IV KK 4/18

Sygn. akt IV KK 4/18 POSTANOWIENIE Dnia 22 lutego 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 lutego 2018 r., w sprawie T. S., skazanego z art. 148 § 1 k.k. i in., kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt II AKa …/17, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K., z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt XVI K …/15, p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację, jako oczywiście bezzasadną; 2. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego i poniesionymi w jego toku wydatkami obciążyć Skarb Państwa. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt XVI K ../15, oskarżony T.S. został uznany za winnego popełnienia w dniu 31 lipca 2015 r. zbrodni zabójstwa z zamiarem bezpośrednim Z.P., zakwalifikowanej z art. 148 §1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za którą wymierzono mu karę 25 lat pozbawienia wolności. Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego T.S., który podnosząc zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, obrazy prawa procesowego (art. 7 k.p.k., art. 170 k.p.k., art. 366 k.p.k., art. 2 6 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., a nadto art. 424 k.p.k. w odniesieniu do samego uzasadnienia wyroku) oraz z ostrożności procesowej zarzut rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary, wniósł w konkluzji o „uniewinnienie oskarżonego T.S. od zarzucanego mu czynu, ewentualnie uznanie, iż czyn oskarżonego wyczerpał znamiona czynu opisanego w art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 25 § 1 k.k., ewentualnie odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 25 § 2 lub 3 k.k. lub o obniżenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności”, natomiast z ostrożności procesowej – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny w K., po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, wyrokiem z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt II AKa ../17, zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że w miejsce kary 25 lat pozbawienia wolności wymierzył oskarżonemu T.S. karę 15 lat pozbawienia wolności, a w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Kasację od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 20 lipca 2017 r. wywiódł obrońca skazanego T.S., który podnosząc zarzuty rażącej obrazy przepisów prawa procesowego (tj. art. 457 § 3 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 452 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 5 § 1 k.p.k.), wniósł o uchylenie tegoż wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji, a z ostrożności procesowej – uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońcy, Prokurator Rejonowy w B. wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Kasacja obrońcy skazanego T.S. okazała się oczywiście bezzasadna, co pozwalało na jej oddalenie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Zważając na podniesione w kasacji zarzuty oraz podniesione argumenty na ich poparcie, wypada w tym miejscu przypomnieć, że kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia skierowanym przeciwko orzeczeniu 3 wydanemu przez sąd odwoławczy na skutek rozpoznania środka odwoławczego. Celem postępowania kasacyjnego jest bowiem wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń dotkniętych poważnymi wadami w postaci bezwzględnych przyczyn odwoławczych lub innych naruszeń prawa, ale o charakterze rażącym, a jednocześnie takich, które mogły mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Możliwość wniesienia skutecznej kasacji jest zatem istotnie ograniczona. Postępowanie kasacyjne nie jest z pewnością postępowaniem, które ponawiać ma kontrolę odwoławczą. W toku tego postępowania z założenia nie dokonuje się zatem kontroli poprawności oceny poszczególnych dowodów, nie weryfikuje zasadności ustaleń faktycznych i nie bada współmierności orzeczonej kary. To ogólne przypomnienie zasad i granic postępowania kasacyjnego stało się niezbędne wobec zarzutów podniesionych w wywiedzionej przez obrońcę skazanego T.S. kasacji i treści jej uzasadnienia, w których w znacznej części skoncentrowano się na polemice z poczynionymi w sprawie ustaleniami faktycznymi. Wydaje się wręcz, że skarżący chciałby spowodować ponowną weryfikację poprawności zapadłych w sądach obydwu instancji orzeczeń poprzez ponowienie kontroli apelacyjnej, a przecież nie ulega wątpliwości – o czym była mowa powyżej – że nie temu kasacja służy i nie takie są jej cele. Kasacja nie jest przecież trzecią instancją i Kodeks postepowania karnego nie tak określił jej rolę. W rzeczywistości zarzuty podniesione w kasacji były – chociaż nieco w zmodyfikowanej formie – już zawarte w apelacji obrońcy i stanowiły przedmiot kontroli instancyjnej, a z pisemnych motywów wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że zostały właściwie rozpoznane i omówione. Dla przypomnienia jedynie należy wskazać, że w apelacji obrońca zarzucał m.in., że: Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że oskarżony działał z zamiarem bezpośrednim zabójstwa i nie działał w obronie koniecznej, ani z przekroczeniem jej granic; niezasadnie odmówiono wiary wyjaśnieniom oskarżonego, że działał w obronie koniecznej i silnym wzburzeniu; niezasadnie uznano za zgodne z prawdą zeznania K. N., że widział oskarżonego zabierającego noże z baru, wbrew odmiennym zeznaniom I. S. i G. T. oraz D. J.; niezasadnie nadano walor wiarygodności zeznaniom D.J., K. N., którzy mieli widzieć nóż u oskarżonego po zdarzeniu; niezasadnie nadano walor 4 wiarygodności zeznaniom P. G. co do okoliczności związanych z przekazaniem mu przez oskarżonego pakunku z nożami; brak poczynienia ustaleń na zeznaniach D. G. co do osoby G. T. (ps. H.); niezasadnie oddalono wniosek obrońcy o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii sądowo-psychologicznej oraz nie rozpoznano wniosku o zwrócenie się o dokumentację dotyczącą leczenia oskarżonego, jak i oddalono wnioski dowodowe oskarżonego; dopuszczono się obrazy art. 5 § 2 k.p.k.; wymierzono oskarżonemu rażąco niewspółmierną karę; uzasadnienie wyroku nie spełnia wymogów określonych w art. 424 k.p.k. w zakresie ustalenia jego podstawy faktycznej i prawnej. Obecnie w kasacji obrońca skazanego podnosi zarzuty, że: uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego nie spełnia wymagań określonych w art. 457 § 3 k.p.k.; Sąd Apelacyjny - nie odniósł się do wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów, m.in. obrazy art. 424 k.p.k.; nie wyjaśnił, dlaczego odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonego, co do działania w obronie koniecznej i silnym wzburzeniu; nie wyjaśnił, dlaczego nie uwzględnił zarzutu dotyczącego nieprawidłowej oceny zeznań K. N. i D. J. oraz dlaczego prawidłowo oceniono zeznania W. G.; nie wskazał, dlaczego zasadnym było niepoczynienie ustaleń w oparciu o zeznania D. G.; nie wyjaśnił, dlaczego uznaje, że Sąd pierwszej instancji zagwarantował oskarżonemu praw do obrony w sytuacji, gdy oddalono jego wszystkie wnioski dowodowe; pominął dowody przemawiające na korzyść oskarżonego, m.in. z opinii biegłych dopuszczonej w postępowaniu odwoławczym; naruszył rażąco zasadę swobodnej oceny dowodów aprobując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji oraz czyniąc własne; zaniechał należytego wyjaśnienia podstaw przyjęcia, iż oskarżony dopuścił się przypisanego mu przestępstwa; błędnie przyjął, że nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości; oparł orzeczenie na ustaleniach nieodpowiadających prawdzie materialnej; błędnie ocenił opinie biegłych powołanych w toku postepowania odwoławczego; obraził art. 5 § 1 k.p.k. poprzez uznanie T. S. na winnego przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. w sytuacji, gdy jego wina nie została udowodniona; wydał wyrok na podstawie wybiórczo wyselekcjonowanych okoliczności przemawiających jedynie na niekorzyść oskarżonego; nie odniósł się w sposób pełny do dopuszczonego w toku 5 postępowania odwoławczego dowodu z opinii biegłych; uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego ma charakter formalny, powierzchowny i schematyczny. Analizując powyższe zarzuty nie sposób nie zauważyć, że w istocie rzeczy skarżący kwestionuje dokonane w przedmiotowej sprawie przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne co do przebiegu zdarzenia oraz winy skazanego w zakresie przypisanej mu zbrodni zabójstwa Z.P., na podstawie dokonanej oceny zebranych w sprawie dowodów, a co następnie zostało zaaprobowane przez Sąd odwoławczy. Rzecz jednak w tym, że w kasacji nie można wprost podnosić zarzutu błędnych ustaleń faktycznych, co wynika wprost z treści art. 523 § 1 k.p.k., a skarżący w niczym nie wykazał, że dokonując tego rodzaju ustaleń faktycznych Sąd dopuścił się rażącej obrazy prawa. Jeżeli natomiast Sąd odwoławczy w zakresie sprawstwa i winy skazanego T. S. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (zmiana dotyczy jedynie wymiaru kary, przy czym kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu niewspółmierności kary – art. 523 § 1 zdanie 2 k.p.k.), to tym samym nie czynił w zasadzie samodzielnie żadnych nowych ustaleń faktycznych w tym zakresie, ani nie dokonał odmiennej oceny dowodów od tej, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji. Obrazić mógł więc art. 7 k.p.k. tylko w odniesieniu do tych dowodów, które przeprowadził samodzielnie w instancji odwoławczej, ale takiej sytuacji Sąd Najwyższy nie stwierdza. Jeżeli natomiast skarżący stawia zarzut obrazy art.433 § 2 k.p.k., jakoby Sąd Apelacyjny nie dokonał rzetelnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku, a więc że nie rozważył wszystkich wniosków i zarzutów zawartych w apelacji, to wskazać należy, że analiza uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego pozwala stwierdzić, że Sąd ten odniósł się do zawartych w apelacji obrońcy zarzutów: błędu w ustaleniach faktycznych, oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii sądowo-psychologicznej (w szczególności co do ustalenia, czy wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające stan silnego wzburzenia), możliwości zastosowania art. 25 § 3 k.k., obrazy art. 6 k.p.k. (w szczególności co do oddalenia wniosków dowodowych oskarżonego), wniosku dowodowego obrońcy co do dokumentacji dotyczącej leczenia oskarżonego, zaskarżenia uzasadnienia wyroku oraz obrazy art. 424 k.p.k., co do działania oskarżonego w warunkach obrony koniecznej bądź z przekroczeniem jej granic, oceny wiarygodności wyjaśnień oskarżonego, zeznań 6 świadków […] (w kontekście osoby o ps. H.), kwestii sposobu zadawania pokrzywdzonemu ciosów nożem – z odwołaniem się do opinii biegłych (mimo braku możliwości wykluczenia wersji oskarżonego), obrazy art. 5 § 2 k.p.k., strony podmiotowej zbrodni zabójstwa, możliwości zakwalifikowania czynu oskarżonego z art. 156 § 3 k.k. oraz zarzutu niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary. Nie sposób więc zasadnie twierdzić, że Sąd Apelacyjny w sposób „rażący” obraził przepis art. 433 § 2 k.p.k., a uchybienie powyższe mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku tego Sądu. Sąd Najwyższy w tej sprawie takiego zarzutu nie podziela. Zważyć bowiem należy, że – zgodnie z tym, co ustalono w sprawie w oparciu o wiarygodne dowody (rzeczą oczywistą przecież jest, że Sąd nie może poczynić prawidłowych, zgodnych z prawdą materialną – do której odwołuje się i skarżący – ustaleń, na dowodach uznanych za niewiarygodne, chociażby były one dla skazanego korzystne) – sprawstwo i wina skazanego w zakresie przypisanego mu czynu nie budzą wątpliwości. Skarżący kwestionując przeprowadzoną ocenę dowodów prezentuje subiektywne przekonanie, że była to ocena dowolna, a nie swobodna, jak tego wymaga art. 7 k.p.k.. Nie wskazuje jednak, na czy miałaby polegać błędność tej oceny, a więc w jakim zakresie i co do jakiego dowodu orzekające w sprawie Sądy uchybiły zasadom logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy czy też doświadczenia życiowego. Nie wystarczy bowiem postawić w kasacji zarzut, ale należy również wskazać, na czym polega dane uchybienie (art. 526 § 1 k.p.k.). Prezentowanie własnej, subiektywnej oceny dowodów i wywodzenie na tej podstawie o faktach, nie jest wystarczające do podważenia oceny dokonanej przez Sądy, które w przeciwieństwie do skarżącego swoje stanowisko rzetelnie i logicznie uzasadniły. Rzeczą obrońcy jest mnożyć wątpliwości, ale to jeszcze nie oznacza, że podniesione w środkach odwoławczych zarzuty zawsze muszą skutkować ich uwzględnieniem. Oceniając wniesioną kasację nie sposób nie odnieść jej zarzutów do poczynionych w sprawie ustaleń, a z których w sposób jednoznaczny wynika, że w chwili, gdy pokrzywdzony, jak i inni uczestnicy zdarzenia się rozbiegli i w lokalu nastała cisza, skazany T.S. wbiegł za ladę baru, wziął dwa noże, wybiegł na zewnątrz (jego matka próbowała go zatrzymać), dogonił uciekającego pokrzywdzonego i zadał mu trzy ciosy nożem w okolice grzbietu, gdy ten znajdował się tyłem do sprawcy. Pokrzywdzony wcześniej 7 nie wyrządził skazanemu żadnej krzywdy. Gdyby wiec nawet na chwilę teoretycznie założyć, że pokrzywdzony zaczął się bronić przed doganiającym go T. S., „uzbrojonym” w noże, to przecież taka postawa pokrzywdzonego nie byłaby niczym nagannym i w niczym nie usprawiedliwiałaby zachowania skazanego. O żadnej obronie koniecznej, czy chociażby o przekroczeniu jej granic, w ogóle mowy być nie może – nie można bowiem mylić napastnika z ofiarą. Wniesiona kasacja w niczym nie wykazała, co wskazano już wyżej, aby dokonując tego rodzaju ustaleń faktycznych orzekające w sprawie Sądy dopuściły się rażącej obrazy prawa – a dopiero wówczas, można byłoby uwzględnić wnioski w niej zawarte. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut obrazy art. 457 § 3 k.p.k. Sąd Apelacyjny w sposób rzetelny, logiczny i przekonujący wskazał, czym się kierował wydając wyrok i dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za niezasadne oraz dlaczego za zasadny uznał zarzut rażącej niewspółmierności kary. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia może oczywiście twierdzić, że uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego jej nie zadawala i nie satysfakcjonuje, ale to jeszcze nie oznacza, że faktycznie doszło w takiej sytuacji do „rażącej” obrazy prawa procesowego i która dodatkowo mogła mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Należałoby przy tym wykazać, że samo sporządzenie uzasadnienia wyroku, dokonane już po ogłoszeniu wyroku, miało wpływ na jego treść – innymi słowy należałoby wykazać, jak coś, co miało miejsce później (sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie), miało wpływ na coś, co miało miejsce wcześniej (sam wyrok). W ocenie Sądu Najwyższego sporządzone na piśmie uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego spełnia wymogi zakreślone prawem, a podniesiony w tym zakresie w kasacji zarzut jest oczywiście bezzasadny. Nie można przy tym zupełnie abstrahować od uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, w którym zostały szczegółowo przedstawione dowody przeprowadzone na rozprawie i logicznie oraz rzetelnie omówione pod kątem ich wiarygodności. Nie było więc potrzeby powielać w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego tych samych dowodów i tej samej ich oceny, skoro Sąd odwoławczy podzieli stanowisko Sądu pierwszej instancji i zaskarżony wyrok – co do istoty sprawy – utrzymał w mocy. Nie ma wiec potrzeby, aby obecnie Sąd Najwyższy powtarzał tę samą argumentację, jak legła u podstaw 8 wydania wyroku skazującego T. S. za zbrodnię z art. 148 § 1 k.k., a wystarczające będzie odesłanie skarżącego do przekonujących uzasadnień wyroków Sądów obu instancji. Jeżeli natomiast w kasacji tak dużą uwagę poświęca się opinii biegłych, którzy z medycznego punktu widzenia nie mogli z całą pewnością wykluczyć wersji zdarzenia podawanej przez skazanego, to przecież i ta okoliczność nie umknęła uwadze Sądu Apelacyjnego, a wprost przeciwnie – Sąd ten poświęcił temu zagadnieniu należytą wagę i w sposób jak najbardziej rzeczowy i logiczny wykazał, dlaczego – w kontekście wszystkich dowodów zebranych w sprawie – „z logicznego punktu widzenia jedynie wersja przyjęta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest wersją prawdziwą”. Nie ma również potrzeby w tym miejscu powtarzać argumentacji, jaka została przedstawiona w odpowiedzi Prokuratora Rejonowego w B. na kasację obrońcy skazanego, skoro jest ona również znana skarżącemu, ale nie sposób nie podzielić zapatrywania oskarżyciela publicznego, że zarzuty przedmiotowej kasacji „są w istocie kontynuacją (powtórzeniem) zarzutów apelacji obrońcy skazanego i jako takie winny zostać uznane za chybione” oraz, że „w istocie kasacja i zawarte w niej zarzuty stanowią tylko i wyłącznie zawoalowaną formę polemiki z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd a quo, jak i Sąd ad quem, co ma w zamierzeniu doprowadzić do przeprowadzenia przez Sąd Najwyższy ponownej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów i faktycznego wprowadzenia do procesu kontroli trzecioinstancyjnej”. Jeżeli zatem uwadze Sądu odwoławczego nie umknęły żadne relewantne okoliczności związane z czynem zarzucanym i ostatecznie przypisanym skazanemu T. S., a ze swojej funkcji kontrolnej wywiązał się on w sposób należyty, to wniesiona kasacja nie mogła przynieść skarżącemu oczekiwanych przez niego rezultatów. Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu, przy czym zwolnił skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego i poniesionymi w jego toku wydatkami obciążył Skarb Państwa. kc 9