IV KS 29/26

IV KS 29/26 POSTANOWIENIE Dnia 13 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński (przewodniczący) SSN Marek Pietruszyński SSN Waldemar Płóciennik (sprawozdawca) w sprawie J. L. , M. M. , B. B. , M. L. i J. S. , oskarżonych z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 października 2026 r., skargi obrońcy oskarżonych na wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 26 lutego 2026 r., VI Ka 10/26, uchylający wyrok Sądu Rejonowego Katowice - Zachód w Katowicach z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt III K 235/22 i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, p o s t a n o w i ł oddalić skargę. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt III K 235/22, Sąd Rejonowy Katowice – Zachód w Katowicach uniewinnił J. L. , M. M. , B. B. , M. L. i J. S. od popełnienia szeregu przestępstw z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. IV KS 29/26 2 Prokurator Prokuratury Rejonowej we wniesionej na niekorzyść oskarżonych apelacji, zaskarżając wyrok w całości zarzucił: „I. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez pominięcie w podstawie faktycznej wyrokowania istotnej okoliczności zdarzenia ujawnionej w toku rozprawy głównej, w postaci rozbieżności między przedstawianą przez oskarżonych wartością oferowanych ozonatora, materaca, poduszki i robota kuchennego, a ich wartością rynkową, w wyniku czego błędnie ustalono, iż pokrzywdzeni nie zostali wprowadzeni w błąd, II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k., poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób naruszający zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego, w wyniku czego błędnie ustalono, iż oskarżeni nie działali z zamiarem bezpośrednim kierunkowym osiągnięcia korzyści majątkowej”. Odwołując się do tych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację prokuratora, obrońca oskarżonych wniósł o jej nieuwzględnienie. Po rozpoznaniu wniesionej apelacji, Sąd Okręgowy w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Katowice – Zachód w Katowicach. Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonych i zaskarżając rozstrzygnięcie w całości na korzyść zarzucił „naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające na niesłusznym uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania ze względu na regułę ne peius wyrażoną w art. 454 § 1 k.p.k. w sytuacji gdy Sąd Okręgowy w Katowicach nie dokonał całościowej oceny dowodów, a jedynie dokonał tej oceny w sposób wybiórczy i nie ustosunkował się do szeregu istotnych dowodów i okoliczności, a jednocześnie wskazał, że uchyla wyrok na podstawie art. 454 § 1 k.p.k., podczas gdy w rzeczywistości, jak wynika z lektury uzasadnienia skarżonego wyroku, podstawą uchylenia tego wyroku było naruszenie - zdaniem Sądu Odwoławczego - przez Sąd I instancji art. 7 k.p.k. i w sytuacji gdy IV KS 29/26 3 sąd uchylający wyrok na podstawie art. 454 § 1 k.p.k. winien zawsze wykazać, że gdyby nie reguła ne peius mogłoby dojść do wyroku skazującego, co jednoznacznie wskazuje na konieczność analizy przez ten sąd wszystkich istotnych dowodów i okoliczności, a czego Sąd Okręgowy w Katowicach nie uczynił. W szczególności Sąd II instancji, nie wykazał, że wyniki przeprowadzonej przez niego kontroli instancyjnej dają podstawy do wydania wyroku skazującego, co uniemożliwia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie go sądowi I instancji do ponownego rozpoznania”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Odpowiadając pisemnie na skargę, prokurator wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona przez obrońcę oskarżonych J. L. , M. M. , B. B. , M. L. i J. S. skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. zakaz skazania w postępowaniu odwoławczym oskarżonego uniewinnionego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest jednym z powodów uzasadniających, stosownie do art. 437 § 2 k.p.k., uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W związku z tym, że skarga na wyrok kasatoryjny może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k., postępowanie skargowe przed Sądem Najwyższym musi ograniczyć się do zbadania czy zaskarżony wyrok zapadł rzeczywiście w związku z zaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 539a § 3 k.p.k. W uzasadnieniu swojego wyroku Sąd odwoławczy wprost stwierdził, uznając za zasadne zarzuty apelacyjne, że dokonanie prawidłowej i całościowej analizy materiału dowodowego doprowadziło do wniosku, iż sprawa nie mieściła się w ramach swobody zawierania umów, lecz oskarżeni swoim zachowaniem, działając wspólnie i w porozumieniu usiłowali doprowadzić pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a niekorzystność ta wynikała ze stosowania sumy technik sprzedażowych IV KS 29/26 4 wywołujących mylne przekonanie u pokrzywdzonych co do organizowania spotkania, charakteru produktów, ich rzeczywistej wartości nieproporcjonalnie odbiegającej od wskazanej czasie prezentacji i mylnego informowania o tym, iż przynajmniej część produktów stanowi nagrodę. W ocenie Sądu odwoławczego, zasadność wywiedzionej na niekorzyść oskarżonych apelacji uzasadniała uchylenie zaskarżonego wyroku z uwagi na dyspozycję art. 454 k.p.k. i znalazła oparcie w uzasadnieniu wyroku w części 3.1 formularza. Zaskarżone skargą rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego nie narusza w związku z powyższym art. 437 § 2 k.p.k., skoro przepis ten wymienia m.in. art. 454 k.p.k. jako podstawę wydania wyroku kasatoryjnego. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, w kontekście zarzutów apelacyjnych, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że Sąd ponownie rozpoznający sprawę dokona oceny całego materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności wynikających nie tylko z zeznań osób wskazanych jako pokrzywdzone, ale także pozostałych świadków, będzie miał na uwadze znamiona przestępstwa oszustwa oraz fakt, iż oskarżonym postawiono jedynie zarzut usiłowania tego przestępstwa, co przecież rzutowało na stwierdzenia niektórych z pokrzywdzonych, iż nie czują się oszukani i w rzeczywistości nie ponieśli negatywnych skutków finansowych, skupi się przy tym na przekazywanych pokrzywdzonym informacjach na temat rzekomej rzeczywistej wartości oferowanych produktów, które to informacje nie pokrywały się z ustaleniami organów ścigania ani nawet wewnętrznymi danymi, którymi dysponowali oskarżeni, a ustalenia organów ścigania nie spotkały się z jakimkolwiek przeciwdowodem ze strony obrony co do tego, iż w rzeczywistości rzeczy oferowane pokrzywdzonym mają taką wartość, jaką wskazywano w czasie prezentacji (z pkt 5.3.2. formularza). W realiach rozpoznawanej sprawy, Sąd Okręgowy w Katowicach nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż to, które wydał. Obowiązek podjęcia określonej decyzji wynikał bowiem z treści przepisu art. 454 § 1 k.p.k., zgodnie z którym sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie. W tym układzie procesowym decyzja Sądu odwoławczego nie mogła być inna, a wydanie wyroku skazującego w drugiej instancji uniemożliwiła reguła ne peius. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia żadnych wątpliwości, że przyczyną uchylenia wyroku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego IV KS 29/26 5 rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym był zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. Z kolei przepis ten, o czym była już mowa, jest jedną z podstaw wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Dodać przy tym trzeba, że przekonanie Sądu odwoławczego o potrzebie skazania oskarżonych było stanowcze i – wbrew twierdzeniom autora skargi – opierało się na analizie zgromadzonego materiału dowodowego. Pomijając przytoczone już uwagi związane ze sposobem prowadzenia prezentacji towarów i okolicznościami ich sprzedaży, Sąd Okręgowy ocenił zeznania kluczowych w sprawie świadków, w szczególności: A. K., B. M., L. N., E. C., S. S. i B. Ż., a także wyjaśnił istotę współsprawstwa, które według Sądu, charakteryzowało zachowanie oskarżonych. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy oskarżonych. [J.J.] [a.ł]