V KK 335/14

Sygn. akt V KK 335/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący) SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca) SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski Protokolant Katarzyna Wełpa przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy, w sprawie A. P. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 stycznia 2014 r., 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2) zarządza zwrot A. P. uiszczonej opłaty od kasacji. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 stycznia 2014 r. zasądzono na rzecz A. P. od Skarbu Państwa kwotę 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne pozbawienie wolności. Dalej idące żądanie wnioskodawcy oddalono. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r. wyrok Sądu Okręgowego utrzymano w mocy. Od powyższego prawomocnego rozstrzygniecie kasację wniósł pełnomocnik A. P., zarzucając przedmiotowemu orzeczeniu: 1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wypływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. przez nienależyte, gdyż niepełne i powierzchowne, rozważenie sformułowanych w apelacji zarzutów związanych z podstawami ustalenia należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jak również skrajnie uproszczone i pozbawione głębszej motywacji uzasadnienie przekonania Sądu Apelacyjnego o bezzasadności tychże zarzutów, polegające zdaniem skarżącego na: a) całkowitym zaniechaniu rozważenia zarzutu apelacji dotyczącego istotnego pogorszenia się stanu zdrowia wnioskodawcy zaistniałego po zwolnieniu go z izolacji aresztowej, związku tego faktu z niesłusznym pozbawieniem wolności i jego wpływu na rozmiar doznanej krzywdy, a tym samym na wymiar zadośćuczynienia; b) ogólnikowym i arbitralnym skwitowaniu zarzutu apelacji, dotyczącego nienależytego zmiarkowania przez Sąd Okręgowy całokształtu okoliczności faktycznych wpływających na prawidłowe ustalenie rozmiaru doznanej przez wnioskodawcę krzywdy, a tym samym na wymiar zadośćuczynienia; c) dokonaniu bezpodstawnego, niemającego jakiegokolwiek związku z przedmiotową sprawą i oderwanego od jej realiów „porównania” wysokości zadośćuczynień zasądzanych w sprawach dotyczących osób represjonowanych z kwotą zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz wnioskodawcy w wyroku Sądu Okręgowego i wyciągnięcie z tego „porównania” wniosków niekorzystnych dla wnioskodawcy; d) zastąpieniu rzetelnej i pełnej oceny zarzutów oraz argumentów podniesionych w apelacji i jej uzasadnieniu niedopuszczalnym wywodem, 3 dotyczącym okoliczności faktycznych mających związek z czynami zarzucanymi wnioskodawcy, od popełnienia których został on prawomocnie uniewinniony, co z kolei stanowiło niedozwoloną ingerencję w sferę prawomocnie osądzoną, a ponadto wyjście poza granice apelacji i dokonanie, na niekorzyść wnioskodawcy, ustaleń wykraczających poza ustalenia przyjęte przez Sąd Okręgowy z jednoczesnym wyciągnięciem z nich niekorzystnych dla apelującego wniosków w aspekcie określenia wysokości należnego mu zadośćuczynienia; 2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia a to art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się z jednej strony w niedostatecznym rozważeniu całokształtu okoliczności wpływających na prawidłową ocenę rozmiaru krzywdy wynikłej dla wnioskodawcy z niesłusznego pozbawienia wolności, z drugiej zaś w wyeksponowaniu okoliczności niemogących mieć związku z prawidłowym ustaleniem rozmiarów tej krzywdy, co doprowadziło Sąd Apelacyjny do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia oddalającego żądanie w zakresie zadośćuczynienia ponad kwotę 30.000 zł, podczas gdy w realiach przedmiotowej sprawy tak określona kwota jest rażąco niewspółmiernie niska w stosunku do rzeczywistych rozmiarów doznanej przez wnioskodawcę krzywdy, nie spełnia, zatem funkcji kompensacyjnej i nie może być uznana za „sumę odpowiednią”. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sadu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Sadowi w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na kasację, Prokurator Prokuratury Apelacyjnej wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wnioskodawcy okazała się zasadna. Wyrok Sądu Odwoławczego w zakresie rozpoznania sformułowanych w apelacji zarzutów dotyczących wysokości przyznanego wnioskodawcy zadośćuczynienia, nie spełnia standardów określonych w art. 433 § 2 k.p.k. oraz 457 § 3 k.p.k.. Sąd Odwoławczy nie odniósł się do powołanych w apelacji argumentów, wskazujących na ponadprzeciętny charakter 4 krzywdy doznanej przez wnioskodawcę z tytułu oczywiście niesłusznego zastosowania tymczasowego aresztowania. Pominął także podniesiony w apelacji zarzut, że wysokość zadośćuczynienia nie uwzględnia dalszego uszczerbku na zdrowiu, jakiego miał doznać wnioskodawca w związku z zastosowaniem tymczasowego aresztowania, lecz już po uchyleniu tego środka zapobiegawczego. Sąd Odwoławczy, co prawda stwierdził, że Sąd I instancji „nie stracił z pola widzenia żadnej z okoliczności, które powołuje apelujący pełnomocnik”, jednak wskazał równocześnie na te fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, które nie odnoszą się do kwestii uszczerbku na zdrowiu wnioskodawcy, do którego doszło już po zwolnieniu go z aresztu. Nie oceniając, czy zarzuty postawione w apelacji są zasadne, czy też nie, ich całkowite pominięcie przez Sąd Odwoławczy stanowi niewątpliwie rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W apelacji wskazano na konieczność uwzględnienia przy określaniu wysokości zadośćuczynienia wyroków sądowych wydawanych w podobnych sprawach. Sąd Odwoławczy odnosząc się do tego zarzutu, wskazał na „fakty zasądzenia tytułem zadośćuczynienia ofiarom represji za działalność patriotyczno-niepodległościową na podstawie tzw. Ustawy lutowej kwot kilkudziesięciu tysięcy złotych za pozbawienie wolności trwające wiele lat”. Brak jest przy tym jakiegokolwiek odniesienia do konkretnych rozstrzygnięć, ani też wskazania argumentów, ze względu na które stosowanie tej właśnie ustawy miałoby wyznaczać standard dla ustalania wysokości zadośćuczynienia w sprawach związanych z oczywiście niesłusznym tymczasowym aresztowaniem. Należy przy tym podkreślić, że Sąd Odwoławczy nie odniósł się wprost do zarzutów podniesionych w apelacji, a dotyczących konieczności uwzględnienia przy zasądzaniu zadośćuczynienia orzecznictwa sądowego w podobnych sprawach. Niezrozumiała jest także argumentacja Sądu Odwoławczego zawarta w pkt 3 na str. 8 uzasadnienia wyroku, z której wynika, że czynnikiem wpływającym na niezasadność roszczeń wnioskodawcy było jego ”wysoce nieetyczne” zachowanie, w zakresie kontaktów z W. B. Jak stwierdził Sąd Odwoławczy, takie „nieetyczne zachowanie wnioskodawcy nie może być pomijane” przy ocenie kwoty zasądzonego zadośćuczynienia. Sąd Odwoławczy nie wskazał przy tym 5 jakiejkolwiek podstawy normatywnej dla takiego twierdzenia, zaś obszerność wywodów Sądu Odwoławczego w tym zakresie świadczy o tym, że okoliczność ta miała istotne znaczenia dla utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji. Mając na względzie powyższe okoliczności, należało uchylić wyrok Sądu Odwoławczego. Sąd ten, ponownie rozpoznając sprawę, zobligowany będzie do rzetelnego odniesienia się do wszystkich zarzutów w apelacji dotyczących ustalenia wysokości zadośćuczynienia przez Sąd I instancji. Zobligowany będzie także do takiej oceny okoliczności, które mogą mieć wpływ na wysokość tego zadośćuczynienia, która uwzględniać będzie obowiązujące regulacje Kodeksu cywilnego oraz zasady konstytucyjne, w szczególności zasadę równości.