III KZ 65/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo. Sędziowie: K. Czajkowski, A. Żylewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia prokuratora i obrońcy oskarżonego Witolda W. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 30 kwietnia 1970 r., wydane w trybie art. 344 § 1 i § 2 k.p.k.,postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie o przekazaniu sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie faktyczneI. Witold W. został oskarżony o dokonanie przestępstwa z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), polegającego na tym, że w okresie od września 1966 r. do kwietnia 1968 r. w K. jako kierownik działu inwestycji Zakładów Przemysłu Elektronicznego "K" w K., działając z chęci zysku, przywłaszczył sobie urządzenia radiotechniczne i sanitarno-budowlane ogólnej wartości 180.104 zł na szkodę tych Zakładów.Sąd Wojewódzki w Koszalinie - przyjmując, że wartość zagarniętego przez oskarżonego mienia społecznego wynosiła co najmniej 105.000 zł - wyrokiem z dnia 28 marca 1969 r. skazał oskarżonego na karę 9 lat więzienia, 20.000 zł grzywny, 5 lat utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz przepadek całego majątku.Sąd Najwyższy, rozpoznając w dniu 23 grudnia 1969 r. sprawę na skutek rewizji oskarżonego, uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Zastrzeżenia podniesione przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku dotyczą dwóch fragmentów spośród czterech składających się na przestępstwo ciągłe, które zostało przypisane oskarżonemu przez Sąd Wojewódzki.Sąd Wojewódzki, po ponownym rozpoznaniu sprawy i po przesłuchaniu oskarżonego oraz świadków w związku z treścią opinii biegłych Feliksa S. i Kazimierza T., jak również zeznań świadka Władysława Ł., wydał w dniu 30 kwietnia 1970 r. postanowienie przekazujące sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Na postanowienie to złożył zażalenie zarówno prokurator jak i obrońca oskarżonego.II. Sąd Wojewódzki, przekazując sprawę w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego, powołał się na następujące okoliczności:1) na rozprawie biegły Kazimierz T. oraz świadek Władysław Ł. przedstawili dodatkowe materiały, które pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że "oskarżony działalnością swoją wyrządził dalszą szkodę Przedsiębiorstwu "K", wobec czego istnieją przesłanki, które mogą spowodować zmianę wyliczeń wysokości materiałów i gotówki przywłaszczonej przez oskarżonego o 200.000 zł". Zdaniem Sądu zachodzi konieczność sprawdzenia dokumentacji, dokonania obmiarów, ewentualnego przeprowadzenia inwentaryzacji, jak również przesłuchania osób z przedsiębiorstw wykonujących roboty na zlecenie Przedsiębiorstwa "K";2) z opinii biegłego Feliksa S. wynika, że dokonywanie przywłaszczeń ma ścisły związek z organizacją księgowości oraz systemem rozliczeń inwestycyjnych, za co ponosi odpowiedzialność główny księgowy. "Zachodzi więc potrzeba postawienia w stan oskarżenia łącznie z oskarżonym Witoldem W. także Stefana B., tym bardziej że system prowadzonej księgowości nie uległ zmianie do dnia dzisiejszego".Prokurator, kwestionując zasadność postanowienia Sądu Wojewódzkiego, podnosi w zażaleniu, że Sąd Wojewódzki oparł się na nie sprawdzonych i zasłyszanych przez biegłego Kazimierza T. wiadomościach, natomiast do zeznań świadka Władysława Ł. - który podał, że roboty wykazane w fakturach na kwotę powyżej 209.000 zł "nie były wykonywane i sprzęt wymieniony w tych fakturach nie został w "K" zainstalowany" - należy się ustosunkować "z daleko idącą ostrożnością", ponieważ świadek Władysław Ł., będąc z zawodu ekonomistą, "mógł spojrzeć na wymienione faktury z formalnego punktu widzenia", jakkolwiek roboty te mogły być wykonane na innym obiekcie. W tej sytuacji przed podjęciem postanowienia o zwrocie akt w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego należało zobowiązać biegłego Kazimierza T. do sprawdzania faktur pod względem rzeczowym.Ponadto prokurator podnosi, że skoro "dokumentom w zasadzie pod względem formalnym nie można nic zarzucić", przy czym do głównego księgowego nie należała kontrola nad działalnością oskarżonego Witolda W., to okoliczność pod pkt 2 nie mogłaby stanowić podstawy do zwrotu akt w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Obrońca oskarżonego w zażaleniu podnosi prócz tego, że nie można wyłączyć, iż materiały, które stały się podstawą do przekazania sprawy w celu uzupełnienia śledztwa, "nie pozostają w żadnym związku przyczynowym z toczącym się procesem", gdyż dotyczą innych budów, które "jeszcze do dnia dzisiejszego nie zostały w pełni ukończone i nie zostały przez nikogo rozliczone". Zdaniem autora zażalenia, zakładając nawet najbardziej niekorzystną sytuację dla oskarżonego, ewentualne jego w tej mierze przestępstwo podlegałoby przepisom ustawy o amnestii.Ponadto w zażaleniu obrońcy został wyrażony pogląd, że skoro wyrok Sądu Wojewódzkiego został poprzednio uchylony przez Sąd Najwyższy na skutek rewizji, to "nie można pogarszać sytuacji oskarżonego" przez dokonanie bardziej niekorzystnych ustaleń dla oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenia nie są zasadne.Na wniosek między innymi prokuratora został przesłuchany na rozprawie świadek Władysław Ł., który jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie "K" jako rewident. Wprawdzie świadek ten jest ekonomistą z zawodu, jednakże okoliczność ta sama przez się nie daje jeszcze podstaw do podważenia wiarygodności jego stwierdzeń, zwłaszcza jeśli się zważy, że świadek ten podał, iż "obiekt galwanizacyjny", którego mają dotyczyć faktury, "był fikcją", przy czym charakter szeregu robót jest tego rodzaju, że stwierdzenie ich wykonania nie wymaga wiadomości specjalnych (baterie wannowe, grzejniki, kuchenki gazowe). Zeznania tego świadka w powiązaniu z przedstawionymi fakturami dają podstawę do wniosku, że rozmiary zagarnięcia dokonanego przez oskarżonego mogą być wyższe.Wobec faktu że faktury dotyczą okresu wskazanego w zarzucie aktu oskarżenia, przy czym - w razie stwierdzenia, że oskarżony w związku z robotami i materiałami, do których odnoszą się te faktury, dopuścił się przywłaszczenia - mogłyby one być podstawą do potraktowania całej działalności oskarżonego, polegającej na zagarnięciu mienia społecznego, jako jednego przestępstwa ciągłego, a wyjaśnienie wiążących się z tym okoliczności może między innymi wiązać się z potrzebą przeprowadzenia szeregu czynności, których dokonanie powodowałoby w postępowaniu sądowym znaczne trudności - uznać w tych warunkach należy, że brak w sprawie dostatecznych argumentów, które przemawiałyby za zmianą postanowienia Sądu Wojewódzkiego w obecnym stanie sprawy.W związku z argumentacją zawartą w zażaleniu obrońcy oskarżonego należy podnieść, że Sąd Wojewódzki jeśli uznał, że czynności, których należy dokonać, pozwolą na dokonanie ustaleń faktycznych odpowiadających prawdzie (art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.) w ramach uznanego przez teorię i praktykę sądową oraz prawo pozytywne (art. 58 k.k.) przestępstwa ciągłego, to miał obowiązek podjęcia kroków, które zapewniałyby dokonanie tych czynności.Ewentualna konieczność postawienia oskarżonemu w wyniku tych czynności zarzutu zagarnięcia kwoty wyższej od sumy przypisanej oskarżonemu w wyroku, który został uchylony przez Sąd Najwyższy, nie wiąże się z naruszeniem zakazu reformationis in peius w ujęciu przepisów kodeksu postępowania karnego, skoro w myśl art. 408 k.p.k. w powiązaniu z art. 404 k.p.k. istota tego zakazu polega na niemożności orzeczenia kary surowszej niż w uchylonym wyroku.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego postanowienia stwierdził, że "zachodzi (...) potrzeba postawienia w stan oskarżenia z oskarżonym Witoldem W. także Stefana B.". Jeśli przyjąć, że stwierdzenie to ma charakter dyrektywy, to należy uznać, że Sąd Wojewódzki wykroczył poza zakres swych uprawnień, skoro w myśl art. 344 § 2 k.p.k. dyrektywa taka może dotyczyć tylko rozszerzenia postępowania na czyny osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej, a nie "postawienia w stan oskarżenia".Funkcja sądzenia jest ściśle oddzielona od funkcji oskarżania.Przepis art. 344 § 2 k.p.k. niewątpliwie stanowi w pewnym sensie odstępstwo od zasady skargowości i dlatego przy jego stosowaniu, nie może on ulegać wykładni rozszerzającej (...).Może się bowiem okazać w toku uzupełniającego postępowania przygotowawczego, że podejrzanego z brak winy po jego stronie nie będzie można postawić w stan oskarżenia, albo że będą zachodzić okoliczności określone w przepisie art. 11 k.p.k.Biorąc powyższe pod uwagę i uznając, że zaskarżone postanowienie jest słuszne pod względem merytorycznym, Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.