IV KK 136/18

Sygn. akt IV KK 136/18 POSTANOWIENIE Dnia 22 stycznia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Piotr Mirek SSN Marek Pietruszyński Protokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej w sprawie A. P. i X. Y. oskarżonych z art. 107 § 1 k.k.s. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r., kasacji, wniesionych przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonych od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt VI Kz […], utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt V K […], I. oddala kasację; II. obciąża Skarb Państwa wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji. UZASADNIENIE Po skierowaniu sprawy na posiedzenie w trybie art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. Sąd Rejonowy w K., postanowieniem z 13 stycznia 2017 r., na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s., umorzył postępowanie przeciwko A. P. i X. Y. w sprawie o przestępstwa skarbowe z art. 107 2 § 1 k.k.s. polegające na urządzeniu 3 i 4 listopada 2014 r. gier hazardowych na automatach wbrew przepisom art. 14 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 23a ust. 1 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (dalej: u.g.h.), ponieważ zachowania te nie zawierały znamion czynu zabronionego. Sąd Okręgowy w K., po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. zażalenia prokuratora, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne postanowienie. Kasację od prawomocnego postanowienia Sądu odwoławczego złożył w trybie art. 521 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. na niekorzyść oskarżonych Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 ust. 1 u.g.h., przez zaakceptowanie nieprawidłowej wykładni tych przepisów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, wniósł o uchylenie postanowień Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Jakkolwiek Sąd odwoławczy zaniechał rozważań w przedmiocie wystąpienia kontratypu błędu wyłączającego winę (napisał wręcz, że nie ocenia, czy w sprawie zachodziły po stronie oskarżonych okoliczności z art. 10 k.k.s.), aprobując tym samym niesłusznie stanowisko Sądu a quo, że skazaniu A. P. i X. Y. stała na przeszkodzie negatywna przesłanka o charakterze materialnym w postaci braku w ich zachowaniach znamion czynu zabronionego, to jednak z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jasno wynikało, że ustalenie o niepopełnieniu przez oskarżonych przestępstw skarbowych było skutkiem ich usprawiedliwionej nieświadomości karalności tych czynów (art. 10 § 4 k.k.s.). Trudno wszak inaczej odczytać zamieszczone w motywacyjnej części kwestionowanego postanowienia stwierdzenie – pozostając w zgodzie z regułą interpretacyjną określoną w art. 118 § 1 k.p.k. – że w dacie czynów (początek listopada 2014 r.) nie można było wymagać od osób urządzających gry hazardowe, a więc i od oskarżonych, wiedzy, że art. 6 ust. 1 u.g.h. mógł i powinien być stosowany w kraju i że jego naruszenie pociągało za sobą represję karną. Innymi słowy, to mylny obraz prawnego wartościowania przez oskarżonych zachowań, będący niczym innym jak tylko elementem ustaleń 3 faktycznych, legł u podstaw decyzji o wyłączeniu w stosunku do nich odpowiedzialności karnej skarbowej. Ze względu na występujące w praktyce sądowej poważne rozbieżności interpretacyjne, które manifestowały się różnymi odpowiedziami na pytanie, czy art. 6 ust 1 u.g.h. w dacie czynów był traktowany jako przepis techniczny podlegający obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej, należało przyjąć, że Sąd ad quem uważał ową nieświadomość karalności za usprawiedliwioną. Siłą rzeczy był zdania, że zarzucalność (a w konsekwencji wina) powinna zostać in concreto wyłączona. Sumując: to nie wadliwa wykładnia przepisów prawa materialnego (podkreślić trzeba, że Sądy obu instancji nie miały wątpliwości, iż art. 6 ust. 1 u.g.h. nie był przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 czerwca 1998 r. wymagającym dla swej skuteczności notyfikacji), ale określone ustalenie faktyczne w zakresie stanu świadomości oskarżonych w czasie czynów sprawiły, że doszło do umorzenia postępowania. Tylko na marginesie warto zaznaczyć, że obie negatywne przesłanki – tzn. brak znamion czynu zabronionego i kontratyp błędu – ujęte zostały w tym samym przepisie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. W tej sytuacji, gdy rozpoznanie każdej kasacji – zarówno wniesionej przez strony, jak i podmioty szczególne wymienione w art. 521 § 1 k.p.k. – może nastąpić co do zasady tylko w granicach podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), a sformułowany w kasacji Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego zarzut obrazy prawa materialnego, to jest art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 ust. 1 u.g.h., przez jego błędną wykładnię okazał się ewidentnie chybiony (zapatrywania prawne skarżącego i Sądów obu instancji co do tego, że art. 6 ust. 1 u.g.h. mógł i może nadal stanowić uzupełnienie normy blankietowej zawartej w art. 107 § 1 k.k.s., były wszak zbieżne), to Sądowi Najwyższemu nie pozostawało nic innego, jak tylko kasację oddalić (art. 537 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Na koniec celowe stało się wyrażenie zauważenia, że nawet gdyby autor kasacji podjął próbę podważenia ustalenia w zakresie strony podmiotowej, które jest przecież ustaleniem faktycznym, mogłoby to również zakończyć się fiaskiem z uwagi na ustawowy zakaz podnoszenia w postępowaniu kasacyjnym zarzutu z art. 438 pkt 3 k.p.k. (art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), chyba że 4 skarżącemu udałoby się wykazać, że przy dokonywaniu takiego ustalenia faktycznego rażąco naruszono konkretne reguły procedowania. Wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji obciążono Skarb Państwa po myśli art. 638 k.p.k.