IV KK 84/21

Sygn. akt IV KK 84/21 POSTANOWIENIE Dnia 19 marca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 marca 2021 r., sprawy E. R. skazanej z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt IV Ka (…) zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II K (…) p o s t a n o w i ł I. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; II. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. H. 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym podatek VAT, z tytułu sporządzenia i wniesienia kasacji; III. zwolnić skazaną E. R. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II K (…), E. R. została uznana za winną popełnienia czynu wyczerpującego dyspozycję art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k., za który wymierzono jej karę 3 lat pozbawienia wolności (pkt I), przy czym na podstawie art. 62 k.k. orzeczono terapeutyczny 2 system wykonania tej kary (pkt III). Rozstrzygnięto także w przedmiocie kosztów sądowych (pkt. XI i XII). Sąd Okręgowy w K., po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonej, wyrokiem z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt IV Ka (…), zmienił wyrok Sądu I instancji w odniesieniu do E. R. w ten sposób, że obniżył wymierzoną jej karę pozbawienia wolności do 2 lat i 3 miesięcy. W pozostałym zakresie wyrok Sądu I instancji utrzymał w mocy, rozstrzygając jednocześnie o kosztach postępowania odwoławczego oraz kosztach obrony z urzędu. Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniosła obrońca E. R., który zaskarżając to orzeczenie w całości na korzyść skazanej, podniosła zarzuty: II. rażącego naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w szczególności: a) rażące naruszenie przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie kontroli apelacyjnej i zaniechanie rozważenia zarzutów apelacji dotyczących - swobodnej oceny dowodów w zakresie i zasady obiektywizmu wyrażającej się w wybiórczym i dowolnym dopasowaniu dowodów na potwierdzenie przyjętej przez Sąd wersji zdarzeń opierającej się wyłącznie na rozbieżnych zeznaniach A.S. wbrew zasadom prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, bez logicznego uzasadnienia przyjętej wersji oraz z pominięciem przy ustaleniu podstawy faktycznej wyroku depozycji pokrzywdzonego zeznającego na istotne okoliczności, jasno potwierdzające niewinność oskarżonej, który nie potwierdził udziału E. R. w samym rozboju, a nadto w zakresie błędnej oceny dowodów odnośnie osoby, która dokonała zaboru portfela pokrzywdzonego i w konsekwencji błędne przypisanie winy skazanej, - obrazy przepisu art. 5 § 2 k.p.k. poprzez niezastosowanie go w sytuacji, w której w sprawie istnieją nieusunięte wątpliwości dotyczące osoby odpowiedzialnej za zabór portfela i wyjęcie z nich pieniędzy i nie uwzględnieniu tych okoliczności na korzyść oskarżonej, a wręcz odwrotnie obciążenie jej czynami nieznajdującymi odbicia w materiale dowodowym, b) przez naruszenie przepisów art. 4 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 oraz 410 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść 3 oskarżonej i oparcie stanu faktycznego sprawy jedynie na okolicznościach i dowodach obciążających oskarżoną przy pominięciu dowodów w postaci wyjaśnień oskarżonej i innych dowodów przemawiających na jej korzyść, a zwłaszcza zeznań świadków - w tym A. S. jako osoby, która zabrała pokrzywdzonemu portfel co w rezultacie wyklucza udział skazanej w zdarzeniu - a w konsekwencji rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., polegające na arbitralnym oraz bezkrytycznym zaakceptowaniu przez Sąd odwoławczy niewątpliwie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego poczynionej przez Sąd I instancji i przez to brak należytej kontroli odwoławczej zastosowania art. 7 k.p.k. w toku przeprowadzonego postępowania, przy jednoczesnym ogólnikowym powoływaniu się na poprawność orzeczenia Sądu a quo i fragmentarycznym odniesieniu tylko do części zarzutów stawianych oskarżonej c) rażącą obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia a mianowicie art. 433 § 2 i 457 § 3 poprzez niepełne rozważenie i ustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego do wszystkich zarzutów zawartych w apelacji obrońcy d) rażącą obrazę przepisów art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 4 k.p.k. poprzez utrzymanie w mocy wyroku Sądu I instancji, podczas gdy prawidłowe rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym od wyroku Sądu Rejonowego prowadziłoby do uwzględnienia apelacji w pełni w zakresie uniewinnienia oskarżonej; a nadto III. rażącej obrazy prawa materialnego, która mogła mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku w postaci: - naruszenia przepisu art 18 § 1 k.k. w zw. z 280 § 1 k.k. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na niewłaściwym ustaleniu, że skazana swoim zachowaniem przyczyniła się do popełnienia zarzuconego jej czynu i że oskarżona działała w porozumieniu z innymi sprawcami co w rezultacie doprowadziło do wydania błędnego orzeczenia. Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i uniewinnienie oskarżonej od zarzucanych jej czynów, ewentualnie o uchylenie wyroku we wskazanej części i przekazanie sprawy Sądowi 4 I instancji do ponownego rozpoznania. Z ostrożności procesowej obrońca zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła również rażącą niewspółmierność (surowość) bezwzględnej kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonej, która stanowi karę nadmiernie surową, sprzeczną z dyrektywami wymiaru kary określonymi wart. 53 k.k. i w tym zakresie wniosła o zmianę orzeczenia w części dotyczącej kary poprzez wymierzenie oskarżonej kary w niższym jej wymiarze z możliwością zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. Prokurator Rejonowy w K. w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest oczywiście bezzasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że kasację można wnieść od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.) i tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Z powyższego jednoznacznie wynika, że jeśli brak jest w sprawie uchybień o charakterze bezwzględnych przyczyn odwoławczych, a do takich podstaw w kasacji nie odwoływała się skarżąca, dla skuteczności tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia konieczne jest wskazanie innych rażących naruszeń prawa, rzutujących na treść wydanego w sprawie wyroku, których ranga jest zbliżona do kategorii bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Naruszeniami tymi ma być obciążony wyrok sądu odwoławczego, a nie sądu pierwszej instancji, a nadto nie chodzi tylko o formalne podniesienie wskazanego wyżej uchybienia, ale o wykazanie, że w realiach sprawy rzeczywiście zaistniało i mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Lektura zarzutów kasacyjnych oraz wspierającej ją argumentacji przekonuje, że skarżąca podniosła w istocie zarzuty naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. po to, aby pod ich pozorem spowodować kolejną kontrolę wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy, co rolę Sądu Najwyższego miałoby sprowadzić do roli sądu trzeciej instancji, weryfikującego wskazany wyrok po raz drugi, przez 5 pryzmat tych samych kryteriów, które po raz pierwszy zostały podniesione w apelacji. Taki sposób redagowania zarzutów kasacyjnych nie może jednakże przynieść oczekiwanego rezultatu, gdyż jak wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie, Sąd Najwyższy nie dokonuje kontroli orzeczenia sądu I instancji, zwłaszcza w aspekcie poczynionych przezeń ustaleń faktycznych. Ta rola została bowiem zastrzeżona dla sądu odwoławczego, który w przedmiotowej sprawie wywiązał się z niej w sposób prawidłowy, przekonywająco przedstawiając swoje stanowisko w pisemnym uzasadnieniu wydanego wyroku. Sąd odwoławczy sferą kontroli odwoławczej objął nie tylko poszczególne dowody, w tym zeznania pokrzywdzonego, A. S., wyjaśnienia oskarżonej, ale również poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne. Wątpliwości tego Sądu nie budziło w szczególności ustalenie, że E.R. dopuściła się wspólnie z innymi osobami przypisanego jej czynu z art. 280 § 1 k.k., choć odrzucono kategoryczne stwierdzenie Sądu meriti, że również zdawała pokrzywdzonemu ciosy. Wskazano przy tym, że materiał dowodowy, zwłaszcza zeznania P.O., nie pozwalają na wysnucie w tym zakresie jednoznacznych wniosków, co wobec tych nieusuwalnych wątpliwości nakazuje stosowanie art. 5 § 2 k.p.k. Już z tego powodu twierdzenie, że zaskarżone orzeczenie cechuje jednostronność jest twierdzeniem błędnym. Abstrahując bowiem od prawidłowości zastosowania ostatnio wskazanego przepisu faktem jest, że został on zastosowany, zaś skarżąca nieprawidłowości upatruje w braku zastosowania go w tej sferze, którą sama nadal kwestionuje, zaś nie znalazł do tego uzasadnionych podstaw Sąd odwoławczy. Sąd ten uznał jednak, że z wyeliminowania tej okoliczności, nie można wysnuwać innych wniosków zmierzających do uwolnienia oskarżonej od odpowiedzialności karnej, gdyż ocena przeprowadzonych dowodów w pozostałym zakresie była prawidłowa i właściwie doprowadziła do ustalenia w toku postępowania przed Sądem I instancji, że E. R. współuczestniczyła w rozboju dokonanym na pokrzywdzonym. Dokonując zaboru środków pieniężnych z portfela pokrzywdzonego realizowała ona swoim zachowaniem znamiona przestępstwa z art. 280 § 1 k.k. Nie sposób skutecznie zarzucać Sądowi odwoławczemu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k., skoro wyraźnie odniósł się do podniesionego zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. przez Sąd Rejonowy. W części 3.1. swojego uzasadnienia Sąd odwoławczy 6 wskazał na aspekt swobody w ocenie przeprowadzonych dowodów, jaki wynika z art. 7 k.p.k., który zezwalał Sądowi I instancji na negację wyjaśnień oskarżonej, z zastrzeżeniem zachowania kryteriów wynikających z tego przepisu. Sąd Okręgowy miał więc w polu widzenia treści, jakie zawarte były w relacjach oskarżonej, A. S. oraz pokrzywdzonego, czemu dał wyraz, wskazując zarazem dlaczego podziela zabieg Sądu Rejonowego polegający na częściowym obdarzeniu wiarą wyjaśnień oskarżonej, a zarazem zeznań A. S. Twierdzenia zawarte w kasacji w istocie odnoszą się ponownie do tego samego zagadnienia, stanowiąc ponowną próbę przeforsowania przez skarżącą określonego sposobu przeprowadzenia oceny zebranych dowodów, podczas gdy kwestia ta została rozważona w postępowaniu odwoławczym. Zwraca przy tym uwagę, że w kasacji odnotowano, iż wersja przyjęta przez Sąd Rejonowy, a zaakceptowana w wyniku rozpoznania apelacji, musiała uwzględniać tę część relacji świadka S., z której wynikało, że to oskarżona R. zabrała portfel. Takich ustaleń dokonał Sąd I instancji wskazując nadto, że oskarżona następnie zabrała z portfela środki pieniężne i z pozostałą zawartością odrzuciła w pobliżu pokrzywdzonego. Z różnych wersji zdarzenia, jakie wynikały z różnych dowodów, została zatem wybrana jedna, która wbrew stanowisku wyrażonemu przez skarżącą, została rozważona w postępowaniu odwoławczym, przede wszystkim w kontekście prawidłowości zastosowania art. 7 k.p.k. Sąd Okręgowy dostrzegł, że zarówno A. S. jak i oskarżona relacjonowały na temat przebiegu inkryminowanego zdarzenia w taki sposób, aby przedstawić siebie oraz swoją pozycję (rolę) w jak najkorzystniejszym świetle. Oskarżona E. R., zwłaszcza w wyjaśnieniach złożonych na późniejszym etapie postępowania, dążyła do przeniesienia odpowiedzialności na koleżankę, co było przedmiotem rozważań i oceny, mieszczącej się w ramach wyznaczonych treścią art. 7 k.p.k. Okoliczności związane ze zmiennością relacji obu zaangażowanych w zdarzenie osób uprawniały, a wręcz obligowały Sąd I instancji do wyboru jednej z prezentowanych przez nie wersji i prawidłowo kwestia ta pozostawała w polu widzenia Sądu Okręgowego. Odnosząc się natomiast do kolejnej grupy zarzutów kasacyjnych, podkreślić przede wszystkim należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. jest o tyle chybiony, iż w rzeczywistości ponownie 7 nawiązuje do argumentów bezpośrednio godzących w ustalenia faktyczne. Wbrew uwagom zawartym w tym zarzucie oraz w odpowiadającej mu części uzasadnienia kasacji należy odnotować, że z żadnego z wyroków wydanych w niniejszej sprawie, ani uzasadnień sądów powszechnych nie wynika, że skazana „przyczyniła się” do popełnienia zarzuconego jej czynu. Sąd Rejonowy wydał wyrok skazujący za przestępstwo rozboju popełnione w warunkach współsprawstwa, wyraźnie akcentując w uzasadnieniu, że E. R. zrealizowała znamiona przedmiotowe i podmiotowe określone w art. 280 § 1 k.k. Zastrzegł zarazem, że nie musiała to być i nie była w całości realizacja osobista, a jednak stanowiąca istotny warunek realizacji znamion przez innego współsprawcę. Dążenie do osiągnięcia celu w postaci uzyskania od pokrzywdzonego pieniędzy i innych wartościowych rzeczy bez wątpienia miało miejsce, wystarczające było porozumienie konkludentne, czego wyrazem było przystąpienie oskarżonej do realizacji znamion przestępstwa na ostatnim jego etapie, związanym z zaborem rzeczy, przy akceptacji czynności poprzedzających ten zabór, związanych z użyciem przemocy i środka obezwładniającego. W żadnym razie nie można zatem mówić o obrazie prawa materialnego, przy czym co istotne, Sąd odwoławczy w niniejszej sprawie prawa materialnego nie stosował, tylko orzekł o jego prawidłowym zastosowaniu przez Sąd Rejonowy. Nadto, oczywiste jest, że o obrazie prawa materialnego może być mowa jedynie w sytuacji, gdy niekwestionowane są ustalenia faktyczne, a wadliwość rozstrzygnięcia sprowadza się do niewłaściwej subsumcji prawnej. W sytuacji, gdy skarżąca w rozważanym zarzucie kasacji neguje w istocie popełnienie przypisanego skazanej czynu, tym samym kwestionuje poczynione ustalenia faktyczne, a na to nie zezwala ustawa procesowa. Zarzut dotyczący rażącej niewspółmierności kary jest natomiast zarzutem niedopuszczalnym w postępowaniu kasacyjnym. Z art. 523 § 1 k.p.k. wynika wprawdzie, że kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu rażącej niewspółmierności kary, jednak oznacza to tyle, że zarzut rażącej niewspółmierności można podnieść w powiązaniu z zarzutami rażącego naruszenia prawa, jako uchybienie z tymi zarzutami związane. Tymczasem z treści kasacji wynika, że został on podniesiony alternatywnie, a więc jako zarzut samoistny, który 8 został nadto połączony z wnioskiem, który zasadniczo obcy jest formule kasacyjnej – Sąd Najwyższy nawet na skutek uwzględnienia kasacji, gdzie prawidłowo został podniesiony zarzut rażącej niewspółmierności kary, nie mógłby zmienić zaskarżonego wyroku, co w sposób oczywisty wynika z treści art. 537 § 1 i 2 k.p.k. W tych warunkach, tj. zważywszy na podniesienie niedopuszczalnego zarzutu połączonego z oczywiście niezgodnym z prawem procesowym wnioskiem, kwestia wysokości orzeczonej kary nie mogła być przedmiotem rozważań w postępowaniu kasacyjnym. Sytuacja osobista, majątkowa i zarobkowa skazanej uzasadniała zwolnienie jej od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego w myśl art. 624 § 1 k.p.k. Postawę przyznania obrońcy kosztów obrony z urzędu stanowi przepis art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2020, poz. 1651), zaś ich wysokość została ustalona na podstawie § 17 ust. 3 pkt 1 i art. § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2018, poz. 19). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.