IV KK 287/26

IV KK 287/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Tomasz Artymiuk SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) w sprawie S.C. skazanego z art. 178a § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 1 września 2026 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 657/25, uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Raciborzu do ponownego rozpoznania. Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Raciborzu, wyrokiem nakazowym z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 657/25: IV KK 287/26 2 1. skazał S.C. na karę grzywny w wysokości 150 stawek dziennych po 50 zł każda za to, że „w dniu 14 sierpnia 2025 r. w R. na ul. [...] prowadził pojazd mechaniczny samochód osobowy marki V. o nr rej. (…), w ruchu lądowym, znajdując się pod wpływem środka odurzającego, mając we krwi 3,4-MDMA (3,4 - METYLNODIOKSYMETAMFETAMINA) w stężeniu 476,5 ng/ml”, tj. za czyn z art. 178a § 1 k.k.; 2. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia motorowerów na okres 5 lat; 3. na podstawie art. 63 § 4 k.k. na poczet orzeczonego środka karnego zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 14 sierpnia 2025 r. do dnia 18 grudnia 2025 r.; 4. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 5000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej; 5. na podstawie art. 178a § 5 k.k. odstąpił od orzeczenia przepadku samochodu osobowego marki V. o nr rej. [...]. Wyrok ten, niezaskarżony przez żadną ze stron, zyskał prawomocność dnia 6 stycznia 2026 r. W dniu 19 czerwca 2026 r. Prokurator Generalny, działając na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł kasację od powyższego wyroku, zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia o środku karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na niekorzyść skazanego i zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku nakazowego naruszenie przepisu prawa karnego materialnego - art. 42 § 2 k.k. - polegające na orzeczeniu na jego podstawie wobec oskarżonego S.C. środka karnego w postaci zakazu prowadzenia motorowerów na okres 5 lat, zamiast co najmniej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii "B" w sytuacji, gdy kierując takim pojazdem popełnił przypisane mu przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.” IV KK 287/26 3 Podnosząc powyższe, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Raciborzu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, wobec czego podlega rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Środek karny, o którym mowa w art. 42 § 2 k.k. orzekany obligatoryjnie może przybrać postać zakazu prowadzenia „wszelkich pojazdów" albo „pojazdów określonego rodzaju”, a także tylko zakazu prowadzenia „wszelkich pojazdów mechanicznych". Zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów obejmuje tego rodzaju pojazdy ze wszystkich sfer ruchu, a w zakresie zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sąd może jego zakres zawęzić do jednego rodzaju pojazdów, jak też objąć nim kilka rodzajów pojazdów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., IV KK 269/20). Jeżeli sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów danego rodzaju, powinien dookreślić, o jaki rodzaj pojazdów chodzi. W orzecznictwie i piśmiennictwie konsekwentnie przyjmuje się, że zakaz prowadzenia pojazdów powinien dotyczyć kategorii pojazdu, który sprawca prowadził, dopuszczając się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (por. Mateusz Filipczak, komentarz do art. 42 k.k., [W:] Kodek karny. Komentarz. (red.) Jan Kulesza, wersja elektroniczna, teza 7). Niezachowanie tej relacji stanowi rażącą obrazę prawa materialnego – art. 42 k.k. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 marca 2014 r., III KK 461/13). Konieczność zachowania związku między kategorią pojazdu prowadzonego przez sprawcę w czasie popełnienia przestępstwa a uprawnieniami objętymi zakazem wynika ze względów prewencyjnych leżących u podstaw zakazu prowadzenia pojazdów. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi bowiem wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji. Oznacza to, że z zakresu zakazu prowadzenia pojazdów nie mogą być wyłączone uprawnienia do prowadzenia pojazdu takiego rodzaju, który sprawca IV KK 287/26 4 prowadził, dopuszczając się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., V KK 56/08). W zaskarżonym kasacją wyroku brak wyżej opisanego powiązania między rodzajem pojazdu, którym poruszał się skazany będąc pod wpływem środka odurzającego, a treścią środka karnego, orzeczonego na podstawie art. 42 § 2 k.k. Sąd Rejonowy skazał S.C. za to, że znajdując się pod wpływem ustalonych środków odurzających prowadził w ruchu lądowym, w dniu 14 sierpnia 2025 r., w R. na ul. [...], pojazd mechaniczny w postaci samochodu osobowego, po czym orzekł wobec niego zakaz prowadzenia motorowerów na okres 5 lat. Zakaz ten nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu przez skazanego samochodu, mimo że tym właśnie środkiem lokomocji poruszał się on po drodze publicznej w stanie odurzenia. Tymczasem z zakresu zakazu prowadzenia pojazdów nie powinny być wyłączone uprawnienia do prowadzenia takiego pojazdu, przy którego prowadzeniu sprawca stworzył zagrożenie dla bezpieczeństwa w komunikacji (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r., IV KK 395/09). Zaistniała inkoherencja między opisem czynu a treścią środka karnego, którego celem jest zapobieżenie ponownemu popełnieniu przez sprawcę podobnego przestępstwa, świadczy o rażącym naruszeniu przepisu prawa karnego materialnego - art. 42 § 2 k.k. – i domaga się usunięcia z treści zaskarżonego orzeczenia. Wobec powyższego, konieczne jest uchylenie rozstrzygnięcia o środku karnym zawartego w punkcie 2. zaskarżonego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 657/25 i przekazanie w tym zakresie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w celu wydania na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczenia co najmniej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, ponieważ tego rodzaju pojazdem poruszał się S.C. w czasie inkryminowanego zdarzenia. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska Eugeniusz Wildowicz [WB] [r.g.] IV KK 287/26 5