IV KK 324/25

IV KK 324/25 POSTANOWIENIE Dnia 15 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Stanisław Stankiewicz w sprawie M.O. skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in. na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 15 września 2026 r. w przedmiocie wniosku prokuratora o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: I.Z., A.D. i S.S. od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt IV KK 324/25, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł: pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE Pismem z dnia 26 sierpnia 2026 r., prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do wykonywania czynności w Prokuraturze Krajowej, powołując się na treść art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) i art. 41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 k.p.k. i art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wniósł o: I) wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: I.Z., A.D. i S.S. od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt IV KK 324/25; IV KK 324/25 2 II) przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny. Jak wynika z treści przedłożonego wniosku podstawą sformułowanego żądania jest generalnie kwestia trybu powołania wskazanych sędziów Sądu Najwyższego, przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Prokurator przywołując wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego i trybunałów międzynarodowych wyraził przekonanie, że okoliczności powołania ww. sędziów SN powodują, iż taki skład orzekający nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem wnioskodawcy skoro ww. sędziowie ubiegali się o urząd sędziego Sądu Najwyższego przed niespełniającą wymogów konstytucyjnego organu Krajową Radą Sądownictwa, ukształtowaną ustawą zmieniającą z dnia 8 grudnia 2017 r. i orzekają w Sądzie Najwyższym oraz uczestniczą w rozpoznawaniu spraw i rozstrzyganiu wniosków „o wyłączenie osób znajdujących się w tożsamej co one sytuacji prawno-faktycznej”, to okoliczności te - „wysoce uzasadniają wątpliwość co do ich bezstronności przy orzekaniu w niniejszej sprawie”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek prokuratora należało pozostawić bez rozpoznania albowiem był on niedopuszczalny z mocy ustawy. Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy (w tym składzie) był władny wydać niniejsze postanowienie. Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno bowiem wskazuje, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. Słowem w składzie sądu orzekającego o IV KK 324/25 3 pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego może brać udział sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w kwestii wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło- Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą). Przedmiotowa sprawa o sygn. akt IV KK 324/25, została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym w związku z kasacją wniesioną przez obrońcę skazanego M.O. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II AKa 29/24, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt III K 187/16. Rzecz jednak w tym, że złożony przez prokuratora wniosek dotyczy wyłącznie kwestii ustrojowych - trybu powoływania sędziów SN na wniosek KRS, ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3), natomiast brak jest w nim jakiegokolwiek odniesienia do realiów ww. sprawy kasacyjnej (o sygn. akt. IV KK 324/25), tudzież zarzutów i wniosków sformułowanych w petitum kasacji. Pozostając przy kwestiach rudymentarnych przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i 180 Konstytucji RP), dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. IV KK 324/25 4 Przedstawione przez prokuratora okoliczności natury ustrojowej, dotyczące trybu powołania sędziów, nie mogą być przedmiotem rozpoznania w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, gdzie wskazano, iż art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. też wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23). Niezależnie od powyższego, w orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się również, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob. postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie obowiązujących unormowań nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które IV KK 324/25 5 mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące ustroju sądownictwa (postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25). Nie ma w polskim systemie prawa żadnej instytucji pozwalającej na weryfikację czy kontrolę zasadności powoływania sędziów na urząd przez Prezydenta. Brak ten jest konsekwencją ukształtowania tych powołań w przepisach konstytucyjnych i przyznania w tym zakresie Prezydentowi prerogatywy. Interpretacja, z której wynika, że oceny takiej można dokonywać, korzystając z istniejących dotychczas instrumentów prawa, np. karnego ma charakter wykładni contra legem. Nie można wykorzystywać przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co więcej, nie można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy ograniczać działania zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich działaniach, poprzez przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji do nakładania takich ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o wyłączenie sędziego złożony w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., obejmować mógłby także okoliczności wadliwego powołania sędziego, byłoby jednoznaczne z przyznaniem sądom powszechnym - w tym przypadku, w ramach prawa karnego - uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, których warunki są ściśle określone przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz obszernie konstytucyjnie uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już w 2008 r. w orzecznictwie WSA oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede wszystkim w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08). Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych IV KK 324/25 6 orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta do powoływania sędziów nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie mogą być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa, będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego rezydent powołuje. Skoro więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej, cywilnej, czy administracyjnej, w ramach której sąd, konkretny skład sędziowski, mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień takich nie ma przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w przepisach ustawowych (zob. uzasadnienie wyroku TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23). W tym miejscu przypomnieć również wypada, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być zmieniane i kwestionowane przez jakikolwiek organ władzy publicznej (…) Podważania ostatecznego charakteru orzeczeń TK i kwestionowania ich mocy powszechnie obowiązującej nie mogą dokonywać również organy międzynarodowe (zob. wyrok TK z 28 maja 2024 r., U 5/24). Jedynie uzupełniająco zauważyć wypada, że test niezawisłości sędziego jest instrumentem prawnym implementującym do krajowego porządku prawnego standardy, o których mowa w orzecznictwie TSUE (zob. art. 29 § 4 - 25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, dodanego ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259). Jak wynika z treści adekwatnego unormowania (art. 29 § 5 cyt. ustawy o SN) dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego SN (sędziego delegowanego do SN) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących IV KK 324/25 7 uprawnionego oraz charakteru sprawy. Rzecz jednak w tym, że wniosek prokuratora żadnych takich okoliczności in concreto nie wskazuje i odwołuje się wyłącznie do kwestii ustrojowych, jednakże okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (art. 29 § 4 cyt. ustawy o SN). Nie sposób również pominąć, że prokurator, podkreślając w złożonym wniosku o wyłączenie wadliwość powołania i argumentując, iż „udział osób, których bytność w Sądzie Najwyższym poprzedziła uchwała KRS ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z 2017 r., prowadzi w każdym przypadku do sprzeczności składu sądu z przepisami prawa, o czym przesądzono już w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-411-1/20”, zdaje się nie dostrzegać wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., wydanego w sprawie U 2/20. Tymczasem w tymże wyroku TK stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku TK podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału. W konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona elementem porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz jasna wykorzystywana w IV KK 324/25 8 praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez Konstytucję RP mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to również do ww. uchwały (BSA I-4110-1/20). W świetle ostatecznych i mających moc powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), brak jest zatem normatywnych podstaw do podważania konstytucyjnego umocowania KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, a także kwestionowania ważności i skuteczności powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP w ramach przysługującej mu wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy, na podstawie rekomendacji udzielonej przez ten organ (zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2008, Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K 18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17). Nadto, w wyroku z 25 marca 2019 r. (K 12/18, OTK-A 2019/17) Trybunał Konstytucyjny przesądził, że wybór sędziów - członków Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą. Reasumując, wobec oczywistego braku możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku prokuratora, należało postanowić jak na wstępie. [WB] [a.ł]