IV KS 40/19

Sygn. akt IV KS 40/19 POSTANOWIENIE Dnia 19 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Stanisław Zabłocki w sprawie L. S. oskarżonego z art. 271 § 3 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 września 2019 r., skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 maja 2019 r., sygn. akt IV Ka (…), uchylający wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt II K (…), i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. i art. 527 § 2 k.p.k. postanowił: I. pozostawić skargę bez rozpoznania; II. zwrócić oskarżonemu L. S. kwotę 450 zł, uiszczoną tytułem opłaty od skargi. UZASADNIENIE L. S. został w 2011 r. oskarżony o przestępstwo określone w art. 271 § 3 k.k. Sąd Okręgowy w G., wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r., IV K (…) uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, wymierzając karę roku pozbawienia wolności i warunkowo zawieszając jej wykonanie na okres 2 lat próby (k. 252-258, pkt 11 i 12 wyroku, t. II). Sąd Apelacyjny w (…), po rozpoznaniu apelacji obrońców oskarżonych, wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r., II AKa (…) uchylił wyrok Sądu pierwszej 2 instancji co do oskarżonego L. S. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania, zmieniając w części i utrzymując w części wyrok w odniesieniu do pozostałych oskarżonych (k. 274, t. II). Sprawa ta została zarejestrowana w Sądzie Rejonowym w O. w dniu 24 lutego 2015 r. pod sygnaturą II K (…) (k. 292, t. II). Sąd ten, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 8 października 2018 r., II K (…), uniewinnił oskarżonego L. S. od popełnienia zarzucanego mu czynu (k. 697 t. IV). Od wyroku tego apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucając obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj. naruszenie art. 7 k.p.k., poprzez dokonanie niepełnej i wybiórczej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, tj. relacji J. S. i J. R. Z. oraz treści opinii biegłego J. K. i oparcia rozstrzygnięcia w sprawie na podstawie selektywnie wybranego materiału dowodowego z jednoczesnym pominięciem mających istotne znaczenie dla przedmiotu postępowania dowodów z zeznań biegłych członków Komisji Arbitrażowej przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych, świadków G. i B. G., K. B., A. O., W. J. i G. D. oraz zgromadzonych dokumentów, w tym sporządzonych przez oskarżonego operatów szacunkowych nieruchomości w Ł., stacji paliw w W., Z., B., G. (z maja i października 2008 r.), wyceny środka trwałego – stacji paliw LPG z października 2007 r. i operatu szacunkowego nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkami handlowo -usługowo - magazynowymi ze stacją T. w A., podczas gdy, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, Sąd winien ukształtować swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i niesłusznego uniewinnienia oskarżonego L. S.. Podnosząc powyższy zarzut, oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania (k. 715 t. IV). Sąd Okręgowy w K., po rozpoznaniu apelacji oskarżyciela publicznego, wyrokiem z dnia 21 maja 2019 r., IV Ka (…), uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego L. S. przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (k. 738 t. IV). 3 Skargę na wyrok kasatoryjny Sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego, nie określając jednak ani zakresu, ani kierunku środka zaskarżenia. Z podniesionych w skardze zarzutów wynika (art. 118 § 1 i 2 k.p.k.), że orzeczenie to zaskarżono w całości na korzyść oskarżonego. W skardze tej wyrokowi Sądu Okręgowego w K. zarzucono: 1) „obrazę przepisów postępowania mających wpływ na treść zapadłego wyroku poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, realizujące się w dezawuowaniu ustaleń faktycznych zawartych w opracowanym przez oskarżonego operacie szacunkowym z miesiąca października 2007 r. dotyczących (wg nazewnictwa przyjętego przez oskarżonego w operacie): budynek mieszkalny parterowy z mieszkalnym poddaszem, częściowo podpiwniczony, z kominkiem zewnętrznym basenem, z zachowaniem cech stylowych i klimatem drewnianej chaty zbudowanej z bali drewnianych, podczas gdy w rzeczywistości opis budowlany przedmiotowego budynku jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, a wskazane urządzenia w postaci kominka i basenu nie tylko były zamontowane na gruncie opiniowanej nieruchomości, ale zostały uwidocznione na zdjęciach stanowiących część składową operatu. Nadto, sprzecznie z treścią operatu, Sąd Okręgowy ustalił, że tenże operat miał służyć (a więc miał istotne znaczenie prawne dla zmiany formy zabezpieczenia kredytu w wysokości 500 000 zł udzielonego w dniu 27 czerwca 2007 r. przez P. SA Oddział w W. spółce z o.o. E. z siedzibą w B.), podczas gdy w rzeczywistości operat - co wynika z samej treści na stronie 2 operatu (pierwsze zdanie w ramce) wskazuje, że został sporządzony „...dla uzyskania kredytu bankowego na rzecz właściciela nieruchomości, wskazanym z imienia i nazwiska w kilku miejscach operatu, przykładowo strony: 1,2,4,5 operatu, a także poprzez nadanie istotnego waloru dowodowego opinii Komisji Arbitrażowej, podczas gdy konkluzje tej Komisji nie zawierają żadnego odniesienia dotyczącego określenia o jaką konkretną wartość miała zostać przeszacowana wycena nieruchomości, przy jednoczesnym pominięciu faktu podkreślenia przez Komisję, że oskarżony popełnił błędy w opracowaniu operatu ocenianymi jako dyskwalifikujące (strona 22 opinii) dodając, iż opinia biegłego M. J., która stała się dla Prokuratury Okręgowej w G. podstawą do przedstawienia L. S. zarzutów z art. 271 § 3 k.k., 4 została również przez Komisję Arbitrażową zdyskwalifikowana w całości, a także poprzez dowolne ustalenie, że oskarżony L. S. miał świadomość, że sporządzony operat zostanie wykorzystany na rzecz zmiany sposobu zabezpieczenia kredytu udzielonego spółce z o.o. E. z siedzibą w B. , podczas gdy w rzeczywistości oskarżony do czasu przedstawienia mu zarzutów nie był świadomy wykorzystania jego operatu wykonanego na zlecenie M. S., właściciela nieruchomości w B. przy ul. H., na rzecz innych osób fizycznych lub prawnych 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na treść orzeczenia poprzez wadliwą ocenę stanowiska Sądu Rejonowego, który doszedł do wniosku, że oskarżony przeszacował wartość nieruchomości dopuszczając się błędu w sztuce szacowania skrótowo rzecz ujmując, a sąd odwoławczy dopatrzył się w powyższym pominięcia jurydycznej postaci błędu wyrażając w konkluzji pogląd nie poparty żadnym weryfikowalnym dowodem, że oskarżony L. S. świadomie zafałszował obraz rzeczywistości zawyżając co najmniej dwukrotnie wartość nieruchomości z korzyścią „dla kogo innego”, w niniejszym przypadku także dla osoby prawnej, co oznacza że sąd odwoławczy ma na myśli spółkę z o.o. E. z siedzibą w B. poprzez wadliwe ustalenie, że użyta w operacie nazwa „basen” jest wg składu sędziowskiego „balią”, która to nazwa wg słownika Języka polskiego W. D. oznacza: „płytkie naczynie, zwykle drewniane, okrągłe lub podługowate, służące do prania bielizny”, podczas gdy oskarżony użył zwrotu powszechnie stosowanego dla tego typu urządzeń, które ma również zastosowanie w handlu tymi urządzeniami, vide - kserokopia fotografii cyfrowej ze stoiska działu sportowego w supermarkecie A. w M. z dnia 18 czerwca 2019 r.”. Wskazując powyższe zarzuty, obrońca oskarżonego wniósł „o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K. poprzez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego w O. o wskazanej wyżej sygnaturze”. Oskarżyciel publiczny nie wniósł odpowiedzi na skargę. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest niedopuszczalna i jako taką należało pozostawić ją bez rozpoznania. Akt oskarżenia w tej sprawie wpłynął bowiem do sądu przed dniem 5 1 ipca 2015 r., co powodowało, że w sprawie tej nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego o skardze na wyrok sądu odwoławczego (art. 539a i nast. k.p.k.). Jak podkreśla Sąd Najwyższy w konsekwentnym i utrwalonym już od dawna orzecznictwie, przepisy Rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego, wprowadzone ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 437), dotyczące skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego, mają zastosowanie jedynie w tych sprawach, w których akt oskarżenia został wniesiony po dniu 30 czerwca 2015 r. W pozostałych sprawach skarga taka nie przysługuje, a jej wniesienie powinno wywołać jedynie czynność administracyjną prezesa sądu odwoławczego, sprowadzającą się do poinformowania strony o braku możliwości wniesienia takiej skargi, właśnie ze względu na uwarunkowania intertemporalne związane z treścią art. 25 ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw. Czynność taka nie podlega zaskarżeniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2016 r., IV KZ 39/16, OSNKW 2016, z.10, poz. 70, a także postanowienia tego Sądu z dnia 22 maja 2018 r., V KS 11/18, LEX nr 2508221; z dnia 26 lipca 2017 r., VI KS 4/17, LEX nr 2346818; z dnia 6 marca 2017 r., V KS 2/17, LEX nr 2237292, czy z dnia 22 listopada 2016 r., IV KS 2/16, LEX nr 2152403). Nie zmienia układu procesowego to, że sprawa niniejsza toczyła się od początku w Sądzie Rejonowym w O. po uchyleniu przez Sąd Apelacyjny w (…) pierwszego, nieprawomocnie wydanego w niej wyroku. Została ona bowiem zarejestrowana w Sądzie Rejonowym w O., jak już wyżej wskazano, w dniu 24 lutego 2015 r. i nadal toczyła się z uwzględnieniem pierwotnego brzmienia art. 437 k.p.k. Tymczasem, nie może być wątpliwości, że teść art. 539a § 1 k.p.k. nawiązuje do treści art. 437 § 2 k.p.k., w brzmieniu nadanym mu ustawą z 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie także i przy uwzględnieniu daty zawiśnięcia sprawy w Sądzie Rejonowym w O.. W pierwotnym brzmieniu art. 437 k.p.k. nie zawierał żadnych ograniczeń co do podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, co przekreśla racjonalność ewentualnego 6 zastosowania opisanej instytucji skargi i wyznacza pole jej intertemporalnego zastosowania. W konsekwencji, możliwość skorzystania z instytucji opisanej w rodz. 55a k.p.k. jest wykluczona w tych sprawach, które toczą się - tak jak sprawa niniejsza - z uwzględnieniem poprzedniego brzmienia art. 437 k.p.k. Z uwagi na to, że po ogłoszeniu wyroku nieprawidłowo pouczono strony o prawie i sposobie wniesienia skargi (k. 737, t. IV), której wniesienie było w istocie niedopuszczalne, bowiem taki środek zaskarżenia w układzie procesowym tej sprawy w ogóle nie przysługiwał, zatem jej wniesienie nie może wywoływać dla strony negatywnych skutków (art. 16 § 1 k.p.k.), w tym także w aspekcie pobrania od niej opłaty w kwocie 450 zł. Aczkolwiek mylne pouczenie przez organ procesowy o przysługującym prawie nie tworzy takiego uprawnienia po stronie pouczonego (stąd nie może dojść do rozpoznania wniesionej skargi), to jednakże strona, która działała w zaufaniu do kompetencji organu i otrzymanej od niego informacji nie może z tego faktu ponosić negatywnych konsekwencji – dlatego też należało zwrócić oskarżonemu kwotę 450 zł uiszczoną tytułem opłaty od skargi (pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia). W tej ostatniej kwestii nie jest istotne to, że wniesienie skargi na wyrok sądu odwoławczego obarczone jest przymusem adwokacko-radcowskim (art. 526 § 2 w zw. z art. 539f k.p.k.), a zatem to, że autorowi pisma, jako podmiotowi profesjonalnemu – adwokatowi, powinno być wiadome, że nadzwyczajny środek zaskarżenia w tej sprawie nie przysługuje i że pouczenie udzielone przez organ było mylne, w szczególności, gdy strona przezeń reprezentowana, już po niezasadnym przesłaniu skargi do Sądu Najwyższego, była wzywana do usunięcia braku polegającego na jej nieopłaceniu. W realiach procesowych niniejszej sprawy należy także zauważyć, że gdyby nawet taki środek zaskarżenia, jaki wniosła strona, był w tej sprawie z powodów intertemporalnych dopuszczalny, wniesiona skarga i tak podlegałaby pozostawieniu bez rozpoznania z uwagi na jej treść, gdyż została oparta na podstawach innych niż przewidziane w art. 539a § 3 k.p.k. (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2018 r., II KS 1/18, OSNKW 2018, z. 5, poz. 38; z dnia 25 września 2018 r., V KS 19/18, OSNK 2018, z. 12, poz. 81; por. także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 1/19, OSNK 2019, z. 6, poz. 30, w uzasadnieniu której wprost wskazano, że „w wypadku 7 oparcia skargi na innych podstawach niż wskazane w art. 539a § 3 k.p.k., a także wówczas, gdy tylko formalnie taką podstawę powołano, choć w rzeczywistości wyrok kasatoryjny jest podważany z innych powodów niż wyszczególnione w tym przepisie, prezes właściwego sądu ad quem powinien odmówić przyjęcia skargi, a jeśli tak się nie stało, Sąd Najwyższy zobligowany jest taką wadliwie przyjętą skargę pozostawić bez rozpoznania (art. 530 § 2 in fine k.p.k. i art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.)”). Na zakończenie wypada dodać, że całkowity brak zrozumienia przez jej autora istoty złożonej skargi przejawił się także we wniosku końcowym, w którym postulowano, aby Sąd Najwyższy zmienił wyrok Sądu odwoławczego i bezpośrednio utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji. Z wszystkich wskazanych powodów należało orzec, jak w części dyspozytywnej postanowienia. l.n