V KK 121/20

Sygn. akt V KK 121/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Paweł Wiliński Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie A. E. skazanego za przestępstwo z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 czerwca 2020 r., w trybie wskazanym w art. 535 § 5 k.p.k., kasacji obrońcy skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 października 2019 r., sygn. akt V Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zwraca oskarżonemu A. E. uiszczoną opłatę od kasacji w kwocie 450 zł. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II K (…) Sąd Rejonowy w K. uznał A. E. za winnego tego, że w bliżej nieustalonym dniu w okresie od lipca 2013 r. do 24 czerwca 2014 r. w U. , woj. (…), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii uczestniczył w obrocie znacznymi ilościami substancji psychotropowych w postaci 1 kg mefedronu, w ten sposób, iż wymienioną substancję zakupił od M. W. za kwotę 20 tys. zł., w celu dalszej odsprzedaży, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary 4 lat pozbawienia wolności, będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt III K (…) na karę 4 lat pozbawienia wolności, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 21 maja 2008 r., sygn. akt II AKa (…) za przestępstwo podobne z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k., którą odbywał w okresie od 14 sierpnia 2008 r. do dnia 20 lipca 2009 r. z zaliczeniem na poczet kary okresu pozbawienia wolności od 6 października 2003 r. do 21 grudnia 2006 r. – to jest przestępstwa z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w liczbie 100 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 50 zł. Apelację od tego wyroku – w zakresie dotyczącym A. E. - wniósł jego obrońca (który był także obrońcą T. H.), który zaskarżył to orzeczenie w całości i zarzucił: 1. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie: 1. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodu z wyjaśnień oskarżonych M. W., A. E. i T. H. przeprowadzoną z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz bez uwzględnienia doświadczenia życiowego, a przy tym bez uwzględnienia całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie, tj.: 3 - w zakresie wyjaśnień M. W. – poprzez uznanie tych wyjaśnień za wiarygodne w części obciążającej A. E. , podczas gdy wyjaśnienia M. W. o obrocie mefedronem były wewnętrznie sprzeczne, labilne i ogólnikowe, a przy tym nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, - w zakresie wyjaśnień A. E. – poprzez uznanie tych wyjaśnień za niewiarygodne w części dotyczącej braku udziału tego oskarżonego w obrocie mefedronem oraz braku udziału oskarżonego T. H. w obrocie amfetaminą, podczas gdy wyjaśnienia A. E. były konsekwentne. logiczne, a przy tym nie pozostawały w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym; - w zakresie wyjaśnień T. H. – poprzez uznanie tych wyjaśnień za niewiarygodne, podczas gdy były one konsekwentne, logiczne, a przy tym nie pozostawały w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, b) art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez nie uwzględnienie, przy ustalaniu przedmiotu transakcji pomiędzy M. W. a P. S. , treści wyjaśnień A. E. z których wynika, że przedmiotem tych transakcji mogły być anabolityki lub sterydy i w związku z tym Sąd Rejonowy powinien powziąć istotne wątpliwości co do tego co było przedmiotem obrotu z udziałem M. W. , co w konsekwencji nie pozwalało na niekorzystne – dla wszystkich oskarżonych – ustalenie, że przedmiotem obrotu był konkretnie mefedron; 2) błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, które mogły mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie: a) błędne przyjęcie, że M. W. sprzedał A. E. 1 kg mefedronu, którą to substancję miał uprzednio nabyć w B., podczas gdy z niekwestionowanych ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że M. W. nabył łącznie jedynie 2 kg mefedronu, w kilkunastu transakcjach po 100 g, przy czym w okresie samych wakacji 2013 r. M. W. nabył łącznie 1,5 kg, co oznacza, że A. E. nie mógł w jednorazowej transakcji nabyć od M. W. 1 kg tego środka, albowiem – abstrahując od innych okoliczności sprawy – M. W. po prostu nie dysponował taką jednorazową ilością mefedronu, b) błędne przyjęcie, że T. H. przywiózł A. E. 0,5 kg amfetaminy, podczas gdy T. H. jedynie na prośbę A. E. dowiadywał się jaka jest cena tego narkotyku na rynku [...]. 4 Apelację rozpoznał Sąd Okręgowy w K. w dniu 16 października 2019 r. Wyrokiem z dnia 18 października 2019 r., sygn. akt V Ka (…) – w zakresie dotyczącym A. E. – zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Kasację od tego wyroku wniósł obrońca A. E. . Zaskarżył on w całości rozstrzygnięcia dotyczące tego oskarżonego, zarzucając rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a to: 1. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. polegające na nienależytym rozważeniu zarzutów apelacyjnych wskazanych w punktach II.1.a oraz II.2.a apelacji, a dotyczących zasad oceny dowodów ( wyjaśnień M. W. i A. E. ) i w konsekwencji dokonanie ustalenia, że A. E. zakupił od M. W. 1 kg mefedronu za kwotę 20.000 zł. w celu dalszej odsprzedaży, poprzez niedostrzeżenie w szczególności tego, że M. W. – na rozprawie przed Sądem Rejonowym – wycofał swoje pomówienie kierowane pod adresem A. E. w powyższym zakresie (transakcji z mefedronem); 2. art. 435 k.p.k. polegające na utrzymaniu w mocy wyroku Sądu Rejonowego w stosunku do A. E. , w sytuacji, kiedy wyrok ten został odpowiednio zmieniony na korzyść współoskarżonych P. S. , K. K. i M. W. (poprzez ich uniewinnienie od części czynów) na podstawie tego, że M. W. wycofał swoje pomówienia i te same względy przemawiały za uniewinnieniem również A. E. ; 3. art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, polegające na przypisaniu A. E. popełnienia występku polegającego na tym, że ten uczestniczył w obrocie znacznymi ilościami substancji psychotropowych w postaci 1 kg mefedronu, w ten sposób, że wymienioną substancję zakupił od M. W. za kwotę 20.000 zł w celu dalszej odsprzedaży, podczas gdy jednocześnie Sąd Okręgowy, zmieniając ustalenia i rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, ustalił, że P. S. nie sprzedał M. W. 2 kg mefedronu, zaś z tej ilości M. W. nie sprzedał 1 kg mefedronu A. E. za ww. kwotę 20.000 zł, w konsekwencji uniewinniając P. S. i M. W. od popełnienia zarzucanych im czynów (z pkt X i VI oskarżenia) oraz bezzasadnie utrzymując w mocy wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej A. E. . W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w C. wniósł o jej uwzględnienie i uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy 5 Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obrońcy jest zasadna i to w stopniu oczywistym. Pozwoliło to rozpoznać ją na posiedzeniu – w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Pierwszy zarzut tej kasacji znajduje pełne potwierdzenie w stwierdzonych okolicznościach procesowych i faktycznych. Nie ulega też wątpliwości ranga opisanego w tym zarzucie uchybienia, z pewnością z racji charakteru – rażącego, jak i możliwość istotnego jego wpływu na treść zaskarżonego wyroku. Wykazując zaistnienie owych uchybień w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w niniejszej sprawie M. W., P. S. i A. E. zostali przez prokuratora oskarżeni o popełnienie m.in. przestępstw: wprowadzenia do obrotu znacznych ilości substancji psychotropowych (P. S. – czyn X aktu oskarżenia) i uczestnictwa w obrocie znacznymi ilościami substancji psychotropowych (M. W. – czyn VI z aktu oskarżenia oraz A. E. – czyn XVII – aktu oskarżenia). Przy czym przedmiotem tych wszystkich czynów miała być ta sama substancja psychotropowa w postaci mefedronu. W ślad za aktem oskarżenia Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie od września 2013 r. do 24 czerwca 2014 r. P. S. wprowadził do obrotu znaczne ilości substancji psychotropowych w postaci 2 kg mefedronu, w ten sposób, że sprzedał go M. W. w celu dalszej jego odsprzedaży. M. W. uczestniczył od lipca 2013 r. do 24 czerwca 2014 r. w obrocie znacznymi ilościami substancji psychotropowej w postaci łącznie 2 kg mefedronu, w ten sposób, że zakupił go od P. S., w celu dalszej odsprzedaży, przy czym z tej ilości 1 kg mefedronu zbył za kwotę 20.000 zł. A. E. , zaś ten w tym samym okresie także uczestniczył w obrocie znacznymi ilościami środków psychotropowych w ten sposób, że zakupił od M. W. w celu dalszej odsprzedaży za kwotę 20.000 zł. 1 kg mefedronu. Sąd Rejonowy przypisał sprawstwo tych zarzucanych oskarżonym czynów z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz wymierzył im wskazane powyżej kary. Uczynił to na podstawie wyjaśnień M. W. i A. E. złożonych w toku postępowania przygotowawczego, które to uznał za dowody wiarygodne. Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońców oskarżonych P. S. , K. K. i A. E. oraz oskarżonych P. S. i M. W. Sąd Okręgowy zmienił 6 zaskarżony wyrok i uniewinnił M. W. od mi.in. czynu z pkt VI aktu oskarżenia, a P. S. od m.in. czynu z pkt X aktu oskarżenia. Uzasadniał to tym, że ustalenia dotyczące tych czynów Sąd Rejonowy poczynił na podstawie wyjaśnień M. W. , który „już na etapie postępowania przygotowawczego i następnie przed Sądem, zmienił swoje wyjaśnienia i to w dość radykalny sposób” (k.878). Odnośnie zaś A. E. uznał, iż „w przeciwieństwie do oskarżonych S. i K., wyjaśnienia oskarżonego W. na temat działalności przestępczej A. E. nigdy nie zostały odwołane i w tym zakresie są niezwykle konsekwentne i logiczne (...) stąd i ocena (Sądu I instancji) wyjaśnień W. w części dotyczącej udziału A. E. w popełnionym przestępstwie, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i w żadnym razie nie jest to ocena dowolna” (k.880). Tego przekonania Sądu Okręgowego nie można jednak aprobować. Jest ono następstwem dokonanej, w sposób rażąco uchybiający wymogom z art. 7 k.p.k., oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i nierespektowania rygorów z art. 410 k.p.k. Po pierwsze, Sąd Okręgowy najzupełniej dowolnie przyjął (utrzymując w mocy wobec A. E. wyrok Sądu Rejonowego), że odnośnie tego oskarżonego M. W. nie odwołał swoich obciążających go wyjaśnień i były one - w tej części – „niezwykle konsekwentne”. Tymczasem M. W. na rozprawie głównej w dniu 10 marca 2017 r. po odczytaniu mu wyjaśnień z karty 109 w których podawał, że „sprzedał A. E. 1 kg mefedronu, który uprzednio zakupił od P. S.. Sprzedał mu od razu kilo, ale już nie jest w stanie teraz podać, kiedy to było” stwierdził, że „nie podtrzymuje odczytanych wyjaśnień, że kupił mefedron od P. S. i sprzedał A. E. ” (k.126). Po drugie, przedstawiona przez Sąd Okręgowy ocena dowodów w wyniku której uniewinnił (w zakresie wskazanym) M. W. i P. S. od zarzucanych im czynów, a utrzymał w mocy zaskarżony wyrok wobec A. E. , nie dokonując równocześnie zmiany opisu przypisanego temu oskarżonemu czynu (w którym stwierdzono, że 1 kg mefedronu zakupił od M. W. ) jest wewnętrznie sprzeczna i nielogiczna, i to w wymiarze oczywistym. Z jednej strony Sąd ustalił, że M. W. nie dopuścił się zbycia 1 kg mefedronu A. E. uniewinniając go od popełnienia tego czynu, z drugiej zaś strony, w przypadku tego oskarżonego przyjął, iż zakupił on od M. W. ten mefedron. Co więcej, Sąd Okręgowy nadto przyjął, że i P. S. nie zbywał M. W. 2 kg mefedronu, który w ilości 1 kg miał on zbyć A. E. . 7 W tych ujawnionych okolicznościach nie ulega wątpliwości, że pierwszy zarzut kasacji jest w sposób oczywisty zasadny, co musiało skutkować koniecznością jej uwzględnienia i uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy A. E. do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.. Przeprowadzona w opisany sposób przez ten Sąd rażąco uchybiała wymogom rzetelnej kontroli odwoławczej wskazanym w art. 433 § 2 k.p.k. Stwierdzenie tego uchybienia było wystarczające do uwzględnienia kasacji, skoro jej rozpoznanie w takim zakresie pozwoliło na wydanie orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postepowania (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). Dokonując kolejnej kontroli instancyjnej wyroku Sądu Rejonowego w związku z wniesioną przez obrońcę A. E. apelacją Sąd Okręgowy uwzględni wszystkie powyżej opisane zaszłości, a tym samym rozważy, czy można temu oskarżonemu przypisać popełnienie zarzucanego przestępstwa, skoro – w zaprezentowanej dotychczas ocenie w zakresie prawomocnego rozstrzygnięcia dotyczącego P. S. i M. W. – stwierdzono, że brak było dowodów na popełnienie przestępstw poprzedzających samą transakcję zakupu przez A. E. mefedronu. Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej.