IV KK 595/21

Sygn. akt IV KK 595/21 POSTANOWIENIE Dnia 22 grudnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie M. L. , wobec którego umorzono postępowanie o czyny z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. i in., i zastosowano środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 grudnia 2021 r., w trybie art. 535 § 3 k.p.k., kasacji obrońcy od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II Kz (…), utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt. II K (…), p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zwolnić M. L. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, obciążając nimi Skarb Państwa. M. L. był podejrzany o to, że: UZASADNIENIE 1. „w dniu 16 stycznia 2018 r. w T., woj. (…) trzymając w prawej ręce nóż i wymachując nim, kierował groźby karalne pozbawiania życia wobec K. K. i P. K., przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonych uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, a nadto w miejscu i czasie jak wyżej znieważał K. K. i P. K. słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, przy czym zarzuconego mu czynu dopuścił się mając zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia 2 czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., 2. w dniu 11 kwietnia 2018 r. w T., woj. (…) trzymając w prawej ręce nóż i wymachując nim, kierował groźby karalne pozbawiania życia wobec J. N., przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, a nadto w miejscu i czasie jak wyżej znieważał J. N. słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, przy czym zarzuconego mu czynu dopuścił się mając zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. 3. w dniu 16 sierpnia 2018 r. w T., woj. [...] spowodował lekki uszczerbek na zdrowiu K. M. w ten sposób, że unosząc ku górze rękę w której trzymał nóż, końcem ostrza skierowanym do znajdującego się w bezpośredniej odległości pokrzywdzonego spowodował u niego obrażenia ciała w postaci powierzchownej rany ciętej przedramienia lewego, które to obrażenia spowodowały naruszenie narządu ciała trwające nie dłużej niż 7 dni, przy czym zarzuconego mu czynu dopuścił się mając zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o czyn z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., 4. w dniu 16 sierpnia 2018 r. w T. woj. (…) na terenie stacji O. przy ul. S. publicznie znieważył K. M. słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, przy czym zarzuconego mu czynu dopuścił się mając zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o czyn z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.” Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), Sąd Rejonowy w T. uznał, że „swoimi zachowaniami opisanymi w punktach 1,2, 3 i 4 części wstępnej postanowienia, z tą modyfikacją w zakresie czynu opisanego w punkcie 3, iż podejrzany dopuścił się go nieumyślnie, w wyniku nieostrożnego posługiwania się nożem, a do powstania obrażeń u pokrzywdzonego doszło w mechanizmie biernym – w wyniku nadziania się na nóż trzymany przez podejrzanego, M. L. 3 zrealizował znamiona występków kolejno z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.; z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.; z art. 157 § 3 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. oraz z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.”, i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. prowadzone przeciwko podejrzanemu postępowanie karne umorzył (pkt 1). Ponadto na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k. w zw. z art. 93b § 1 k.k. w zw. z art. 93c pkt 1 k.k. w zw. z art. 93g § 1 k.k. orzekł wobec M. L. środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym (pkt 2). Postanowienie zawierało ponadto rozstrzygnięcia w przedmiocie wynagrodzenia obrońcy z urzędu (pkt 3) oraz wydatków poniesionych w toku postępowania (pkt 4). Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez M. L. i jego obrońcę. Swoje osobiste zażalenie M. L. sformułował w sposób opisowy, kwestionując ocenę dowodów z opinii biegłych psychiatrów oraz ustalenia faktyczne w sprawie. Z kolei obrońca zaskarżył to postanowienie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o środku zabezpieczającym i zarzucił: „I. obrazę przepisów prawa karnego materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 93g § 1 k.k. w związku z art. 93b § 1 k.k. polegającą na umieszczeniu M.L. w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym pomimo braku przesłanek do przyjęcia, że zachodzi obawa popełnienia przez podejrzanego czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości; II. obrazę przepisów prawa karnego materialnego w postaci art. 93b § 1 k.k. poprzez orzeczenie środka w postaci pobytu podejrzanego M. L. w zakładzie psychiatrycznym w sytuacji, gdy zarzucane mu czyny zabronione nie były czynami o znacznej społecznej szkodliwości”. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie rodzaju zastosowanego wobec M.L. środka zabezpieczającego poprzez orzeczenie obowiązku podjęcia przez niego terapii w warunkach wolnościowych oddziału dziennego pobytu. Postanowieniem z dnia 10 marca 2021 r., II Kz (…), Sąd Okręgowy w T. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy (pkt I). W postanowieniu zawarto także rozstrzygnięcia w przedmiocie wynagrodzenia obrońcy z urzędu (pkt II) i kosztów procesu (pkt III). 4 Kasację od powyższego prawomocnego postanowienia wniósł obrońca M .L., zaskarżając je w całości. Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 i 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k., art. 458 k.p.k. w zw. z art. 94 § 1 pkt. 5 k.p.k. polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej poprzez nierozważenie i nienależyte ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do wszystkich istotnych zarzutów podniesionych przez skarżących w zażaleniach od postanowienia Sądu I instancji, a nadto poprzez zaniechanie, pomimo zwróconego przeciwko całości orzeczenia zażalenia obrońcy, dokonania kontroli odwoławczej pod kątem innych niż wymienione w środku odwoławczym przyczyn z art. 438 k.p.k., w rezultacie czego nie dostrzeżono braku wskazania, jakimi przesłankami kierował się Sąd meriti uznając, iż czyny przypisane podejrzanemu M. L. cechują się znaczną szkodliwością społeczną”. Obrońca wniósł o to, aby Sąd Najwyższy, na podstawie art. 527 § 1 i 2 k.p.k., zmienił zaskarżone postanowienie w zakresie rodzaju zastosowanego wobec M. L. środka zabezpieczającego poprzez orzeczenie obowiązku podjęcia przez niego terapii w warunkach wolnościowych oddziału dziennego pobytu. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Rejonowej w T. wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Kontrola odwoławcza w niniejszej sprawie, przeprowadzona przez Sąd Okręgowy w T., spełniała kryteria rzetelności i nie można uznać, aby sposób procedowania tego Sądu naruszał przepisy wskazane w zarzucie kasacyjnym. Sąd Okręgowy przeanalizował zarzuty i okoliczności podnoszone w obu zażaleniach, czemu dał wyraz w pisemnym uzasadnieniu, uwzględniając także wszystkie kluczowe okoliczności związane z umorzeniem postępowania i zastosowaniem najsurowszego środka zabezpieczającego w postaci detencji psychiatrycznej oraz odnosząc te okoliczności do realiów sprawy M. L.. Nie ma więc racji obrońca podejrzanego, kiedy na s. 13 i 14 kasacji pisze, że Sąd odwoławczy nie 5 ustosunkował się do zarzutu kwestionującego ocenę okoliczności wpływających na stopień społecznej szkodliwości czynów zarzucanych podejrzanemu, jak również nie rozważył należycie istnienia wysokiego prawdopodobieństwa tego, że M. L. popełni podobny czyn zabroniony ponownie. W swoim zażaleniu obrońca kwestionował ustalenia w zakresie społecznej szkodliwości czynów popełnionych przez M. L. w kontekście wymogu „znacznej” społecznej szkodliwości, o której mowa w art. 93b § 1 k.k., jak również, mając na względzie tożsamą podstawę, czynów, których popełnieniem grozi pozostawienie go na wolności. Sąd odwoławczy prawidłowo wypowiedział się w przedmiocie tych okoliczności, a ponadto odniósł się także do przesłanki konieczności zastosowania najsurowszego środka zabezpieczającego. Oceniając stopień społecznej szkodliwości czynów M.L., Sąd odwoławczy podkreślił, że na przestrzeni kilku miesięcy dopuścił się on czterech zachowań godzących w wolność i godność kilku osób, a jednym przypadku także zdrowie pokrzywdzonego, zaś przy popełnieniu każdego z nich posługiwał się niebezpiecznym narzędziem, mianowicie małym nożem, przez jego demonstrowanie lub wymachiwanie nim. Słusznie Sąd wskazał, że stopień społecznej szkodliwości tak opisanych czynów jest wyższy niż przeciętny, a więc znaczny. Zwrócono uwagę także na to, że oskarżony działał bez istotnego powodu lub z powodów błahych, a jego zachowanie wywarło traumatyczny wpływ na pokrzywdzonych. Odnosząc się do konieczności zastosowania środka w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym Sąd Okręgowy wskazał, że M. L. nie jest w stanie podjąć leczenia ambulatoryjnego z uwagi na brak wglądu we własną chorobę, zwłaszcza że nie widzi on u siebie problemu natury psychicznej, co prowadzi do spotęgowania skali konfliktu i wzrostu zachowań agresywnych. Wreszcie, analizując prognozę kryminalną podsądnego w kontekście przesłanki zapobieżenia ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości, Sąd odwoławczy stwierdził, że istnienie przedmiotowego zagrożenia wynika wprost ze stanu zdrowia psychicznego podsądnego, co jest wnioskiem opartym na opiniach biegłych, prawidłowo uznanych za wiarygodne. Sąd zwrócił ponadto uwagę na to, że linia życiowa M. L. i jego wcześniejsze konflikty z prawem 6 prowadzą do wniosku, iż jest on sprawcą niepoprawnym, motywowanym chorobotwórczo. Wszystkie te okoliczności korespondują z realiami tej sprawy i są prawnie relewantne z punktu widzenia przesłanek orzekania środka zabezpieczającego w postaci detencji psychiatrycznej. Tym samym procedowanie Sądu odwoławczego należy ocenić jako w pełni prawidłowe. Powyższe okoliczności są także kluczowe z punktu widzenia argumentacji kasacji, w ramach której obrońca kilkukrotnie wskazuje, że niezasadność rozstrzygnięcia w przedmiocie środka zabezpieczającego wynika z nieprzeprowadzenia prognozowania kary, jaka mogłaby zostać M. L. wymierzona, gdyby można było mu przypisać winę. W tym względzie na aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., V KK 61/18, zgodnie z którym „nieprzeprowadzenie "testu proporcjonalności" polegającego na rozważeniu, jaką karę należałoby wymierzyć sprawcy za popełnienie czynu zabronionego, gdyby nie jego stan niepoczytalności w ujęciu art. 31 § 1 k.k., w sytuacji, gdy sąd wykazał istnienie wszystkich ustawowych przesłanek orzeczenia środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, nie stanowi naruszenia art. 93b § 3 k.k.”. W uzasadnieniu kasacji obrońca, odnosząc się do kwestii prognozowania kary, podkreśla przede wszystkim, że umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym nie stosuje się do sprawców czynów o „lekkim” i „średnim” ciężarze gatunkowym. Tym samym obrońca próbuje wykazać, że zastosowanie detencji psychiatrycznej wobec M.L. było błędne z uwagi na charakter zarzucanych mu czynów i wywodzony z niego niski lub co najwyżej średni stopień społecznej szkodliwości. Wypada w tym miejscu przywołać zasługujące na pełną aprobatę stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „ustawowe zagrożenie karą nie powinno mieć wyłącznego wpływu na ocenę społecznej szkodliwości zarzuconego oskarżonemu czynu. Ocena taka powinna odnosić się ściśle do okoliczności związanych z samymi czynami – z ich stroną przedmiotową i podmiotową. W żadnym wypadku nie można z góry stwierdzić, że konkretna kategoria przestępstw może być z góry uznana za kategorię o niskim lub średnim stopniu społecznej szkodliwości. Ocena taka winna być dokonana zawsze indywidualnie w stosunku do konkretnego 7 popełnionego przestępstwa.” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2020 r., V KK 365/19). W przypadku M.L. nie można argumentować, że zastosowanie najsurowszego środka zabezpieczającego powinno być wyłączone z uwagi wagę zarzutów stawianych podejrzanemu, obejmujących groźby, znieważenia i lekki uszczerbek na zdrowiu. Sam wymiar kary ustawowo przewidziany za tego rodzaju czyny nie może być uznany za decydujący. Okoliczności, które wymagają uwzględnienia zostały prawidłowo wskazane przez oba Sądy orzekające w tej sprawie. Słusznie Sąd Okręgowy wskazał w tym względzie zarówno na liczbę i częstotliwość czynów, jak również, a nawet przede wszystkim, na każdorazowe demonstrowanie i wymachiwanie przez M.L. niebezpiecznym narzędziem w postaci noża. Nie ma większego znaczenia rozmiar noża, albowiem obiektywnie jest to narzędzie niebezpieczne. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w sprawie opiniowały dwa zespoły biegłych złożone z psychiatrów i psychologa, które doszły do spójnych wniosków co do istnienia wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia przez M.L. nowego przestępstwa o znacznym stopniu społecznej szkodliwości, a także konieczności umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym. Nie ma podstaw, aby kwestionować te okoliczności, tym samym nie sposób kwestionować kontroli odwoławczej wskazującej na przedmiotowe opinie jako podstawę ustaleń co do konieczności orzeczenia środka zabezpieczającego z art. 93a § 1 pkt 4 k.k. Nie można też uznać, iżby Sąd Okręgowy rażąco naruszył prawo z tego powodu, że jego rozstrzygnięcia nie zmieniła opinia prywatna, przedłożona przez obronę w postępowaniu zażaleniowym. Wbrew twierdzeniom obrońcy zawartym w kasacji, opinii prywatnej sporządzonej przez jednego biegłego psychiatrę nie można zrównywać z opinią sądową, sporządzaną z mocy prawa co najmniej przez dwóch biegłych psychiatrów, a w tej sprawie dodatkowo z udziałem psychologa i to dwukrotnie, w ramach dwóch różnych zespołów biegłych. Należy zgodzić się z Sądem odwoławczym, że w sytuacji, gdy w sprawie opiniowało sześcioro różnych biegłych dwóch specjalności, których wnioski są spójne, i są to biegli opiniujący w szczególnej, przepisanej prawem procedurze badania stanu zdrowia psychicznego, to wniosków tych nie może przełamać dokument prywatny, nawet sporządzony przez osobę będącym biegłym sądowym, ale sporządzony na zlecenie osoby, 8 której dotyczy i na potrzeby toczącego się postępowania. Nie bez znaczenia jest również podkreślony przez Sąd odwoławczy brak swobodnego i pełnego dostępu do akt sprawy w trakcie sporządzania przedmiotowego dokumentu prywatnego. Analiza kasacji prowadzi do wniosku, że ma ona przede wszystkim charakter polemiczny. Pomimo zawarcia zarzutu o randze kasacyjnej, dotyczącego rzetelności kontroli odwoławczej, skarżący w rzeczywistości kwestionuje nie tyle postępowanie Sądu odwoławczego, co fakt zastosowania wobec M.L. najsurowszego środka zabezpieczającego. Należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem trzeciej instancji i nie przeprowadza ponownej kontroli odwoławczej, ale wyłącznie bada daną sprawę przez pryzmat rażących uchybień zaistniałych w procedowaniu Sądu odwoławczego, których w tej sprawie nie stwierdzono. Wobec oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnej, wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego kasacją postanowienia okazał się bezprzedmiotowy. Z uwagi na względy słuszności, o których mowa w art. 624 § 1 k.p.k., a także aktualną sytuację M.L., Sąd Najwyższy postanowił zwolnić go od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia.