IV KK 47/22

Sygn. akt IV KK 47/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Paweł Wiliński SSN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca) Protokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie B. M. skazanego za czyn określony w art. 286 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 czerwca 2022 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji wniesionej przez Prokuratora na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt VII Ka (...) zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt XVI K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w C. do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, 2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE B. M. stanął pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. polegającego na tym. że w dniu 12 grudnia 2019 r. w C., działając wspólnie i w 2 porozumieniu z N. G., doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 10 635. 35 zł, przy czym w wysokości 3 200 zł. tj. kwoty wypłaconej przez W. S.A. w ramach powstałej szkody w pojeździć marki F. (…) o numerze rejestracyjnym (…), kwoty 3 600 zł wypłaconej przez W. S.A. w ramach wypłaty odszkodowania za najem pojazdu zastępczego oraz kwoty 3 835, 35 zł, tj. wartości usługi najmu pojazdu zastępczego świadczonej przez A. O. prowadzącego działalność gospodarczą jako L.. niepokrytej dotychczas przez ubezpieczyciela, po uprzednim wprowadzeniu w błąd pracownika L. co do faktu własności ww. pojazdu oraz roszczeń, które przysługiwały B. M. wobec W. S.A., a pracownika W. S.A. w błąd co do faktu własności ww. pojazdu. Wyrokiem z dnia 16 marca 2021 r., w sprawie o sygn. XVI K (…), Sąd Rejonowy w C. uznał B. M. za winnego zarzucanego mu czynu, przyjmując, iż łączna wartość wyrządzonej szkody wyniosła 11 552. 35 zł. a sprawcy doprowadzili nadto A. O. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 917 zł. stanowiącej równowartość kosztów zastępstwa prawnego W. S.A. w procesie wytoczonym przez A. O., w którym ten ostatni zmuszony był cofnąć pozew, który wniósł nie wiedząc, że W. nie posiada legitymacji materialnej biernej w tym procesie, gdyż nie było zobowiązane do naprawienia szkody i za to z mocy art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r., w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, przyjmując, że wysokość stawki dziennej równoważna jest kwocie 40 zł. Apelację od tego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego, podnosząc m.in. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, mającego wpływ na treść orzeczenia, polegający na przyjęciu, iż oskarżony w dniu 12 grudnia 2019 r. popełnił czyn opisany w zarzucie aktu oskarżenia, w sytuacji, gdy analiza całości materiału dowodowego, w szczególności zapisów w dokumentach załączonych do akt postępowania oraz zeznań świadków musi prowadzić do całkowicie odmiennych wniosków co do daty i opisu zdarzenia. Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt VII Ka (..), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonego B. M. od przypisanego mu czynu. Kasację od tego wyroku wywiódł prokuratury Prokuraturę Rejonowej w C. 3 zaskarżając go w całości, na niekorzyść B. M. i zarzucając : „ rażące naruszenie prawa, a to art. 105 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez jego błędne niezastosowanie i niesprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej dotyczącej daty czynu przypisanego oskarżonemu, polegającej na wskazaniu daty 12 grudnia 2019 r., zamiast daty 12 grudnia 2017 r., które to naruszenie prawa przez Sąd Okręgowy w C. miało istotny wpływ na treść orzeczenia zmieniającego orzeczenie Sądu Rejonowego w C. z dnia 16 marca 2021 r. o sygn. XVI K (…), poprzez uniewinnienie oskarżonego B. M. od zarzucanego mu czynu”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w C.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu kasacji jest zbieżna ze stanowiskiem Sądu Najwyższego prezentowanym w utrwalonym orzecznictwie (m. in. wyroki SN: z dnia 28 czerwca 2021 r., sygn. akt III KK 416/11; z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt II KK 64/08; z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt IV KK 317/08). Nie ma w świetle tego orzecznictwa żadnych wątpliwości, że przepis z art. 105 § 2 k.p.k. pozwala Sądowi odwoławczemu, jeżeli postępowanie toczy się już przed tym Sądem, na sprostowanie omyłki zawartej w orzeczeniu, zarządzeniu lub ich uzasadnieniu Sądu I instancji, o ile omyłka ta ma charakter oczywisty. Należy tu mieć na uwadze, że zastosowanie rozwiązania przyjętego w tym przepisie przez Sąd II instancji nie jest uzależnione od kierunku środka odwoławczego wniesionego w sprawie, jak też może to nastąpić z urzędu i nie jest konieczne sformułowanie wniosków w tym przedmiocie przez strony postępowania. Rację ma skarżący wskazując, że w przedmiotowej sprawie zaistniała omyłka, co do daty popełnienia czynu przez oskarżonego, przyjętej w opisie czynu sformułowanym w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, która następnie została powielona w akcie oskarżenia i w orzeczeniu wydanym przez Sąd I instancji, a która ma niewątpliwie charakter omyłki oczywistej. Sprowadza się ona do błędnego wskazania, jako daty popełnienia przypisanego oskarżonemu 4 przestępstwa roku 2019 - tego zamiast roku 2017 - tego (dzień i miesiąc zostały wskazane poprawnie). Oczywistość tej omyłki wynika stąd, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje w sposób niewątpliwy, że czyn stanowiący przedmiot postępowania został popełniony w dniu 12 grudnia 2017 r., co jest podkreślane zarówno w uzasadnieniu aktu oskarżenia, jak i uzasadnieniu orzeczenia Sądu meriti. Treść tak uzasadnienia aktu oskarżenia jak i uzasadnienia tego Sądu, w powiązaniu z analizą zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym konkretnym przypadku nie rodzi więc cienia wątpliwości, że podana w wyroku Sądu meriti data popełnienia przestępstwa jest wynikiem omyłki pisarskiej a nie wynikiem mylnego mniemania tego Sądu odnośnie do rzeczywistego czasu popełnienia przypisanego oskarżonemu czasu przestępstwa. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, że Sąd Okręgowy w C., wobec wykrycia omyłkowego sformułowania w opisie czynu przypisanego oskarżonemu B. M. daty jego popełnienia, powinien, działając z urzędu, na podstawie art. 105 § 1 i 2 k.p.k., sprostować tę oczywistą omyłkę pisarską poprzez przyjęcie w miejsce daty 12 grudnia 2019 r., prawidłowej daty, tj. 12 grudnia 2017 r. Należy bowiem zauważyć, że Sąd odwoławczy w uzasadnieniu swojego stanowiska, skutkującego wydaniem orzeczenia uniewinniającego oskarżonego, nie wyraził bynajmniej jakichkolwiek wątpliwości natury faktycznej co do czasu popełnienia zarzucanego oskarżonemu czynu, nie poddając tym samym w wątpliwość tożsamości czynu zarzucanego mu z czynem przypisanym. Uznał jedynie, że „nie był uprawniony do ewentualnej zmiany zaskarżonego wyroku poprzez modyfikację daty zawartej w opisie czynu, gdyż byłaby to zmiana niewątpliwie niekorzystna dla oskarżonego, podczas gdy w sprawie wniesiona została wyłącznie apelacja na jego korzyść”. Jest to oczywiście błędny pogląd bowiem - powtórzyć w tym miejscu należy - zastosowanie instytucji sprostowania oczywistej omyłki uregulowanej w art. 105 § 2 k.p.k. przez Sąd odwoławczy nie jest uzależnione od kierunku środka odwoławczego wniesionego w sprawie i może nastąpić także z urzędu. Poza tym przepis ten pozwala na sprostowanie omyłki zawartej w orzeczeniu, zarządzeniu lub ich uzasadnieniu w oparciu jedynie o kryterium oczywistości tej omyłki i jakkolwiek istnieje pewien zakres rozstrzygnięć, których sprostowanie jest niedopuszczalne, np. wymiar i rodzaj orzeczonej kary czy 5 kwalifikacja prawna, to nie jest nim objęte wskazanie daty czynu. Wadliwe ustalenie daty popełnienia czynu może mieć zasadnicze znaczenie dla przypisania popełnienia przestępstwa danej osobie, jednak tylko wtedy, gdy przywołana w wyroku skazującym data jego popełnienia nie jest wynikiem oczywistej pisarskiej omyłki a wynikiem wadliwie dokonanych ustaleń faktycznych. Słowem, Sąd odwoławczy miał in concreto możliwość naprawienia omyłki we wskazaniu daty zdarzenia, na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 105 § 2 k.p.k. Naruszenie normy art. 105 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. miało charakter rażący i w sposób istotny oddziaływało na treść zaskarżonego orzeczenia, samo w sobie doprowadziło bowiem do uniewinnienia oskarżonego B. M.. Dlatego zaskarżony kasacją wyrok Sądu Okręgowego w C. należało uchylić i sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Ponownie ją rozpoznając, Sąd odwoławczy oceni zasadność zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy oskarżonego i w wypadku uznania ich za niezasadne utrzyma zaskarżony wyrok Sądu meriti w mocy, dokonując jedynie jego sprostowania w trybie art. 105 § 2 k.p.k. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.