychicznego oskarżonego nie były uzasadnione i nie zostały należycie zweryfikowane przez sąd na skutek zaniechania zasięgnięcia opinii biegłych psychiatrów, a co za tym idzie brak było podstaw do uznania, że udział obrońcy w toku postępowania był obowiązkowy. W konsekwencji autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się oczywiście zasadna. Twierdzenie sądu ad quem o wystąpieniu wątpliwości, o których mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. było bowiem co najmniej przedwczesne. Nie każda wątpliwość dotycząca stanu psychicznego oskarżonego skutkuje uruchomieniem instytucji obrony obligatoryjnej ze wszystkimi konsekwencjami. Ustawa wymaga, by ta wątpliwość była uzasadniona, a więc poparta takimi okolicznościami natury faktycznej, które w odbiorze zewnętrznym przemawiają za realną możliwością wystąpienia u oskarżonego zakłóceń w stanie zdrowia psychicznego w chwili czynu lub w toku procesu karnego (zob. np. postanowienia SN z dnia 25 września 2014 r., III KK 229/14, LEX nr 1521318 oraz z dnia 7 listopada 2018 r., II KK 79/18, LEX nr 2627510). Wątpliwości „uzasadnione” muszą wynikać z obiektywnych przesłanek i zostać powzięte przez uprawniony organ procesowy. Muszą mieć oparcie w ocenie konkretnych ustalonych w danej sprawie okoliczności lub dowodów. Tymczasem w sprawie niniejszej oskarżony podawał, że jest osobą zdrową, nieleczącą się psychiatrycznie ani neurologicznie. Sam fakt powołania się przez sąd II instancji na opinię sporządzoną dla potrzeb innego postępowania per se nie implikuje uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego w niniejszej sprawie, zwłaszcza w świetle akcentowanego przez skarżącego faktu braku kategoryczności wniosków końcowych tejże opinii. W realiach niniejszej sprawy nie było dostatecznych podstaw dowodowych do wyprowadzenia takiego twierdzenia, a więc i uznania by doszło do obrazy art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. Co oczywiste, również o wystąpieniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej, wiążącej się z brakiem obrońcy w przypadku obrony obligatoryjnej nie mogło być mowy z uwagi na brak stosownej weryfikacji informacji powziętych w toku postępowania odwoławczego. Okoliczności te - wobec niewyczerpania możliwości dowodowych spoczywających niewątpliwie w obecnym 4 stanie prawnym na sądzie odwoławczym - skutkowało tym, że zaskarżone orzeczenie obarczone zostało mankamentem w postaci naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. W pełni podzielić należało wyrażone w skardze stanowisko, zgodnie z którym dopiero zasięgnięcie przez sąd opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego (art. 202 § 1 k.p.k.) pozwoliłoby rozwiać powyższe wątpliwości i umożliwiło wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy nie dowiedziono jednoznacznie istnienia podstaw określonych w art. 439 k.p.k., wobec czego uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie przez sąd odwoławczy sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa została przekazana została do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W jego toku winy zostać uwzględnione wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.).