IV KS 23/19

Sygn. akt IV KS 23/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 sierpnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Protokolant Małgorzata Gierczak w sprawie P. D. oskarżonego z art. 284 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 sierpnia 2019 r., skargi prokuratora, na wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II Ka (…), uchylający wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt II K (…), i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt II K (…), uwzględniając wniosek prokuratora o skazanie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy, o jakim mowa w art. 335 § 1 k.p.k., uznał oskarżonego P. D. za winnego tego, że w dniu 15 kwietnia 2014 r. w K. woj. […] dokonał przywłaszczenia powierzonego mu na podstawie umowy wynajmu z dnia 9 kwietnia 2014 r. młota wyburzeniowego marki M. […] z dwoma grotami roboczymi o wartości 4500 złotych na szkodę M. sp. z o.o. w K., tj. o przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. i wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności i orzekł obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 4.500 zł tytułem naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody. Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Wyrokowi zarzucił: 1) „naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 2 § 2 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. mających wpływ na treść orzeczenia, poprzez brak oparcia rozstrzygnięcia na prawdziwych ustaleniach faktycznych wskutek nieprzeprowadzenia wszystkich czynności dowodowych, których ocena umożliwiłaby prawidłowe ukształtowanie przekonania Sądu pierwszej instancji, 2) rażącą niewspółmierność kary 8 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonej oskarżonemu w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz celów zapobiegawczych i wychowawczych, które kara ma osiągnąć w stosunku do oskarżonego”. Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniósł o zmianę wyroku i uniewinnienie P. D. od popełnienia zarzucanego mu czynu, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo o zmianę orzeczenia przez złagodzenie orzeczonej wobec oskarżonego kary do 3 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2019 r., II Ka (…), uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że wyrok Sądu pierwszej instancji zapadł w niniejszej sprawie w tzw. trybie konsensualnym, który wymaga (art. 343 § 5a k.p.k.), aby sąd, przed uwzględnieniem wniosku, o jakim mowa w art. 335 k.p.k., pouczył oskarżonego o treści art. 447 § 5 k.p.k., a więc o 3 ograniczeniach w zakresie dopuszczalnych podstaw odwoławczych w wypadku wydania wyroku w wyniku uwzględnienia wniosku o skazanie bez rozprawy. Podkreślając nieprecyzyjność treści art. 343 § 5a k.p.k., Sąd uznał, że wykładnia funkcjonalna tego przepisu przemawia za przyjęciem, że „chodzi tu o pouczenie przed rozpoznaniem wniosku, gdyż w wypadku jego uwzględnienia oskarżony powinien wiedzieć o ograniczeniach w zaskarżeniu wyroku”. Przyjmując, że oskarżony w apelacji odwołał swoją zgodę na „dobrowolne poddanie się karze” (nie rozważywszy jednak w ogóle tego, czy cofnięcie zgody po wydaniu wyroku przez Sąd a quo jest w ogóle skuteczne), Sąd odwoławczy wskazał, że oskarżony w apelacji zakwestionował ustalenia faktyczne, gdyż zdaniem apelującego Sąd pierwszej instancji miał nie przeprowadzić niezbędnych dowodów, „przez co nie ustalił rzeczywistego stanu faktycznego”. Uznając, że podniesione w apelacji zarzuty, jako odnoszące się do ustalonego stanu faktycznego, a także kary, byłyby w świetle art. 447 § 5 k.p.k. niedopuszczalne, gdyby oskarżony został o ograniczeniu wynikającym z tego przepisu należycie pouczony, brak takiego pouczenia zarówno przy zawiadomieniu o terminie posiedzenia, jak i podczas samego posiedzenia, na którym oskarżony nie był obecny spowodowało, że „zaskarżony wyrok nie mógł się ostać”. Skargę na powyższy wyrok wniósł oskarżyciel publiczny. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. mające wpływ na treść orzeczenia, polegające na nieprawidłowym przyjęciu konieczności przeprowadzenia w całości przewodu sądowego na nowo i w konsekwencji niezasadne uchylenie prawidłowego wyroku Sądu pierwszej instancji. Podnosząc ten zarzut, prokurator wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W zdecydowanej części skarżący uzasadnienie skargi poświęcił wykazaniu, że Sąd Okręgowy wadliwie zinterpretował art. 343 § 5a k.p.k., pomijając w swych rozważaniach zarówno treść art. 335 § 2a k.p.k., nakazującemu prokuratorowi pouczyć oskarżonego o treści art. 447 § 5 k.p.k., jak i stanowisko doktryny, która wskazuje, że pouczenia o ograniczeniu w zaskarżalności apelacją wyroku wydanego w uwzględnieniu wniosku prokuratora, o jakim mowa w art. 335 § 1 k.p.k. sąd nie musi dokonywać przed wydaniem wyroku, skoro o takim ograniczeniu oskarżony pouczany jest 4 w postępowaniu przygotowawczym. Ponadto prokurator wskazał, że Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. poprzez wydanie wyroku kasatoryjnego w sytuacji, gdy nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek jedynie w części. Stosownie do art. 539a § 3 k.p.k., skarga może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Ograniczenie podstaw skargowych do tych, jakie wskazano w tym przepisie oznacza, że zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17). Co do zasady, Sąd Najwyższy nie może więc badać, pomijając kwestię bezwzględnych przyczyn odwoławczych (niezależnie czy zaistniałych w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, czy w postępowaniu apelacyjnym), czy sąd odwoławczy prawidłowo stwierdził zaistnienie uchybienia stanowiącego względny powód odwoławczy, może jedynie ocenić czy z powodu stwierdzonych przez sąd odwoławczy uchybień pierwszoinstancyjny przewód sądowy powinien zostać powtórzony, bądź też zachodzi którakolwiek z reguł ne peius (art. 454 § 1 i § 2 k.p.k.). Oznacza to, że wskazanie w skardze na wyrok sądu odwoławczego naruszenia innego przepisu niż art. 437 § 2 i art. 439 § 1 k.p.k., nawet w powiązaniu z którymkolwiek z tych uregulowań, oznacza, że jest ona niedopuszczalna (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2018 r., II KS 1/18, OSNKW 2018, z. 5, poz. 38; z dnia 25 września 2018 r., V KS 19/18, OSNKW 2018, z. 12, poz. 81). Ostatnio do tej problematyki nawiązano w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 1/19, w uzasadnieniu której wprost wskazano, że „w wypadku oparcia skargi na innych podstawach niż wskazane w art. 539a § 3 k.p.k., a także wówczas, gdy tylko formalnie taką podstawę powołano, choć w rzeczywistości wyrok kasatoryjny jest podważany z innych powodów niż wyszczególnione w tym przepisie, prezes 5 właściwego sądu ad quem powinien odmówić przyjęcia skargi, a jeśli tak się nie stało, Sąd Najwyższy zobligowany jest taką wadliwie przyjętą skargę pozostawić bez rozpoznania (art. 530 § 2 in fine k.p.k. i art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.)”. Niezależnie więc od oceny co do prawidłowości dokonanej przez Sąd odwoławczy wykładni art. 343 § 5a k.p.k. w zw. z art. 447 § 5 k.p.k., jak i oceny trafności podnoszonych w tej mierze w uzasadnieniu skargi argumentów, kwestia ta pozostać musiała poza rozważaniami Sądu Najwyższego, orzekającego w postępowaniu skargowym. W takim układzie zbadaniu podlegało jedynie to, czy stwierdzone przez Sąd Okręgowy w K. naruszenie art. 343 § 5a k.p.k. powodowało konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości w rozumieniu art. 437 § 2 k.p.k. Co prawda, Sąd ad quem nie powołał się na tę przesłankę wydania wyroku kasatoryjnego, nie prowadząc w tym kierunku rozważań w pisemnych motywach wyroku, jednak żadna z pozostałych podstaw wydania wyroku kasatoryjnego w tej sprawie nie mogła zachodzić (z uwagi na wyrok skazujący i rodzaj kary jaki można było orzec nie zachodziła przeszkoda w merytorycznym orzekaniu w postępowaniu odwoławczym w postaci reguły ne peius, nie wystąpiła w tej sprawie także jakakolwiek bezwzględna przyczyna odwoławcza). Pomijając w tym miejscu kwestię tego, czy do naruszenia art. 343 § 5a k.p.k. w ogóle doszło, a jeżeli tak, to – wobec pouczenia oskarżonego w postępowaniu przygotowawczym o ograniczeniu we wnoszeniu apelacji od wyroku wydanego w tzw. trybie konsensualnym – czy mogło ono mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia (art. 438 pkt 2 in fine k.p.k.), ewentualne naruszenie obowiązków informacyjnych wobec oskarżonego nie mogło w tej sprawie powodować konieczności potrzeby ponowienia przewodu sądowego przed Sądem pierwszej instancji w całości. Uchylenie wyroku i ponowienie postępowania przed Sądem a quo ma stanowić, jak należy wnosić, sposób na poradzenie sobie z sytuacją, w której apelacja oskarżonego, zdaniem Sądu odwoławczego, jako oparta na niedopuszczalnych podstawach, musiałaby zostać pozostawiona bez rozpoznania, gdyby tylko oskarżony został pouczony o treści art. 447 § 5 k.p.k. Sąd Okręgowy nie dostrzegł jednak tego, że mechanizm sanacyjny ewentualnego naruszenia obowiązku informacyjnego nie został zapisany w art. 437 § 2 k.p.k., a 6 w art. 16 § 1 k.p.k. Z tego ostatniego przepisu wprost przecież wynika, co należy zrobić w wypadku braku albo mylnego pouczenia uczestnika postępowania o ciążących na nim obowiązkach lub o przysługujących mu uprawnieniach. Zaniechanie realizacji obowiązku informacyjnego albo jego nienależyte wykonanie powoduje to, że nie można wobec uczestnika postępowania wywodzić negatywnych skutków procesowych, w okolicznościach niniejszej sprawy tych, które wynikają z art. 447 § 5 k.p.k. Oznacza to, że w takim układzie apelacja oparta wyłącznie na zarzutach określonych w art. 438 pkt 3 i 4 k.p.k., związanych z treścią zawartego porozumienia, o którym mowa w art. 343 k.p.k. musi zostać uznana za dopuszczalną i rozpoznana merytorycznie w postępowaniu apelacyjnym. Na marginesie tej sprawy należy wskazać, co Sądowi Okręgowemu uszło z pola widzenia, iż apelacja nie jest w całości oparta na zarzutach określonych w art. 438 pkt 3 i 4 k.p.k. Oprócz zarzutu rażącej niewspółmierności kary, obrońca sformułował także zarzut naruszenia prawa procesowego – art. 2 § 2 i art. 7 k.p.k., a więc mający oparcie w art. 438 pkt 2 k.p.k. i z tego powodu nieobjęty treścią art. 447 § 5 k.p.k. Do tego zarzutu Sąd odwoławczy w ogóle się nie odniósł poza niedopuszczalnym utożsamieniem go z zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych. Dodatkowo, Sąd ad quem nie odniósł się w ogóle do zgłaszanej w apelacji kwestii przesłuchania w charakterze świadka Ł. S. (s. 2 - 3 apelacji), także w kontekście art. 427 § 3 k.p.k. Z tych względów, uznając, że w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba ponowienia przed Sądem pierwszej instancji przewodu sądowego w całości, orzeczono jak w sentencji.