III KS 87/22

III KS 87/22 POSTANOWIENIE Dnia 16 marca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Bednarek w sprawie J. B. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 marca 2023 r., wniosku obrońcy oskarżonego J. B. o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka na podstawie art. 41a k.p.k. postanowił: pozostawić wniosek bez rozpoznania UZASADNIENIE Zarządzeniem Prezesa Izba Karnej z 5 stycznia 2023 r. sprawa o sygn. III KS 87/22 została przydzielona do referatu Antoniego Bojańczyka. Pismem z dnia 16 stycznia 2023 r., obrońca oskarżonego J. B. wniósł o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Równocześnie obrońca oskarżonego złożył wniosek o wyłączenie sędziego z uwagi na istnienie okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. W uzasadnieniu autor wniosku wskazał na okoliczności dotyczące powołania SSN Antoniego Bojańczyka przywołując treść uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020 oraz wskazał, że brak spełniania przez SSN Antoniego Bojańczyka wymogów niezawisłości i bezstronności został potwierdzony przez Sąd Najwyższy w cytowanych przez autora wniosku orzeczeniach. W treści wniosku obrońca wskazuje również, że SSN Antoni Bojańczyk krytycznie wypowiadał się na temat wskazanej powyżej uchwały, przed jej podjęciem. Wszystkie te okoliczności III KS 87/22 2 wywołują zdaniem wnioskującego uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Żądanie wyłączenia sędziego z uwagi na brak bezstronności wywołany istniejącymi zdaniem wnioskującego okolicznościami o charakterze ustrojowym w aktualnym stanie prawnym należy uznać za niedopuszczalne, co uzasadnia pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Ustawą z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw wprowadzono instytucję tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego. Nowelizacja ustawy o Sadzie Najwyższym poprzedzona była istotna z punktu widzenia problematyki dotyczącej kwestionowania bezstronności sędziego z uwagi na procedurę jego powołania orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 4 marca 2020 r, w sprawie o sygn. P 22/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Odnosząc się do wzajemnego stosunku wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 k.p.k. oraz wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności złożonego w trybie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, w zakresie w jakim oba te wnioski obejmują badanie bezstronności sędziego z uwzględnieniem okoliczności jego powołania, przytoczyć należy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 14 października 2022 r. w sprawie III KK 348/22 oraz w postanowieniu z 28 października 2022 r. w sprawie II KK 375/22. W III KS 87/22 3 orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wskazał, że porównanie regulacji art. 29 § 5 u.SN i art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że ten pierwszy przepis ma charakter szczególny względem drugiego. Wynika to po pierwsze z faktu, że jest przepisem o charakterze mieszanym – ustrojowo-procesowym, mającym zastosowanie do sędziów Sądu Najwyższego, podczas gdy art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter wyłącznie procesowy i ma zastosowanie do wszystkich sędziów orzekających na podstawie k.p.k., a więc zarówno do sędziów Sądu Najwyższego, jak i sędziów sądów powszechnych. Po drugie, zakres przedmiotowy art. 29 § 5 u.SN jest węższy aniżeli art. 41 § 1 k.p.k.; choć w części zakresy te pokrywają się. Zakresy obu przepisów związane są wprawdzie z kontrolą sądową aspektu bezstronności sędziego, który ma orzekać w sprawie, jednak art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, obejmując przynajmniej potencjalnie wszystkie możliwe okoliczności, podczas gdy podstawy zastosowania art. 29 § 5 u.SN są określone węziej. Po trzecie, przepis art. 29 § 5 u.SN jest przepisem późniejszym względem art. 41 § 1 k.p.k. i już z tego powodu fakt jego wprowadzenia do porządku prawnego ma skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim przedmioty obu regulacji pokrywają się. Zdaniem Sądu Najwyższego, na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, jedyną możliwość kwestionowania bezstronności sędziego z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego przewiduje procedura przewidziana w art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym, przy czym do zainicjowania tej kontroli koniecznym jest kumulatywne przytoczenie okoliczności związanych z powołaniem, a także dotyczących postępowania sędziego po powołaniu, a także wykazania ich wpływu na naruszenie standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik danej sprawy. Przyjęcie innego złożenia, a więc dopuszczenie badania bezstronności sędziego z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego w trybie art. 41 k.p.k. prowadziłoby nie tylko do obejścia przepisów dotyczących terminu, trybu oraz składu rozpoznającego dany rodzaj wniosku ale przede wszystkim pozbawiałoby sędziego którego wniosek dotyczy, wynikającej z art. 29 § 22 ustawy o Sądzie Najwyżej quasi kontroli instancyjnej zapadłego rozstrzygnięcia, co mając na uwadze, że postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, III KS 87/22 4 zapadłe na gruncie procedury karnej jest niezaskarżane, oznaczałoby ukształtowanie sytuacji procesowej sędziego, w sposób mniej korzystny. Jak wskazano na wstępie obrońca w złożonym wniosku o wyłączenie sędziego SN Antoniego Bojańczyka uzasadnił istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziego szeregiem okoliczności towarzyszących jego powołaniu, w tym kwestii organu wnioskującego o powołanie, a więc Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy nowelizacji z 8 grudnia 2017 r. Obrońca, powołując się na okoliczności towarzyszące powołaniu SSN Antoniego Bojańczyka złożył w przedmiotowej sprawie również wniosek w trybie art. 29 § 5 ustawy o Sadzie Najwyższym. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że ocena przytaczanych przez wnioskującego poglądów prawnych i zapatrywań SSN Antoniego Bojańczyka na treść przepisów regulujących status sędziego należy do sądu rozpoznającego wniosek złożony w trybie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym albowiem ta okoliczność została również wskazana we wniosku złożonym przez tego samego obrońcę w trybie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym a którą to okoliczność wnioskodawca wskazuje jako jedną przesłanek świadczących o zasadności żądania. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. ał