IV KKN 709/97

Sygn. akt IV KKN 709/97 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2001 r. Sąd Najwyższy - Izba Karna na rozprawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSN Jerzy Bratoszewski Sędziowie: SN Ewa Gaberle SN Józef Skwierawski (spraw.) przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Franciszka Pasturczaka po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2001 r. sprawy J. B. skazanego za przestępstwo określone w art. 145 § 2 i 4 kk z 1969 r. z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 24 czerwca 1997 r., sygn. II Ka (…) zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 marca 1997 r., sygn. III K (…) 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania 2) zarządza zwrot na rzecz oskarżonego J. B. opłaty od kasacji w kwocie 300 (trzysta) złotych. 2 U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 26 marca 1997 r. (III K (…)) uznał J. B. za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art 145 § 2 i 4 kk z 1969 r. – przyjmując, ze zbiegł on z miejsca wypadku drogowego. W apelacji od tego wyroku obrońca skazanego podniósł m.in. zarzut obrazy art. 145 § 4 kk, polegającej na uznaniu, „że przepis ten ma zastosowanie także wtedy, gdy oskarżony chwilowo oddalił się z miejsca wypadku w celu wezwania pogotowia ratunkowego i zawiadomienia swojej rodziny o zaistniałym wypadku, a następnie powrócił na miejsce wypadku wraz z rodziną jeszcze przed przyjazdem policji i pogotowia ratunkowego”. Sąd Wojewódzki w C. wyrokiem z dnia 24 czerwca 1997 r. (II Ka (…)) zmienił zaskarżony wyrok, podwyższając – w uwzględnieniu apelacji prokuratora – wymiar kary grzywny, a w pozostałej części wyrok ten utrzymał w mocy. Kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł obrońca skazanego, formułując w niej zarzuty rażącego naruszenia: - art. 145 § 4 kk, „poprzez błędną wykładnię znamienia „zbiegł z miejsca zdarzenia”, - przepisów prawa procesowego, w tym m.in. art. 406 § 2 w zw. z art. 372 § 1 pkt 1 kpk z 1969 r. „poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego do zarzutów i tez zgłoszonych w apelacji obrońcy” i wnosząc o uniewinnienie skazanego,, ewentualnie uchylenie obu zapadłych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. 3 W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Wojewódzki w C. wniósł o oddalenie kasacji twierdząc m.in., że „zakwalifikowanie działania skazanego również z § 4 art. 145 kk było zasadne”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Rejonowy zaakceptował tezę aktu oskarżenia, iż J. B. – po spowodowaniu wypadku drogowego – zbiegł z miejsca wypadku. Uzasadnienie wyroku Sądu w tej kwestii zawarte jest bez reszty w następującym stwierdzeniu: „...odjechał z miejsca zdarzenia, po pogotowie zadzwoniły inne osoby, on natomiast wrócił pod namową brata i rodziny”. Kiedy zatem obrońca oskarżonego wywodził w apelacji, że zachowanie oskarżonego nie stanowiło zbiegnięcia z miejsca wypadku, lecz było tylko chwilowym oddaleniem się z tego miejsca w celu sprowadzenia pomocy oraz członków rodziny w obawie przed agresją grupy młodych osób towarzyszących ofierze wypadku – należało oczekiwać, że sąd odwoławczy ustosunkuje się do przedstawionej argumentacji z rzetelnością, na jaką argumentacja ta zasługiwała. Tymczasem całość wypowiedzi Sądu Wojewódzkiego sprowadziła się do następujących stwierdzeń: „Z bezspornych ustaleń Sądu Rejonowego wynika, iż pogotowie ratunkowe zawiadomiły inne osoby, zatem przyjęte ustalenie, iż oskarżony bezprawnie oddalił się z miejsca wypadku jest trafne. Fakt, że powrócił później można ocenić jedynie w kategorii okoliczności łagodzącej”. Jest w tej sytuacji całkowicie oczywiste, że Sąd Wojewódzki nie dopełnił spoczywającego na nim obowiązku (art. 406 § 2 kpk z 1969 r.) wykazania, dlaczego zarzuty apelacji uznał za niezasadne. Obrońca wskazywał w niej – w części uzasadniającej zarzut obrazy art. 145 § 4 kk – na konkretne okoliczności mające istotne znaczenie dla oceny zachowania oskarżonego w tym zakresie. 4 Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do tych wywodów, ograniczając się do aprobaty ustaleń Sądu Rejonowego, mimo kwestionowania ich przez obrońcę i mimo oczywistej potrzeby objęcia rozważaniami kwestii wywołanych argumentacją zawartą w apelacji. O zasadności kasacji i potrzebie uchylenia zaskarżonego wyroku decyduje zatem oczywista zasadność zarzutu rażącego naruszenia art 406 § 2 kpk. Uwzględnienie kasacji pozwala odnieść się do podniesionego w niej zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie, w jakim w realiach niniejszej sprawy jest to możliwe. Stanowcza wypowiedź w tej kwestii jest bowiem znacznie ograniczona na skutej niejasności stanowiska obu sądów orzekających. Niejasność i skąpość ich wypowiedzi nie pozwala w ogóle ustalić, jakie elementy i cechy zachowania oskarżonego przesądziły o przyjęciu kwalifikacji z art. 145 § 4 kk, choć były nimi z pewnością: odjechanie z miejsca wypadku bezpośrednio po zdarzeniu i powrót – jak przyjęto – po upływie 40 minut i „pod namową” rodziny. Z formalnego punktu widzenia zarzut naruszenia prawa materialnego nie jest więc trafny o tyle, o ile Autor kasacji uzasadnia go „bezspornym” ustaleniem, że oskarżony oddalił się w celu wezwania pomocy medycznej – gdy tymczasem sądy orzekające przyjęły, iż „bezsporne” jest zawiadomienie pogotowia przez inne osoby. Można mieć wprawdzie wątpliwości – nawet przy założeniu trafności ustaleń sądu w tej kwestii – czy sam fakt powrotu oskarżonego na miejsce wypadku uzasadnia przyjęcie, że z miejsca wypadku zbiegł, niemniej brak jakichkolwiek rozważań sądów na ten temat nie pozwala i z tego powodu na potwierdzenie zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Pomijając przy tym fakt, iż bez znaczenia dla tej kwestii pozostaje okoliczność, czy oskarżony powrócił w wyniku własnej decyzji, czy w rezultacie przekonania go do tego przez inne 5 osoby, Sądy nie rozważyły również, jakie znaczenie ma długość czasu, jaki upłynął od chwili oddalenia się oskarżonego do chwili jego powrotu. Istotne wątpliwości budzi w tym kontekście rozumowanie, według którego powrót na miejsce wypadku jest wprawdzie okolicznością łagodzącą, lecz pozostaje bez znaczenia dla ustalenia, że oskarżony zbiegł z miejsca wypadku. Bez wyjaśnienia kryterium takiego rozróżnienia nie jest bowiem jasne, czy – zdaniem sądu – powrót na miejsce wypadku, bez względu na czas powrotu, nie pozwala oskarżonemu uwolnić się od zarzutu zbiegnięcia z miejsca wypadku, i to niezależnie od przyczyn i okoliczności oddalenia się z tego miejsca. Wszystkie te wątpliwości – jak podkreślono już – wynikające z braku wymaganego w realiach niniejszej sprawy stanowiska Sądów, nie pozwalają potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Sądy uchyliły się bowiem od obowiązku zaprezentowania ocen prawnych, uniemożliwiając kontrolę kasacyjną w tym zakresie. Niezależnie od powyższych stwierdzeń, ze wszech miar uzasadnione jest wyrażenie poglądu, że w sprawie niniejszej nieodzowne jest dokonanie przez sąd odwoławczy wnikliwej kontroli trafności ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę ustalenia, że oskarżony zbiegł z miejsca wypadku. Dotyczy to przede wszystkim ustalenia, że oskarżony nie spowodował powiadomienia o wypadku pogotowia ratunkowego. Stanowczość tego ustalenia pozostaje bowiem w sprzeczności z zasadą obiektywizmu, skoro dowody ujawnione, lecz całkowicie pominięte, uzasadniać mogą zupełnie odmienny wniosek. W każdym razie wymagają one analizy i ocen, od dokonania których Sąd nie może się uchylić. Podobnie, poza ocenami i wnioskami Sądów pozostały te dowody, które czas powrotu oskarżonego na miejsce wypadku określały jako znacznie krótszy od ustalonego i wskazanego w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. 6 Rozpoznając sprawę ponownie, sąd odwoławczy uwzględni wszystkie przedstawione wyżej uwagi, a także treść argumentów zawartych w skardze apelacyjnej obrońcy oskarżonego i wniesionej przez niego kasacji.