IV KZ 4/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kotowski. Sędziowie: L. Chmielewski, M. Paluch (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: C. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K. o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 1970 r. zażalenia prokuratora i wnioskodawcy Jana K. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 8 grudnia 1969 r. i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, postanowił:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSpośród wniesionych zażaleń obu stron za słuszne w zasadzie należy uznać zażalenie prokuratora, żądające obniżenia zasądzonego na rzecz wnioskodawcy odszkodowania za niesłuszne skazanie. Ustosunkowując się do obu zażaleń, stwierdzić należy, co następuje:I. Co do zażalenia prokuratora.1. Sąd Wojewódzki, ustalając wysokość odszkodowania za poniesioną przez wnioskodawcę szkodę, przyjął sposób jej obliczenia, który jest niezgodny z ustalonym w tym względzie orzecznictwem Sądu Najwyższego, w szczególności z wytycznymi tego Sądu z dnia 7 czerwca 1958 r. w sprawie stosowania przepisów art. 510-516 kodeksu postępowania karnego (OSN zesz. IV z 1958 r., poz, 34). Z orzecznictwa tego wynika, że za podstawę ustalenia szkody związanej z utratą zarobków należy brać nie sumę utraconych zarobków, lecz kwoty, jakie wnioskodawca mógłby zaoszczędzić po odliczeniu wydatków na utrzymanie własne i rodziny. Ponadto odszkodowanie takie przysługuje tylko za okres przebywania wnioskodawcy w więzieniu (odbywanie kary), a więc z pominięciem niesłusznego skazania nie mógł wykonywać pracy tej samej, którą wykonywał przed pozbawieniem go wolności i w związku z tym uzyskiwał mniejsze zarobki. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy wnioskodawca uzyskał inne zatrudnienie, które zapewniło mu przeciętne zarobki pracownika w instytucji społecznej.Tymczasem Sąd Wojewódzki, słusznie ustalając wysokość przeciętnego zarobku wnioskodawcy jako adwokata z okresu przed aresztowaniem na 3.981 zł miesięcznie oraz biorąc pod uwagę sumę uzyskanych zarobków po zwolnieniu z więzienia do czasu ponownego wpisania wnioskodawcy na listę adwokacką, wbrew powyższym zasadom zsumował wszystkie zarobki za okres pozbawienia wnioskodawcy wolności (45 i 1/2 miesiąca x 3.981 zł = 181.105 zł) oraz obliczył różnicę z zarobkami okresie po zwolnieniu wnioskodawcy (57 i 1/2 miesiąca) na 59.548 zł, dochodząc w ten sposób do łącznej sumy 240.653 zł. Następnie z tej sumy zarobków Sąd uznał 50%, tj. 120.326 zł za należne wnioskodawcy odszkodowanie z tytułu utraconych zarobków. Wprawdzie Sąd Wojewódzki powołał się tu na uwzględnienie (potrącenie) wydatków na utrzymanie własne i 4-osobowej rodziny wnioskodawcy, jednakże uznanie, że połowa zarobków stanowiła szkodę, jaką wnioskodawca poniósł, jest dowolone i sprzeczne z przytoczonymi wyżej zasadami ustalenia takiego odszkodowania. W szczególności Sąd Wojewódzki miał obowiązek - biorąc pod uwagę wysokość zarobków wnioskodawcy, potrzeby jego własne i dość licznej rodziny - dokonać oceny i ustalić, jaką sumę z tych zarobków wnioskodawca mógłby zaoszczędzić (odłożyć) miesięcznie, i to za okres pozbawienia go wolności przez 45 i 1/2 miesiąca.W tej konkretnej sprawie i w sytuacji wnioskodawcy wydaje się, że suma taka w żadnym razie nie przekraczałaby kwoty 500 zł miesięcznie. Ostateczne jednak określenie tej sumy i wysokości odszkodowania z tego tytułu wymaga wyraźnego i uzasadnionego ustalenia Sądu.Brak natomiast podstaw do zasądzenia odszkodowania z tytułu uzyskania przez wnioskodawcę mniejszych zarobków w okresie po zwolnieniu go z więzienia, skoro w tym czasie miał przeciętne zarobki pracownika umysłowego zatrudnionego w instytucji uspołecznionej. Pogląd taki wyraził już Sąd Najwyższy w podobnej sprawie (nie publikowane postanowienie z dnia 14 września 1963 r. I KZ 68/63) podkreślając, że dolegliwość związana z uzyskaniem zmniejszonych zarobków podlega uwzględnieniu w wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.2. Co do zasądzonego odszkodowania z tytułu poniesionych przez wnioskodawcę kosztów obrony w sprawie karnej, to zażalenie prokuratora jest niesłuszne co do kwestionowania samej zasady należności odszkodowania w tym zakresie. Powołane w zażaleniu przepisy art. 442 lit. c i ) d.k.p.k. (analogicznie art. 549 § 1 pkt 2 i art. 554 § 2 k.p.k.) dotyczą zagadnienia kosztów w postępowaniu karnym zakończonym wyrokiem skazującym, uniewinniającym lub umarzającym i nie mogą być stosowane w postępowaniu o odszkodowanie za niesłuszna skazanie. Wynika to zresztą z celu i istoty tego postępowania, które zmierza do wynagrodzenia szkody poniesionej przez osobę niesłusznie skazaną, szkodą zaś taką jest niewątpliwie wydatkowanie sum pieniężnych na obronę w sprawie karnej, w której nastąpiło ostateczne prawomocne uniewinnienie w warunkach określonych w art. 510 § 1 d.k.p.k. ( k.p.k.). Jednakże Sąd Wojewódzki, uzasadniając zasądzenie sumy 26.500 zł jako odszkodowania za poniesione wydatki na obronę wnioskodawcy, powołał się jedynie na zestawienie złożone przez niego bez podjęcia próby sprawdzenia i oceny twierdzeń zawartych w tym piśmie, a w szczególności bez zażądania od wnioskodawcy przedstawienia odpowiednich dokumentów (pokwitowań) choćby w takim zakresie, w jakim to jest obecnie możliwe (np. z okresu lat 1967-1968), i bez ustalania z akt sprawy karnej, czy wymienieni przez wnioskodawcę obrońcy rzeczywiście brali w niej udział. Również w razie niemożności ustalenia rzeczywistych wydatków obliczenie ich wysokości na podstawie przepisów o wynagrodzeniu adwokatów, na co wskazuje wnioskodawca, wymagałoby szczegółowego uzasadnienia Sądu w tym względzie.II. Co do zażalenia pełnomocnika wnioskodawcy i samego wnioskodawcy.Zażalenia żądające zmiany zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie odszkodowania w znacznie wyższej kwocie określonej we wniosku - są niesłuszne i nie zawierają argumentów podważających stanowisko Sądu Wojewódzkiego w zakresie, w jakim Sąd ten żądania o odszkodowanie nie uwzględnił.III. Mając na uwadze przytoczone wyżej pod I i II wywody, należało uznać, że zachodzi konieczność poczynienia przez Sąd Wojewódzki nowych prawidłowych ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, a w związku z tym - potrzeba uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.