V KK 359/26

V KK 359/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący) SSN Michał Laskowski SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca) w sprawie D. P., skazanego za czyn z art. 178a § 1 i § 4 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 13 października 2026 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k., kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego w Kościerzynie z dnia 25 marca 2026 r., II K 472/25, uchyla zaskarżony wyrok w części – co do jego punktu IV, tj. rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku pojazdu i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Kościerzynie do ponownego rozpoznania. Michał Laskowski Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek V KK 359/26 2 UZASADNIENIE D. P. został oskarżony o to, że w dniu 20 lipca 2025 r. w miejscowości L. gm. L.1. prowadził w ruchu lądowym pojazd marki O. o nr rej. […], znajdując się w stanie nietrzeźwości wynoszącym według kolejnych badań: I badanie 1,38 mg/l, II badanie 1,35 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, stwierdzone urządzeniem Alcoquant 6020 o nr […], będąc uprzednio skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w Kościerzynie o sygn. akt II K 241/20 z dnia 5 czerwca „23020” r., tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 i § 4 k.k. Sąd Rejonowy w Kościerzynie – po rozpoznaniu sprawy D. P. na rozprawie głównej – wyrokiem z dnia 25 marca 2026 r., II K 472/25, oskarżonego uznał za winnego zarzucanego mu czynu z tym ustaleniem, że wyrok w sprawie o sygn. akt II K 241/20 został wydany w dniu 5 czerwca 2020 r., przypisany czyn zakwalifikował z art. 178a § 1 i § 4 k.k. i na tej podstawie skazał D. P. na karę roku pozbawienia wolności (pkt I) oraz na podstawie art. 44b § 1a k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu O. o nr rej. […] prowadzonego przez oskarżonego w ruchu lądowym (pkt IV). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, świadczenia pieniężnego oraz kosztów procesu. Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 2 kwietnia 2026 r., bez postępowania odwoławczego. Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w zakresie zawartego w pkt. IV jego części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu mechanicznego, na niekorzyść oskarżonego D. P.. Skarżący zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących prawa własności pojazdu mechanicznego marki O. o nr rej. […], według stanu na dzień popełnienia przypisanego oskarżonemu czynu zabronionego, w konsekwencji czego, z rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1a k.k. w jego brzmieniu obowiązującym od 29 stycznia 2026 V KK 359/26 3 r., orzeczono na rzecz Skarbu Państwa – w związku ze skazaniem D. P., za popełniony przez niego w dniu 20 lipca 2025 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1 i § 4 k.k. – przepadek wskazanego pojazdu mechanicznego, w sytuacji gdy nie stanowił on wyłącznej własności oskarżonego, w konsekwencji czego, przy prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 6 w zw. z § 5 pkt 1 k.k. w miejsce przepadku pojazdu mechanicznego powinna zostać orzeczona nawiązka, mająca obligatoryjny charakter” i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, a mianowicie w zakresie zawartego w pkt. IV rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Kościerzynie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Ma rację Prokurator Generalny, że Sąd meriti zaniechał podjęcia koniecznych czynności celem poczynienia szczegółowych ustaleń dotyczących prawa własności samochodu O. o nr rej. […] (obraza art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.), co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, konkretnie art. 44b § 1a k.k. w zw. z art. 44b § 5 pkt 1 i § 6 k.k. Zgodnie z art. 44b § 1a k.k. w razie skazania sprawcy m.in. za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4 k.k., jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Wypada zaznaczyć także, że zgodnie z art. 44b § 5 pkt 1 k.k. przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy. Zgodnie z art. 44b § 6 k.k. w wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 1, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500000 złotych. Przepis art. 44b k.k. przybrał przytoczone brzmienie od dnia 29 stycznia 2026 r., a więc taki stan prawny obowiązywał w dacie wyrokowania, a nie obowiązywał w dacie czynu. Z rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego wynika jednak, że zastosował on stan prawny z V KK 359/26 4 dnia wyrokowania, za czym przemawia powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia o przepadku pojazdu dodanego z dniem 29 stycznia 2026 r. art. 44b § 1a k.k. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w chwili czynu samochód O. o nr rej. […] nie stanowił wyłącznej własności sprawcy. Prawo własności przedmiotowego pojazdu nie wynikało z żadnego urzędowego dokumentu, zaś w ramach składanych wyjaśnień D. P. oświadczył, że samochód, którym się poruszał należy do jego ojca – B. P. (k. 62-63), a do protokołów przesłuchania podejrzanego nie zadeklarował, aby był właścicielem jakiegokolwiek pojazdu (k. 26-27, k. 31, k. 34, 62-63). W postępowaniu przygotowawczym przy dokonaniu tymczasowego zajęcia przedmiotowego pojazdu, w protokole dokumentującym tę czynność D. P. bezpodstawnie został wpisany jako właściciel pojazdu (k. 7-9), a następnie na mieniu tym dokonano zabezpieczenia majątkowego (k. 36a), które zostało zrealizowane przez komornika sądowego (k. 43-46). Sąd meriti nie podjął żadnych czynności mających na celu poczynienie ustaleń w przedmiocie własności pojazdu na czas wyrokowania, czym rażąco naruszył art. 366 § 1 k.p.k. Sąd Rejonowy powinien bowiem podjąć tego typu czynności, np. poprzez uzyskanie informacji z bazy CEPiK czy przeprowadzając dowód z kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu. Jak słusznie zauważył Prokurator Generalny, ustalenia w przedmiocie prawa własności samochodu objętego przepadkiem zostały poczynione na etapie postępowania wykonawczego (k. 104). Do akt sprawy załączono: kopię umowy kupna-sprzedaży zawartej w dniu 30 czerwca 2025 r., na mocy której samochód osobowy marki O. o nr rej. […] został za kwotę 3500 zł nabyty przez spółkę D. sp. z o.o. (k. 105); kopię faktury, zgodnie z treścią której wskazana spółka w dniu 17 lipca 2025 r. sprzedała za kwotę 6150 zł przedmiotowy pojazd B. […] (k. 108) oraz kopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki O. o nr rej. […] , gdzie jako jedyny właściciel został wpisany B. P. (k. 106-107). Powyższe ustalenia, wprawdzie poczynione już po prawomocnym zakończeniu postępowania, dowodzą, że kwestionowane rozstrzygnięcie w przedmiocie przepadku pojazdu, na skutek obrazy prawa procesowego, zapadło z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Bowiem, gdyby Sąd Rejonowy nie naruszył art. 366 § 1 k.p.k. i zweryfikował kwestię własności pojazdu powinien prawidłowo ustalić, że D. P. nie był wyłącznym właścicielem pojazdu, a w konsekwencji tego ustalenia i mając na względzie stan V KK 359/26 5 nietrzeźwości D. P. w chwili czynu (1,38 mg/l oraz 1,35 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu), przewyższający zakreśloną przez ustawodawcę granicę, stosując przyjęty przez siebie stan prawny aktualny na dzień wyrokowania, powinien orzec obligatoryjną nawiązkę w oparciu o art. 44b § 5 pkt 1 i § 6 k.k. Opisane uchybienie miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Po pierwsze, negatywnymi skutkami orzeczonego przepadku został obciążony podmiot niebędący sprawcą czynu zabronionego – właściciel pojazdu objętego przepadkiem, czyli ojciec skazanego. Po drugie, w związku ze skazaniem za występek z art. 178a § 1 i § 4 k.k. D. P. nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego zachowania, które przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego i przy dopełnieniu przez Sąd rozpoznający sprawę wszelkich obowiązków wynikających z przepisów prawa procesowego, powinien ponieść. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy uczyni zadość wszelkim obowiązkom wynikającym z przepisów prawa procesowego, a w konsekwencji w sposób prawidłowy zastosuje przepisy prawa materialnego. Jednocześnie Sąd I instancji powinien poddać pod rozwagę kwestię względności stanu prawnego, który należy zastosować w tej sprawie. Jak zasugerował skarżący w końcowej części uzasadnienia kasacji, z załączonych do akt sprawy dokumentów potwierdzających dwukrotną sprzedaż przedmiotowego pojazdu wynika, że jego wartość rynkowa kształtowała się pomiędzy 3500 zł a 6150 zł, zaś zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 44b § 6 k.k. najniższa możliwa do orzeczenia nawiązka wynosi 5000 zł. Należy mieć w polu widzenia, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie popełnienia czynu, zgodnie z art. 44b § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r., jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, orzeka się przepadek równowartości pojazdu, a za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy – średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego. Sąd Rejonowy powinien zatem rozważyć, czy orzeczenie przepadku równowartości pojazdu nie byłoby względniejsze dla sprawcy niż orzeczenie nawiązki w minimalnej kwocie 5000 zł. V KK 359/26 6 Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku. [J.J.] [r.g.] Michał Laskowski Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek