IV KZ 142/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: A. Kafarski (sprawozdawca), T. Majewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Szydłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa K. o odszkodowanie za bezzasadne aresztowanie, po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 1969 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 12 grudnia 1969 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przyznał Józefowi K. na podstawie art. 510 d. k.p.k. kwotę 5.000 zł tytułem odszkodowania za krzywdę moralną wynikłą wskutek oczywiście bezzasadnego tymczasowego aresztowania, pozostałe zaś dochodzone przez wnioskodawcę roszczenia oddalił. Roszczenia te obejmowały utracone zarobki, wartość rzeczy skradzionych w czasie aresztowania, odszkodowanie za wypadek przy pracy i nierozliczenie się z delegacji oraz zwrot kosztów przejazdu po zwolnieniu z więzienia.Sąd Wojewódzki, oddalając wniosek w części dotyczącej utraconych zarobków, wyszedł z założenia, że zarobki wnioskodawcy były niewielkie i że w związku z tym nie mogły one stanowić środka oszczędności i przyczynić się do stworzenia trwałych składników majątku. Resztę zaś roszczeń Sąd oddalił dlatego, że uległy one prekluzji wskutek tego, iż wnioskodawca zgłosił je dopiero po uchyleniu pierwszego wydanego w sprawie niniejszej postanowienia, a więc po upływie terminu rocznego od chwili zwolnienia wnioskodawcy z tymczasowego aresztu.Postanowienie to zaskarżył obrońca wnioskodawcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Wnioskodawca, składając ostatnie podanie w sprawie niniejszej, wskazał w nim adres dla doręczeń u swego obrońcy. Sąd Wojewódzki w związku z tym przesłał pismo do obrońcy, żądając zawiadomienia wnioskodawcy o terminie wyznaczonej rozprawy. Na rozprawę stawił się tylko obrońca, Sąd zaś stwierdził, że wnioskodawca został zawiadomiony prawidłowo o terminie rozprawy, i po jej przeprowadzeniu wydał zaskarżone postanowienie.W związku z przedstawionym trybem przeprowadzenia rozprawy Prokuratura Generalna we wniosku pisemnym zgłosiła żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia, gdyż w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 515 d. k.p.k. w związku z art. 261 § 2 d. k.p.k.Na tle stanowiska Sądu Wojewódzkiego i Prokuratury Generalnej zachodzi potrzeba rozważenia kwestii, czy rozprawa o wynagrodzenie za szkody i straty materialne oraz krzywdę moralną może być prowadzona, jeśli nie stawi się wnioskodawca.Art. 515 d. k.p.k. - podobnie jak i obecnie obowiązujący art. 488 § 2 k.p.k. - przewiduje rozpoznanie na rozprawie sprawy o odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.Gramatyczna wykładnia powyższych przepisów prowadziłaby do wniosku, że sprawy o odszkodowanie nie można rozpoznać pod nieobecność wnioskodawcy. Przyjęcie tej wykładni musiałoby pociągnąć za sobą dalszą konsekwencję, taką mianowicie, że sąd w razie niestawiennictwa wnioskodawcy jest uprawniony do zastosowania względem niego środków przymusu przewidzianych w kodeksie postępowania karnego. Stosowanie jednak tych środków w postaci przewidzianej dla zabezpieczenia stawiennictwa oskarżonego nie jest możliwe ze względu na to, że pozycja procesowa wnioskodawcy jest inna niż stanowisko oskarżonego, oraz ze względu na różny przedmiot obu tych procesów.Stanowisko wnioskodawcy w procesie o wynagrodzenie z art. 510 d. k.p.k. najbardziej zbliża się do stanowiska powoda cywilnego w procesie karnym. Jednakże kodeks postępowania karnego w stosunku do powoda cywilnego nie przewiduje stosowania środków przymusu dla spowodowania jego stawiennictwa na rozprawę, łącząc jedynie z jego niestawiennictwem do chwili rozpoczęcia przewodu sądowego konsekwencję w postaci pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania, jeżeli powód nie wnosił o rozpoznanie powództwa w czasie jego nieobecności.Tego rodzaju konsekwencja nie może jednak być stosowana przez analogię w stosunku do wnioskodawcy, który dochodzi odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie lub aresztowanie, gdyż dla takiego wnioskodawcy jedyną dostępną drogą jest proces karny, gdy tymczasem powód cywilny, który wytoczył powództwo w procesie karnym, ma jeszcze - w razie pozostawienia tego powództwa bez rozpoznania - otwartą drogę do dochodzenia roszczeń w procesie cywilnym.Ze względu na powyższe oraz ze względu na specyficzne właściwości i cel procesu o wynagrodzenie z art. 510 d. k.p.k. należy uznać, że niestawiennictwo wnioskodawcy, jeżeli został on zawiadomiony o terminie rozprawy, nie stanowi przeszkody do rozpoznania wniosku o wynagrodzenie z art. 510 d. k.p.k. (art. 487 k.p.k.), gdy na rozprawę stawił się jego obrońca, a wnioskodawca nie złożył wniosku o odroczenie rozprawy ze względu na przyczyny uniemożliwiające mu stawiennictwo na rozprawę.Przedstawiona wykładnia dostatecznie zabezpiecza interesy wnioskodawcy, albowiem sąd może rozpoznać sprawę o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie wtedy, gdy stawi się obrońca, a nie stawi się wnioskodawca, oraz gdy nie zachodzi konieczność przeprowadzenia dowodu z jego depozycji; jeżeli zaś taki dowód jest konieczny i nie można ustalić adresu wnioskodawcy, to sąd zawiesi postępowanie do czasu zgłoszenia się wnioskodawcy (art. 177 § 1 pkt 5 k.p.c.).II. Wniosek o odszkodowanie nie ma przepisanej żadnej formy szczególnej. Musi on tylko odpowiadać wymaganiom stawianym pismom procesowym, a w szczególności musi zwierać: a) wskazanie, od kogo pochodzi, b) do kogo jest skierowany, c) wyrażone żądanie przyznania odszkodowania (lecz bez obowiązku wskazania jego kwoty oraz z jakich tytułów jej poszczególne składniki płyną), d) zamieszczenie danych koniecznych do odszkodowania i e) dołączenie akt właściwej sprawy.Art. 513 d. k.p.k., pod rządami którego zgłoszony został wniosek o wynagrodzenie, nie przewiduje obowiązku, że wnioskodawca musi zgłosić wszystkie swoje roszczenia w terminie rocznym pod rygorem ich utraty. Wnioskodawca może więc rozszerzyć swe żądanie do chwili prawomocnego ukończenia postępowania o wynagrodzenie za niesłuszne skazanie. Za tą wykładnią przemawia w szczególności wniosek, który można wysunąć z poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r. (OSNKW zesz. 4 z 1969 r., poz. 39).Ponadto należy dodać, że Sąd Wojewódzki nie rozważył kwestii kosztów procesu (OSNKW zesz. 12 z 1969 r., poz. 159).Ze względu na powyższe, zaskarżone postanowienie należało uchylić.