IV KR 276/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: T. Gdowski, K. Dobesz (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: S. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Emila F., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 28 września 1966 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok; 2) oskarżonego Emila F. uznał za winnego, że dnia 23 kwietnia 1965 r. w P., jako lekarz Ośrodka Zdrowia w Ż., wystawiając kartę zgonu Urszuli M., nie dopełnił wynikającego z ustawy o zawodzie lekarskim obowiązku przeprowadzenia oględzin zwłok i poświadczył, że dziecko zmarło z powodu wrodzonej wątłości, gdy w rzeczywistości Urszula M. zmarła na skutek zgniecenia mózgowia połączonego z wylewem krwi nad- i podoponowym, spowodowanego uderzeniem tępym narzędziem w główkę, przez co działał na szkodę interesu publicznego, i za ten czyn na mocy art. 286 § 1 k.k. skazał oskarżonego Emila F. na karę 6 miesięcy więzienia; 3) na mocy art. 61 k.k. zawiesił oskarżonemu warunkowo wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres 2 lat.Uzasadnienie faktyczneEmil F. był oskarżony o to, że dnia 23 kwietnia 1965 r. w P., jako lekarz, wystawił bez dokonania oględzin zwłok - celem przedstawienia Urzędowi Stanu Cywilnego w Ż. - niezgodną z prawdą kartę zgonu Urszuli M. stwierdzającą, że dziecko zmarło w dniu 22 kwietnia 1965 r. na skutek wrodzonej wątłości, gdy w rzeczywistości Urszula M. zmarła w dniu 14 kwietnia 1965 r. na skutek wylewu krwi do mózgu, spowodowanego uderzeniem tępym narzędziem w główkę, tj. o czyn z art. 192 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie wyrokiem z dnia 30 września 1965 r. uniewinnił oskarżonego Emila F. od zarzutu oskarżenia.Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji prokuratora, wyrokiem z dnia 14 czerwca 1966 r. zaskarżony wyrok w części uniewinniającej oskarżonego Emila F. uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Na ponownej rozprawie prokurator zmienił konkluzję aktu oskarżenia, zarzucając Emilowi F. przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., popełnione w ten sposób, że dnia 23 kwietnia 1965 r. w P., jako lekarz Ośrodka Zdrowia w Ż., wystawiając kartę zgonu Urszuli M., nie dopełnił wynikającego z ustawy o zawodzie lekarskim obowiązku przeprowadzenia oględzin zwłok i poświadczył, że dziecko zmarło z powodu wrodzonej wątłości oraz na skutek odmowy przyjmowania pokarmów, gdy w rzeczywistości Urszula M. zmarła na skutek zgniecenia mózgowia połączonego z wylewem krwi nad- i podoponowym, spowodowanego uderzeniem tępym narzędziem w główkę, przez co działał na szkodę interesu publicznego.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie, rozpoznając ponownie sprawę wyrokiem z dnia 28 września 1966 r. uznał oskarżonego Emila F. za winnego występku z art. 286 § 3 k.k. popełnionego czynem opisanym w oskarżeniu, z tym jednak zastrzeżeniem, że oskarżony działał nieumyślnie, i na zasadzie art. 286 § 3 k.k. skazał oskarżonego na karę 6 miesięcy aresztu, której wykonanie na mocy art. 61 k.k. warunkowo zawiesił na okres 2 lat.Od tego wyroku założył rewizję prokurator.Rewizja prokuratora, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku, o uznanie oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i skazanie go na mocy art. 286 § 1 k.k. na odpowiednią karę, zarzuca obrazę art. 286 § 1 k.k. przez wyrażenie błędnego poglądu, że oskarżony Emil F., jako lekarz Ośrodka Zdrowia, mimo naruszenia obowiązującego przepisu art. 20 ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zawodzie lekarza (Dz. U. Nr 50, poz. 458), dotyczącego obowiązku przeprowadzenia oględzin zwłok przed wydaniem karty zgonu, nie dopuścił się przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., jeżeli nawet poświadczył nieprawdę, a tylko niedbalstwa powodującego odpowiedzialność z art. 286 § 3 k.k.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd.Zarzut rewizji prokuratora jest zasadny.Do istoty przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. po stronie podmiotowej należy działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Działanie na szkodę musi być objęte wolą sprawcy (zamiar bezpośredni) lub jego świadomością (zamiar wynikowy) i dopiero wówczas, gdy istnienie jednego z tych warunków zostanie ustalone, sprawca odpowiada za występek umyślny z art. 286 § 1 k.k. Dla bytu tego przestępstwa po stronie przedmiotowej nie jest konieczne nastąpienie rzeczywistej szkody; wystarcza sama możliwość jej nastąpienia, jeżeli możliwość ta była objęta świadomością sprawcy, przy czym pobudka działania sprawcy jest obojętna.Według prawidłowych ustaleń zaskarżonego wyroku, oskarżony, jako lekarz Ośrodka Zdrowia, wystawił na prośbę nie znanej mu osoby - twierdzącej, że jest ojcem zmarłej Urszuli M. - kartę jej zgonu bez osobistego dokonania oględzin zwłok tego dziecka. Wystawienie przez oskarżonego karty zgonu nastąpiła z wyraźnym naruszeniem przepisu art. 20 ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zawodzie lekarza (Dz. U. Nr 50, poz. 458 z późn. zm.), według którego lekarz może wydać świadectwo zgonu wyłącznie na podstawie uprzedniego badania osobiście. Oskarżony więc z całą świadomością nie dopełnił ciążącego na nim, jako lekarzu, wynikającego z ustawy obowiązku osobistego dokonania oględzin zwłok dziecka przed wystawieniem świadectwa zgonu.Z materiału dowodowego wynika, że oskarżony, wystawiając świadectwo zgonu Urszuli M. i wpisując w nim zarówno datę jak i przyczynę rzekomo naturalnej śmierci dziecka, oparł się wyłącznie na danych przedstawionych przez zupełnie nie znaną mu osobę, a mianowicie Mieczysława P., podającego się za ojca tego dziecka. Oskarżony nie starał się nawet sprawdzić danych osobistych tegoż Mieczysława P., czy faktycznie jest on ojcem dziecka, jak się nazywa i skąd pochodzi, co już musiałoby nasuwać wątpliwości co do prawdziwości podawanych przez niego danych dotyczących okoliczności, wśród których dziecko zmarło. Jak się później okazało, dziecko to zostało przez Mieczysława P. zabite, a zwłoki ukryte i tenże Mieczysław P., w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej za zabójstwo dziecka, wyłudził od oskarżonego świadectwo zgonu, o którym mowa wyżej.Tak więc w niniejszej sprawie szkoda dla interesu publicznego rzeczywiście nastąpiła, gdyż dziecko nie zmarło naturalną śmiercią, lecz zginęło w wyniku przestępnego działania Mieczysława P. Przez wystawienie karty zgonu Urszuli M. i tym samym przez nie odpowiadające rzeczywistości stwierdzenie, że dziecko to zmarło naturalną śmiercią, zachodziła możliwość niewykrycia zbrodni i uniknięcia odpowiedzialności karnej sprawcy zabójstwa. Oględziny zaś dziecka musiałyby ujawnić, że jego śmierć nie była naturalna, skoro miało ono zgniecone mózgowie, spowodowane uderzeniem zadanym w głowę tępym narzędziem.Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że oskarżony Emil F. taki skutek swego działania obejmował swoją wolą, jednakże okoliczności, wśród których wystawił on świadectwo zgonu, a o których mowa wyżej, pozwalają na wniosek, że oskarżony nie mógł nie przewidywać takiej możliwości, skoro jako lekarz, obdarzony szczególnym zaufaniem, obowiązany był do szczególnej baczności i uwagi w swoich czynnościach urzędowych. Oskarżony, jako długoletni i doświadczony lekarz, nie mógł nie zdawać sobie sprawy ze znaczenia świadectwa zgonu i z celu, w jakim znana mu ustawa uzależniała możliwość wystawienia karty zgonu od uprzedniego osobistego dokonania oględzin zwłok ludzkich.W tych warunkach stwierdzić należy, że oskarżony, przewidując możliwość powstania szkody i godząc się na każdy skutek wiążący się z wydaniem karty zgonu bez uprzednich oględzin zwłok dziecka, dopuścił się występku Umyślnego z art. 286 § 1 k.k.Trudno zgodzić się z wyrażonym przez Sąd Wojewódzki poglądem, że po stronie oskarżonego zachodzi wina nieumyślna w postaci niedbalstwa, ponieważ oskarżony działał w dobrej wierze. Powołany wyżej art. 20 ustawy o zawodzie lekarza z dnia 28.X.1950 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 458) wkłada na lekarza kategoryczny nakaz dokonania oględzin zwłok przed wydaniem świadectwa zgonu, a tym samym wyłącza możliwość zasłaniania się działaniem w dobrej wierze. W takim bowiem wypadku znaczenie i cel cytowanego przepisu zostałyby zupełnie przekreślone, a to, co jest oczywiste, nie odpowiadało intencji ustawy.Również na nieumyślność działania nie mogą wskazywać podniesione przez oskarżonego okoliczności, mające utrudniać dokonanie oględzin zwłok (niemożność opuszczenia miejsca pracy, brak środków lokomocji, zakaz przewlekania pochowania zwłok ponad 12 godzin oraz wystawienia karty zgonu po upływie tego okresu), skoro ważniejsze jest sumienne spełnienie istotnego obowiązku, jakim było dokonanie oględzin zwłok dziecka.Należy tu zauważyć, że oskarżony, mając trudności w osobistym dokonaniu oględzin, miał możność skierowania Mieczysława P. do miejscowego felczera, stale urzędującego w W., o czym oskarżony wiedział, z zeznań zaś tegoż Mieczysława P. wynika, że oskarżony nie pytał go o to, czy felczer jest w W., a nawet gdyby Mieczysław P., jak twierdzi oskarżony, poinformował go, że felczera na miejscu nie ma, to oskarżony obowiązany był taką informację sprawdzić.Mając na uwadze przytoczone w zaskarżonym wyroku okoliczności mogące mieć wpływ na orzeczenie o karze, Sąd Najwyższy uznał, że zachodzą podstawy do wymierzenia oskarżonemu kary więzienia w najniższym rozmiarze jak również warunki do zastosowania art. 61 oraz że oskarżony na warunkowe zawieszenie wykonania tej kary zasługuje.Z tych zasad należało orzec jak w sentencji.