IV KS 2/23

Sygn. akt IV KS 2/23 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SN Wiesław Kozielewicz w sprawie T. K. w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 28 lutego 2023 r. skargi Prokuratora Rejonowego Częstochowa - Południe w Częstochowie na wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt VII Ka 828/22 uchylający wyrok łączny Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV K 248/22 postanowił: 1) oddalić skargę; 2) kosztami sądowymi w przedmiocie skargi obciążyć Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sad Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt VII Ka 828/22, uchylił wyrok łączny Sądu Rejonowego Częstochowie z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV K 248/22, i sprawę T. K., w przedmiocie wydania wyroku łącznego przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Częstochowie. Skargę na powyższy wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie złożył Zastępca Prokuratora Rejonowego Częstochowa - Południe w Częstochowie zarzucając temu orzeczeniu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku Sądu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, w 2 sytuacji gdy okoliczności wskazane w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego nie generują konieczności wydawania orzeczenia kasatoryjnego, albowiem nie ma konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego na nowo w całości. Podnosząc ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skargę prokuratora należy uznać za niezasadną. Podstawą skuteczności nadzwyczajnego środka zaskarżenia uregulowanego w art. 539a § 1 k.p.k. jest wykazanie (po myśli § 3 tego przepisu), że wydanie – na etapie postępowania apelacyjnego – orzeczenia kasatoryjnego naruszało art. 437 k.p.k. [w rzeczywistości chodzi o art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. – zob. D. Świecki (w:) D. Świecki (red.): Kodeks postępowania karnego. Komentarz do zmian 2016, Warszawa 2016, s. 590] lub też, że przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednocześnie warto przypomnieć, że stosownie do treści art. 437 § 2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Autor skargi wywodzi, że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Częstochowie, nie naruszając zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego, mógł wydać orzeczenie (reformatoryjne) po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i derogować dostrzeżone uchybienia. Rzecz jednak w tym, co zasadnie wykazał w swym uzasadnieniu Sąd Odwoławczy, iż konieczność ponowienia przewodu sądowego w całości rzeczywiście zaistniała w przedmiotowej sprawie, a podyktowana była zarówno skalą uchybień Sądu I instancji, jak i specyfiką postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Trafnie zauważył Sąd Okręgowy w Częstochowie, że kolejne zmiany przepisów o postępowaniu odwoławczym, jakich dokonywano po 2015 r. i dostrzegalne dążenia ustawodawcy do reformatoryjności postępowania odwoławczego nie mogą skutkować zastąpieniem sądu meriti w procedowaniu co do istoty sprawy. To zawsze było i jest rolą Sądu I instancji, albowiem w ten właśnie sposób realizuje się 3 gwarantowana stronom konstytucyjnie realna dwuinstancyjność postępowania, skoro tylko od orzeczenia tego właśnie sądu stronom przysługuje środek odwoławczy. Tylko orzeczenie sądu pierwszej instancji może być kwestionowane przez stronę niezadowoloną z wyroku w zwykłym trybie odwoławczym, zaś orzeczenie sądu odwoławczego co do zasady nie podlega zaskarżeniu. Słusznie też podniesiono, że w przypadku niniejszej sprawy zmiana zaskarżonego wyroku w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby ukształtowanie nowej kary łącznej (lub kar łącznych) w oparciu o znacznie szerszy zakres skazań za przestępstwa popełnione w dłuższym okresie, niż rozważał Sąd Rejonowy w Częstochowie. Wówczas zaś ani podstawa łączenia kar, ani wymiar kary łącznej (który w obu apelacjach jest przede wszystkim kwestionowany) nie podlegałby już zaskarżeniu w trybie zwykłego środka odwoławczego. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasadnie także zwrócił uwagę na specyfikę postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego, która wiąże się ze szczególnym przebiegiem rozprawy i przewodu sądowego. W postępowaniu tym dowody z reguły przeprowadza się z urzędu, i są to głównie dokumenty, a osobowe źródła dowodowe to zazwyczaj oskarżony, który może złożyć wyjaśnienia. Zakres badania warunków łączenia kar wynika z karty karnej, informacji o odbytych karach, danych zawartych w opinii o skazanym, ale przede wszystkim z akt spraw karnych, w których doszło do wydania wyroków skazujących, a akta te muszą być załączone i ujawnione na rozprawie. Dopiero w oparciu o treść tych prawomocnych wyroków można ustalić, jaka jest data popełnienia przestępstwa, a tym samym określić, które przestępstwa zostały popełnione zanim zapadł pierwszy wyrok. Sąd Okręgowy w Częstochowie słusznie zatem wskazał na konieczność ujawnienia wszystkich skazań i uwzględnienia przy wyrokowaniu zarówno kar wymierzonych tymi wyrokami, jak i czasu popełnienia poszczególnych przestępstw, ich prawnej kwalifikacji i podstawy skazania. To wszystko bowiem ma znaczenie zarówno dla oceny warunków łączenia kar, jak i właściwego uwzględnienia dyrektyw wymiaru kary, w tym ustalenia związku przedmiotowego i zbieżności czasowej, zachodzących pomiędzy kolejnymi przestępstwami, za które orzeczono kary podlegające łączeniu. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Częstochowie ograniczył postępowanie dowodowe tylko do niektórych akt spraw, 4 wymienionych w protokole rozprawy. Sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy, ograniczając badanie warunków kary łącznej jedynie do kar podlegających jeszcze wykonaniu, nie dostrzegając, że skazany odbył już kary pozbawienia wolności o łącznej długości 2 lata i 7 miesięcy, ograniczając swe ustalenia w zakresie wykonania kary pozbawienia wolności do tego tylko, że od 11 listopada 2019 r. skazany T. K. odbywa karę łączną 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności z punktu 1 wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Częstochowie z 18 kwietnia 2018 r. sygn. IV K 490/17. Wreszcie, nie sprawdził Sąd Rejonowy w Częstochowie możliwości ustalenia kar łącznych w oparciu o regułę chronologii skazań i przestępstw, a tym samym zignorował zasadę wyrażoną w art. 4 § 1 k.k. nakazującą stosowanie ustawy względniejszej dla skazanego. Wszystko to uzasadniało potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie I instancji. Z tych względów orzeczono, jak na wstępie.