V KK 200/22

Sygn. akt V KK 200/22 POSTANOWIENIE Dnia 19 października 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 października 2022 r., w sprawie H. S., skazanego z art. 168 k.k. i in., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt V Ka 475/21, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt VII K 431/19, p o s t a n o w i ł : 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. B. O. prowadzącej kancelarię adwokacką w P., kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa i 80/100) zł, zawierającą 23% VAT, z tytułu sporządzenia i wniesienia kasacji z urzędu; 3. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Płocku wyrokiem z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt VII K 431/19, uznał H. S. za winnego tego, że w okresie od roku 2016 daty bliżej nieustalonej do 9 maja 2018 r. na terenie Zakładu Karnego w W., Aresztu Śledczego w W.1, Zakładu Karnego w Ł., Aresztu Śledczego w Ł.1 oraz w okresie 2 przebywania na wolności w P. podejmował w celu sprowadzenia zdarzenia zagrażającego życiu i zdrowiu wielu osób oraz mieniu w wielkich rozmiarach, mającego postać eksplozji materiałów wybuchowych - czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania po wyjściu na wolność, w szczególności polegające na zbieraniu informacji o substancjach chemicznych dotyczących wyrobu materiałów wybuchowych oraz konstrukcji urządzenia wybuchowego oraz sporządzeniu planu działania mającego na celu eksplozję ładunków wybuchowych w miejscu publicznym, a także przysposabiając środki finansowe na zakup substancji chemicznych służących do wytworzenia materiału wybuchowego, tj. przestępstwa z art. 168 k.k. w zw. z art. 163 § 1 pkt. 3 k.k., za które wymierzył karę 2 lat pozbawienia wolności. Od tego wyroku apelację złożyli skazany i jego obrońca. Skazany wniósł o uniewinnienie go od zarzutu popełnienia powyższego czynu, zaś obrońca wskazał na naruszenie art. 7 k.p.k. oraz podniósł błąd w ustaleniach faktycznych, wnioskując w konsekwencji także o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie skazanego. Wyrokiem Sadu Okręgowego w Płocku z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. V Ka 475/21, zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy. Od powyższego orzeczenia kasację złożyła obrońca skazanego, zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie: 1. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 438 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. poprzez naruszenie prawa do obrony i przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień skazanego na etapie postępowania przygotowawczego bez udziału obrońcy w sytuacji, gdy organy ścigania miały wiedzę o rozpoznanych u niego zaburzeniach psychicznych, co wynika wprost z protokołu pierwszego przesłuchania z dnia 25 października 2017 r., a także pozostałych licznych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, przy czym sąd odwoławczy nie dokonał prawidłowej kontroli powyższego uchybienia i nie przeprowadził pełnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, podczas gdy apelacja została wniesiona wyłącznie na korzyść, a zatem sąd odwoławczy nie był związany granicami podniesionych w niej zarzutów, 3 2. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 438 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 3 lit. b Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez niezapewnienie skazanemu na etapie postępowania przygotowawczego odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony, przy czym sąd odwoławczy nie dokonał prawidłowej kontroli tego uchybienia i nie przeprowadził pełnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, podczas gdy apelacja została wniesiona wyłącznie na korzyść oskarżonego, co powodowało, że sąd odwoławczy nie był związany granicami podniesionych w niej zarzutów, 3. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 438 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 6 ust. 3 Et. b, c Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez dokonanie ustaleń w oparciu o wyjaśnienia skazanego złożone przez niego w toku postępowania przygotowawczego, w sytuacji gdy nie był on zdolny do prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny i wymagał w tym zakresie pomocy prawnej, a jego zdolność do samodzielnego podjęcia decyzji o skorzystaniu z obrońcy była w znacznym stopniu ograniczona, co świadczy o podatności skazanego na pokrzywdzenie, co skutkować winno niedopuszczalnością dokonywania ustaleń w oparciu o jego wyjaśnienia jak i w oparciu o liczne pisma złożone przez niego w toku postępowania przygotowawczego, przy czym sąd odwoławczy nie dokonał prawidłowej kontroli tego uchybienia i nie przeprowadził pełnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, podczas gdy apelacja została wniesiona wyłącznie na korzyść skazanego, a zatem sąd odwoławczy nie był związany granicami podniesionych w niej zarzutów, 4. art. 433 § 2 w zw. z art. 7 k.p.k., polegające na uchybieniu prawidłowej kontroli odwoławczej poprzez nienależyte rozważenie zarzutów wskazujących na: - dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zeznań świadków T. F., M. L., A. C., M. L., E. O., D. O., D. T. oraz M. K. i bezpodstawne uznanie, iż skazany wykazywał przejawy fanatyzmu religijnego, bądź planował dokonanie zamachu terrorystycznego, podczas gdy wniosku takiego nie można poczynić na podstawie powyższych zeznań, a sama uprzednia karalność skazanego, jego trudna sytuacja rodzinna oraz stwierdzone problemy natury psychicznej nie mogą prowadzić do uznania, iż dopuścił się zarzucanego mu czynu, 4 - dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodu z opinii biegłego sądowego P. J. i bezpodstawne uznanie, iż powyższa opinia nie stoi w opozycji do wniosków wyprowadzonych z opinii Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, podczas gdy biegły w tej opinii stanowczo podkreśla, że na podstawie przekazanych do badań zapisków zawierających informacje m.in. o materiałach wybuchowych, elektrycznych urządzeniach wykonawczych oraz schematach połączeń nie można przygotować skutecznego urządzenia wybuchowego służącego do przeprowadzenia zamachu terrorystycznego, a opinia ta posiada szczególną moc dowodową, bowiem sąd nie mając wiadomości specjalnych jedynie może oceniać logiczność wypowiedzi biegłego, nie zaś jej wiarygodność ocenianą w zestawieniu z opiniami wykonanymi przez organ stosujący szczególne środki kontroli, niejednakowo wkraczające w prawo do poszanowania prywatności jednostki i jednocześnie niepodlegające należytej kontroli przez organy publiczne, - sprzeczne z wymienionymi przepisami, całkowicie bezkrytyczne zaakceptowanie przez sąd jako pełnowartościowych dowodów wszystkich opinii wydanych przez biegłych Biura Badań Kryminalistycznych Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, - bezpodstawną odmowę wiarygodności wyjaśnieniom skazanego, który nie przyznał się do zarzucanego mu czynu i opisał dokładnie motywy podejmowanych przez niego działań, - brak jakichkolwiek innych dowodów wskazujących na próbę dokonania zamachu terrorystycznego, w tym zabezpieczonych na nośnikach danych zabezpieczonych w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego, - a w efekcie dokonanie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd I Instancji na podstawie powyższych dowodów, mimo że wnikliwa analiza materiału dowodowego przeprowadzona zgodnie z logiką, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego nie prowadzi do wniosku, że skazany dopuścił się zarzucanego mu czynu. 5. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 438 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. w zw. z art. 53 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść skazanego i oparcie stanu faktycznego sprawy wyłącznie na dowodach go obciążających, przy jednoczesnym pominięciu dowodów w postaci wyjaśnień oskarżonego i innych okoliczności przemawiających na korzyść H. S., a czyniąc to 5 w oparciu o okoliczność osobistą jaką jest wyznawana przez niego wiara, co w efekcie doprowadziło do nieuzasadnionego i nieznajdującego oparcia w materiale dowodowym powiązania skazanego z radykalnymi formacjami islamskimi, przy czym sąd odwoławczy nie przeprowadził pełnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, a wręcz podzielił konstatację sądu I Instancji, podczas gdy apelacja została wniesiona wyłącznie na korzyść oskarżonego, a zatem sąd odwoławczy nie był związany granicami podniesionych w niej zarzutów. Podnosząc powyższe zarzuty obrońca skazanego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Płocku do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, ci implikowało jej oddalenie na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.). W związku z zarzutami braku skontrolowania przez sąd odwoławczy z urzędu szeregu uchybień proceduralnych, które powodować miały nierespektowanie prawa skazanego do obrony (pkt 1-3 kasacji), należało w pierwszej kolejności wyrazić kilka uwag odnoszących się do zakresu kontroli odwoławczej. Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3 k.p.k., a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455 k.p.k. Natomiast przepis art. 427 § 2 k.p.k. obliguje podmioty profesjonalne (oskarżyciela publicznego, obrońcę, pełnomocnika) do wskazania w środku odwoławczym zarzutów stawianych rozstrzygnięciu. Zarzut rozumieć należy jako twierdzenie o uchybieniach oraz wykazany ich wpływ na treść wyroku. Choć w przeciwieństwie do zarzutów kasacyjnych, co do których ustawodawca wymaga wykazania na czym polega zarzucane uchybienie (art. 526 § 1 k.p.k.), zarzuty apelacyjne nie cechują się tego rodzaju formalizmem w ich konstruowaniu (brak obowiązku wskazania naruszonych 6 przepisów czy szczegółowego opisywania błędnie ustalonych faktów, wystarczającym jest nawet ogólnie opisane uchybienie), dobrą praktyką jest jednak, by podmiot profesjonalny sporządził środek odwoławczy w sposób przejrzysty i czytelny. Doniosłość przedstawienia zarzutów w środku odwoławczym, którego autorem jest jeden z wymienionych wyżej podmiotów, przejawia się w tym, że zaniechanie ich sformułowania stanowi brak formalny, którego nieusunięcie jest podstawą odmowy przyjęcia apelacji (art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 120 § 1 i 2 k.p.k.). Wspomnieć trzeba, że wyrażany jest w orzecznictwie także pogląd bardziej restryktywny, zgodnie z którym tryb wzywania do usuwania braków formalnych nie znajduje w takim przypadku zastosowania, gdyż są to braki o charakterze nieusuwalnym, uniemożliwiające nadanie środkowi odwoławczemu biegu. Zatem zarzuty odwoławcze, z uwagi na treść art. 433 § 1 k.p.k., mają kluczowe znaczenie dla kontroli odwoławczej środka złożonego przez podmiot profesjonalny, albowiem wiążą sąd II instancji, wytyczając granice owej kontroli. W zakresie szerszym sąd II instancji uprawniony jest jedynie do badania orzeczenia w aspekcie art. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455 k.p.k. W świetle powyższego jako oczywiście bezzasadny jawił się zarzut braku weryfikacji w postępowaniu odwoławczym kwestii, które nie wpisywały się w ramy wytyczone ani zakresem zarzutów podniesionych w apelacji, ani też nie mieściły się w granicach ukształtowanych powyższymi przepisami. Obrońca skazanego nie zawarł wszak w środku odwoławczym argumentacji odnoszącej się do nieprawidłowej reprezentacji H. S. w toku postępowania, a obecnie strona skarżąca podnosi, że obowiązek skontrolowania tej kwestii miałby wynikać z kierunku wniesionej apelacji. Kierunek środka odwoławczego, w przypadku gdy złożony został na korzyść, z pewnością nie pełni funkcji, jaką nadała jej autorka kasacji, ta bowiem sprowadza się do zapewnienia gwarancji niepogorszenia sytuacji oskarżonego (zakaz reformationis in peius), nie zaś do wytyczania szczegółowego merytorycznego zakresu kontroli odwoławczej. Niezależnie od powyższego, jako trafne i adekwatne uznać należało uwagi zawarte w odpowiedzi na kasację, w których zwrócono uwagę, że stan poczytalności H. S. oceniany był zgodnie z treścią opinii psychiatryczno – psychologicznej, w której biegli zdiagnozowali skazanego jako osobę w pełni 7 poczytalną (k. 1474), zaś - co istotne - wskazywana przez obrońcę schizofrenia widnieje w dokumentacji medycznej skazanego nie jako diagnoza, lecz oświadczenie skazanego złożone w trakcie wywiadu, po przyjęciu do jednostki penitencjarnej. Po uzyskaniu dokumentacji aktualizującej przesłankę z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w postaci uzasadnionych wątpliwości co zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem, skazanemu został wyznaczony obrońca z urzędu, który reprezentował go w toku całego procesu, mimo wystąpienia ostatecznie okoliczności z art. 79 § 4 k.p.k. Nie zachodziły również obawy wskazane w art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., czego dostatecznym dowodem była aktywność skazanego w toku postępowania. Odnosząc się do zarzutu naruszenia standardów kontroli odwoławczej poprzez niewłaściwe zbadanie zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. dostrzec należało jego fasadowy charakter. Jakość i stopień uszczegółowienia pisemnych motywów zaskarżonego wyroku w żadnej mierze nie pozwalała bowiem uznać, by doszło na tym polu do takiego uchybienia. Powtarzanie zaś argumentacji przytoczonej w apelacji w celu zainicjowania ponownej weryfikacji oceny materiału dowodowego nie mogło być w postępowaniu kasacyjnym skuteczne. Postępowanie to nie służy wszak dalszej weryfikacji dokonanych ocen, lecz eliminowaniu najpoważniejszych uchybień rangi bezwzględnych przyczyn odwoławczych, a nadto innych naruszeń prawa, których istotę określa art. 523 § 1 k.p.k. Zaznaczyć trzeba, że wszystkie te dowody, do których odwołuje się skarżąca w kasacji, zostały wyczerpująco ocenione zarówno przez sąd I jak i II instancji, zaś próby kontestowania wyników tej oceny w ramach nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie znajdują racji bytu. Trudno również tak ważkiego uchybienia, o którym mowa wyżej, upatrywać w przyjęciu za podstawę wyroku skazującego pewnego zakresu dowodów, przy jednoczesnym odmówieniu wiary innym, co przecież jest podstawową prerogatywą sądu (art. 7 k.p.k.). Skarżąca usiłowała w sposób całkowicie chybiony zredagować powyższy zarzut pod kątem kasacyjnym, formułując wniosek analogiczny jak w pkt 1-3 kasacji, że materia ta nie została zbadana w ramach „wniesienia apelacji na korzyść i niezwiązania sądu odwoławczego granicami podniesionych w niej zarzutów” (pkt 5 kasacji). Niezasadność tego stanowiska wynika z tego, że pozostaje ono w jaskrawej sprzeczności z treścią wymienionych na wstępie 8 regulacji, a zabieg ten służyć ma jedynie adaptacji zarzutu, mającego stworzyć pozory respektowania wymagań wskazanych w art. 519 i 523 § 1 k.p.k. Rzeczywista natomiast intencja skarżącej wyrażała się w dążności do badania ustaleń faktycznych, z którymi prowadziła wyraźną polemikę, a więc materii wykraczającej poza zakres kognicji kasacyjnej. Powyższa ocena implikowała rozstrzygniecie oddalające nadzwyczajny środek zaskarżenia z powodu jego oczywistej bezzasadności. Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. orzeczono natomiast w przedmiocie kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. [as]