IV KS 62/21

Sygn. akt IV KS 62/21 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie T. M. oskarżonego z art. 56 § 1 k.k.s. i innych, skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu odwoławczego - Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa (…), uchylający częściowo wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt IV K (...) i przekazujący sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 in principio k.p.k. postanowił oddalić skargę, a kosztami postępowania skargowego obciążyć oskarżonego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt IV K (…), Sąd Okręgowy w G. uniewinnił oskarżonego T. M. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 258 § 3 k.k. oraz z art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. (odpowiednio pkt I i IV aktu oskarżenia), a kosztami procesu w tej części obciążył Skarb Państwa. Natomiast T. M. został skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s. oraz z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 1 i 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. oraz za przestępstwo z art. 271 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 8 § 2 k.k.s. Sąd uznał, że wykonaniu podlega tylko w/w kara za przestępstwo skarbowe. Wyrok zawiera także inne rozstrzygnięcia. 2 Apelacje od powyższego wyroku wnieśli oskarżyciel publiczny i obrońca oskarżonego. Po ich rozpoznaniu Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa (…), uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej uniewinnienia T. M. od zarzutu z art. 299 § 1 i § 5 k.k. - i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania. Natomiast Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji w pozostałym zakresie, dokonując zmian co do niektórych rozstrzygnięć. Skargę od zapadłego w postępowaniu odwoławczym wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) wniósł obrońca skazanego T. M., który na podstawie art. 539a § 1 i 2 k.p.k. zaskarżył „w całości wyrok na korzyść” oskarżonego, zarzucając mu naruszenie prawa procesowego w postaci art. 439 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.k. w związku z art. 77 § 1 pkt 1 k.p.k. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych i w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 2 oraz 19 Traktatu o Unii Europejskiej polegający na tym, iż w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona, bądź też sam Sąd był nienależycie obsadzony, a to ze względu na udział w nim Sędziego Sądu Okręgowego w G. K. F., tj. Sędziego tego samego Sądu, w którym to wydano wyrok Sądu I instancji. W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…) jako Sądowi odwoławczemu. W odpowiedzi na skargę prokurator Prokuratury Okręgowej w G. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu. W przedmiotowej sprawie obrońca podniósł wystąpienie bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.k. Należy podkreślić, że wystąpienie którejkolwiek podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 k.p.k. musi być rzeczywiste, a nie pozorne. Bezwzględną podstawą odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. jest sytuacja, gdy w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. W orzecznictwie sądowym, a także w literaturze prawniczej zalicza się do tego rodzaju uchybienia między innymi brak uprawnień do orzekania w danym 3 sądzie. Uznaje się za udział w orzekaniu osoby nieuprawnionej sytuacje, gdy w składzie sądu wyższego orzekał sędzia sądu niższego bez właściwej delegacji. Innymi słowy, w przypadku osoby nieuprawnionej do orzekania chodzi nie tylko o osobę niemającą w ogóle uprawnień do orzekania, ale jest nią także osoba niemająca uprawnień do orzekania w danej sprawie, czy w danym sądzie. Trafnie podniósł prokurator w odpowiedzi na skargę, że w niniejszej sprawie w świetle art. 77 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, delegacja sędziego Sądu Okręgowego w G. K. F. do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w (…) była delegacją prawidłową, co przyznał skarżący. Jest również oczywistym, że przepis ten jest normą powszechnie obowiązującą i nie stwierdzono jego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle powyższego nie sposób uznać, że w postępowaniu odwoławczym sąd był nienależycie obsadzony, a przez to doszło do obrazy art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Sprawa o sygn. akt III KO 58/13, na którą powołuje się skarżący, dotyczyła zupełnie innego stanu faktycznego i prawnego, niż ten, jaki wystąpił w przedmiotowym postępowaniu. Stwierdził wówczas Sąd Najwyższy, co następuje: „Przepisy dotyczące delegowania sędziów do orzekania w innym sądzie mają charakter wyjątkowy. Przepisy te stanowią bowiem wyjątek od wskazanego w akcie powołania sędziego, zakresu władzy sądowniczej jaki został mu powierzony w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Prezydenta. Jako przepisy o charakterze wyjątkowym powinny być interpretowane ściśle. Nie można ze względów praktycznych stosować ich w sposób dowolny. Dotyczy to także sytuacji, w której delegacja prezesa sądu, nawet wydana za zgodą kolegium, nie obejmowała wszystkich terminów rozpraw, a następnie została wydana niejako wstecz, co stanowiło próbę konwalidacji zaistniałej sytuacji. Podzielić należy w tym zakresie argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności” (por. wyrok SN z dnia 4 września 2013 r., III KO 58/13, LEX nr 1362621). Skrótowo rzecz ujmując, w cytowanej sprawie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC z uwagi na fakt, że sędzia nie dysponował delegacją do sądu wyższego rzędu na wszystkie terminy rozprawy, w której brał udział, a brak ten uzupełniono wydając delegację z mocą wsteczną. 4 Tymczasem w niniejszej sprawie dotyczącej oskarżonego T. M. sędzia Sądu Okręgowego w G. K. F. w dniu 30 czerwca 2020 r. uzyskał delegację (O.Kdr-(…)) do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w (…) od dnia 3 września 2020 r. na okres jednego roku. Zarzut skargi, jakoby udział delegowanego prawidłowo sędziego K. F. w składzie Sądu Apelacyjnego w (…) rozpoznającego w dniu 7 czerwca 2021 r. w sprawie II AKa (…) wniesione apelacje, powodował w konsekwencji procedowanie w instancji poziomej, jest nieporozumieniem i wynika z błędnej interpretacji tej instytucji. Wszak wniesione za pośrednictwem Sądu I instancji apelacje zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego i rozpoznane przez ten Sąd. Przykładowo, w sprawie wystąpiłaby bezwzględna podstawa odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 6 lub 7 k.p.k., gdyby sędzia K. F. brał udział w wydaniu wyroku Sądu Okręgowego w G. w sprawie IV K (…), a następnie rozpoznawał apelacje wniesione przez strony od tego wyroku. Niezależnie od powyższych uwag należy przypomnieć, że zgodnie z art. 539a § 1 i 3 k.p.k. skargę na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania można wnieść, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym naruszało art. 437 k.p.k. lub też, gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Z treści powyższych przepisów wynika, że rozpoznanie skargi musi ograniczać się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego oraz czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest więc jedynie stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. Natomiast niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. ponownie, samodzielnie ocenił, czy zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona czynu zabronionego, doszedł 5 do odmiennych wniosków i z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2017 r., IV KS 6/16, LEX nr 2204960). Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego nie może więc oceniać, czy zaistniały merytoryczne podstawy określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego – nie jest bowiem władny na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania przedstawionego materiału dowodowego - rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy. Tak też w tym przypadku nie może on ocenić, czy wnioski wysnute przez sąd odwoławczy na podstawie zgromadzonego i ujawnionego w sprawie materiału dowodowego są zgodne z zasadą prawdy materialnej. W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy w jasny sposób wyraził stanowisko, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma możliwości wydania wyroku uniewinniającego, a zatem nie doszło do naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. W tej sytuacji Sąd odwoławczy nie miał możliwości dalszego procedowania. Skoro stwierdził, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, to stał temu na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k., co wyraźnie wskazano w uzasadnieniu (rubryka 3.6.). Stwierdził też Sąd Apelacyjny, że w zakresie, w jakim nastąpiło uchylenie wyroku, Sąd I instancji winien przeprowadzić ponowne postępowanie w całości (rubryka 3.2.). W tym przypadku ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd odwoławczy prowadziłaby do stwierdzenia potrzeby skazania oskarżonego. Z analizy treści uzasadnienia wynika przy tym, że podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji nie była wyłącznie sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, a realne przekonanie o winie oskarżonego. Uwagi te Sąd Najwyższy podniósł z urzędu, gdyż skarga obrońcy nie zarzucała w ogóle naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. orzeczono jak w części wstępnej postanowienia. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 k.p.k. 6