IV KS 16/20

Sygn. akt IV KS 16/20 POSTANOWIENIE Dnia 11 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 11 maja 2020 r. sprawy R. R. oskarżonego z art. 226 § 1 k.k., skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. VII Ka (…), uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 5 września 2019 r., sygn. IV K (…) i przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 in principio k.p.k. p o s t a n o w i ł I. oddalić skargę; II. kosztami sądowymi postępowania skargowego obciążyć oskarżonego. UZASADNIENIE R. R., został oskarżony o przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 5 września 2019 r., w sprawie o sygn. akt IV K (…), Sąd Rejonowy w C. uniewinnił oskarżonego od zarzutu popełnienia tego przestępstwa. Apelacje od tego wyroku wnieśli oskarżyciel posiłkowy T. J. oraz prokurator Prokuratury Rejonowej w C. . Po rozpoznaniu tych apelacji, Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt VII Ka (…), uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. 2 Od powyższego wyroku Sądu odwoławczego skargę wniósł obrońca oskarżonego, który zarzucił rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, to jest: - art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego zastosowanie i uchylenie wyroku Sądu Rejonowego IV Wydziału Karnego w C. z dnia 5 września 2019 r. wydanego w sprawie o sygn. akt IV K (…) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w C. , podczas gdy: • w niniejszej sprawie nie ma konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, a Sąd odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w postępowaniu ponownym Sąd Rejonowy winien raz jeszcze dokładnie odsłuchać nagranie przedłożone do akt sprawy przez oskarżyciela posiłkowego T. J. i swoje ustalenia dokonane w oparciu o wnikliwą analizę nagrania winien przy uwzględnieniu obowiązujących dyrektyw proceduralnych skonfrontować z pozostałym materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami świadków, a zatem jedynym dowodem, który ma przeprowadzić Sąd I instancji jest de facto dowód z nagrania przedłożonego przez oskarżyciela posiłkowego, a Sąd I instancji przeprowadził już ten dowód na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. (…), a ponadto Sąd I instancji zestawił już nagranie z […] zwyczajnej sesji Rady Miasta C. z dnia 15 marca 2018 r. z zeznaniami świadków (…), a zatem wytyczne Sądu odwoławczego sprowadzają się w rzeczywistości do nałożenia na Sąd I instancji obowiązku przeprowadzenia czynności dowodowych, które zostały już wykonane przez ten Sąd I instancji, więc nie mogą być podstawą do uchylenia wyroku uniewinniającego; • jedynym dowodem, który ma przeprowadzić Sąd I instancji jest dowód z nagrania przedłożonego przez oskarżyciela posiłkowego, a zatem Sąd odwoławczy uznał, że uchylenie orzeczenia Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest uzasadnione jedynie potrzebą częściowego uzupełnienia przewodu sądowego (de facto dowodem, który był już przeprowadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym), a zatem Sąd odwoławczy uznał, że istnieje nieznana ustawie podstawa kasatoryjnego orzekania w postaci konieczności częściowego uzupełnienia przewodu sądowego, a to prowadzi do 3 nieuprawnionego rozszerzenia przesłanek uchylenia orzeczenia uniewinniającego ujętych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.; • ponowne przeprowadzenie przewodu sądowego w całości z przyczyn dowodowych występuje wyłącznie w przypadku gdy Sąd I instancji nieprawidłowo przeprowadził wszystkie dowody albo nieprawidłowo ocenił wszystkie dowody, a zatem uchylenie wyroku wyłącznie z powodu konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego tylko w części (de facto przeprowadzenia dowodu, który był już przeprowadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym) jest bezzasadne albowiem Sąd I instancji wnikliwie przeprowadził i ocenił wszystkie dowody, a w szczególności dowód z nagrania przedłożonego przez oskarżyciela posiłkowego, dowód z nagrania z […] zwyczajnej sesji Rady Miasta C. z dnia 15 marca 2018 r., dowód z zeznań świadków oraz zestawił nagranie z zeznaniami świadków (P. W., M. P. , J. K., P. K., K. Ś., A. S.), którzy nie potrafili wskazać - po odtworzeniu im nagrania na rozprawie - momentu, w którym oskarżony miał wypowiadać obraźliwe słowa, znieważające oskarżyciela posiłkowego, a zatem wytyczne Sądu odwoławczego są bezzasadne i sprowadzają się jedynie do odmiennej oceny przeprowadzonych dowodów przez Sąd I instancji i nie ma potrzeby ich powtarzania i przeprowadzenia tych dowodów kolejny raz; - art. 454 § 1 k.p.k. poprzez brak wskazania w/w normy prawnej w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku podczas gdy Sąd odwoławczy nie przeprowadzając na rozprawie w obecności stron dowodu z nagrania przedłożonego przez oskarżyciela posiłkowego stwierdził arbitralnie i w sposób sprzeczny z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (w szczególności z nagraniem przedłożonym przez oskarżyciela posiłkowego oraz nagraniem z […] zwyczajnej sesji Rady Miasta C. z dnia 15 marca 2018 r.), że oskarżony wypowiedział słowa obrażające i znieważające oskarżyciela posiłkowego, a uchylenie wyroku z powodu dokonania przez Sąd odwoławczy odmiennej oceny materiału dowodowego możliwe jest wyłącznie gdy ocena dowodów przeprowadzona została przez sąd odwoławczy na rozprawie w obecności stron co skutkować może co prawda uznaniem, że uniewinnienie oskarżonego przez Sąd I instancji było niezasadne, ale ze względu na zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. 4 W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga obrońcy oskarżonego okazała się niezasadna i należało ją oddalić. Zgodnie z art. 539a § 1 i § 3 k.p.k., od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania stronom przysługuje skarga do Sądu Najwyższego, przy czym może być ona wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. A zatem rozpoznanie skargi musi ograniczać się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, względnie, czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Natomiast niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. samodzielnie ponownie oceniał, czy zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona czynu zabronionego, w następstwie tego doszedł do odmiennych wniosków i z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2017 r., IV KS 6/16, LEX nr 2204960). Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego nie może więc oceniać, czy zaistniały merytoryczne podstawy określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego – nie jest bowiem władny na podstawie art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania materiału dowodowego przedstawionego w sprawie. Rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych, zaś interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich ustawowych kompetencji. Analiza treści uzasadnienia skargi wskazuje, że jej autor postuluje, aby Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu w istocie rzeczy zbadał zasadność oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd odwoławczy. Należy zdecydowanie podkreślić, że postępowanie w trybie skargi na wyrok sądu odwoławczego nie służy do dublowania przeprowadzonej już w sprawie kontroli odwoławczej. Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest tylko stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd 5 odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. Podstawą uniewinnienia oskarżonego R. R. było przekonanie Sądu I instancji, że całokształt zebranego materiału dowodowego nie daje podstaw do przyjęcia, iż oskarżony jest sprawcą zarzucanego mu przestępstwa. Podniósł w tym zakresie Sąd - „Nie ma na tę okoliczność żadnego obiektywnego dowodu. Na żadnym z załączonych nagrań nie słychać, by oskarżony wypowiadał słowa wskazane w akcie oskarżenia. Oskarżenie opiera się zatem na zeznaniach świadków, z tym, że niekoniecznie tych, którzy siedzieli obok oskarżonego. Trudno to logicznie wyjaśnić, albowiem paradoksalnie świadkowie siedzący najbliżej oskarżonego niczego nie słyszeli, natomiast świadkowie siedzący dwa rzędy przed oskarżonym nie mieli z tym problemu. Musi to budzić wątpliwości sądu. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że wersja oskarżonego R. R. może być wiarygodna i sąd ją za taką uznał. Należy stwierdzić, że szczegółowa analiza nagrań obrad sesji Rady Miasta odtwarzanych podczas przesłuchania każdego świadka, pozwala dać oskarżonemu wiarę”. Z kolei Sąd odwoławczy nie podzielił tego stanowiska i przeprowadził w tym zakresie szerokie rozważania. Wypada zauważyć, że Sąd drugiej instancji wyciągnął z analizy tych samych dowodów zupełnie odmienne wnioski, niż uczynił to Sąd Rejonowy. Należy więc stwierdzić, że w układzie procesowym, jaki wystąpił w toku niniejszego postępowania, Sąd odwoławczy nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż to, jakie ostatecznie zapadło, bowiem na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu stał kategoryczny zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. (reguła ne peius). Ten przepis wprowadza nakaz określonego zachowania się przez sąd odwoławczy - sąd ten nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie. Musi w tej sytuacji uchylić wyrok sądu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpoznania. Tak zresztą zgodnie z art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd odwoławczy może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. oraz w art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne 6 przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. W sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki z art. 454 k.p.k., które określane są jako reguły ne peius, to ich skutkiem musi być uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż sąd odwoławczy nie może skazać po raz pierwszy w II instancji. Sąd odwoławczy stwierdził między innymi – „Podniesiony zarzut jest trafny, bowiem Sąd Rejonowy w istocie błędnie ustalił stan faktyczny przedmiotowej sprawy, jednak odmówienie waloru wiarygodności zeznaniom wskazanych w treści zarzutu świadków [chodzi o świadków – P. W. , M. P. , J. K. , P. K. , K. Ś. i A. S. – uwaga SN] wynikało przede wszystkim z naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, w tym także mało wnikliwego przeanalizowania zapisu nagrania przemówienia T. J. na sesji Rady Miasta, przedłożonego przez oskarżyciela posiłkowego. Odnosząc się jednak stricte do zarzutu należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy dowolnie zdeprecjonował zeznania wymienionych powyżej świadków. Wynikało z nich natomiast jednoznacznie, że oskarżony R. R. wypowiedział się o pokrzywdzonym T. J. w sposób obraźliwy i znieważający. (…) Prawidłowa, wnikliwa i wszechstronna ocena zgromadzonych w sprawie dowodów, winna doprowadzić do poczynienia odmiennych ustaleń faktycznych w zakresie stwierdzenia czy oskarżony R. R. znieważył funkcjonariusza publicznego w osobie T. J. . Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stało się zatem konieczne i uzasadnione”. A zatem, w niniejszej sprawie Sąd odwoławczy rozpoznając wniesione na niekorzyść oskarżonego apelacje doszedł do wniosku, że jego uniewinnienie przez Sąd pierwszej instancji było niezasadne. Słusznie więc Sąd odwoławczy uznał, że wydanie w tych okolicznościach wyroku skazującego w drugiej instancji uniemożliwiała zawarta w art. 454 § 1 k.p.k. reguła ne peius, związana z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności. Ten zaś przepis stanowi jedną z podstaw wydania orzeczenia kasatoryjnego wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. Nie jest też prawdą, by Sąd odwoławczy nie powołał się wprost na przepis art. 454 § 1 k.p.k. Uczynił to w formularzu uzasadnienia w rubryce 5.3.1. „Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia”, w pozycji 5.3.1.4.1. – „Zwięźle o powodach uchylenia”. Jest rzeczą oczywistą, że w zaistniałym układzie procesowym Sąd pierwszej instancji musi przeprowadzić całość przewodu sądowego i na nowo ocenić 7 wszystkie zebrane w sprawie dowody, przy respektowaniu zapatrywań prawnych Sądu odwoławczego wyrażonych w treści całego uzasadnienia wyroku. A zatem stwierdzenie poprawności zastosowania przez Sąd odwoławczy art. 454 § 1 k.p.k. jest wystarczające do akceptacji wyroku tegoż Sądu, a tym samym dla oddalenia skargi obrońcy oskarżonego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. oddalono przedmiotową skargę. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 k.p.k.