V KK 440/18

Sygn. akt V KK 440/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński (przewodniczący) SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz Protokolant Katarzyna Wełpa przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga, w sprawie M. W. oskarżonego z art. 107 § 1 kks po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r., kasacji wniesionych przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. i Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w O. na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt VII Ka […] zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt II K […], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE M. W. został oskarżony o to, że: jako Prezes Zarządu Spółki H. Sp. z o.o. oraz T. Sp. z o.o. z siedzibą w W., z mocy prawa zajmujący się sprawami gospodarczymi tych spółek, działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru i z wykorzystaniem tej samej sposobności w okresie od dnia 01 maja 2013 r. do dnia 11 sierpnia 2015 r. urządzał w barze w L. przy ul. S. […] gry na automatach do gier G. nr […], A. nr […] wbrew przepisom art. 6 ust 1 i art. 14 ust 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych poprzez urządzanie takich gier tj. o czyn z art. 107 § 1 k.k.s. przy zast. art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r. w sprawie o sygn. II K […], uznał oskarżonego M. W. za winnego zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu, eliminując stwierdzenie o działaniu w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru i z wykorzystaniem tej samej sposobności oraz eliminując art. 14 ust 1 ustawy o grach hazardowych i określając, że oskarżony działał z zamiarem ewentualnym, tj. przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. o za to na mocy art. 107 k.k.s. wymierzył mu grzywnę w wysokości 70 stawek dziennych po 80 zł każda z nich, a na podstawie art. 30 § 5 k.k.s. orzekł przepadek dowodów rzeczowych w postaci automatów do gry oraz zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania. Apelację od tego wyroku wniósł oskarżony M. W., zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 439 § l pkt 8 w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. poprzez wydanie wyroku mimo zaistnienia powagi rzeczy osądzonej, art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, obrazę przepisu prawa materialnego art. 107 § 1 k.k.s. polegającą na błędnym przypisaniu realizacji znamion przestępstwa i braku możliwości wywiązania się z obowiązku rejestracji automatów do gier. Oskarżony wskazując na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie i umorzenie postępowania w części dotyczącej czynu, co do którego zaistniała bezwzględna przesłanka odwoławcza, w pozostałym zakresie o uniewinnienie oskarżonego. Sąd Okręgowy w O., po rozpoznaniu apelacji oskarżonego, wyrokiem z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt VII Ka […], zmienił zaskarżony wyrok i oskarżonego M. W. uniewinnił zarzucanego mu przestępstwa skarbowego. 3 Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wnieśli prokurator Prokuratury Rejonowej w S. oraz Naczelnik […] Urzędu Celno-Skarbowego w O.. Prokurator zaskarżając wyrok w całości, na niekorzyść oskarżonego M. W., zarzucił: I. rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 4 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych z dnia 12 czerwca 2015 r. ( Dz. U. z 2015 r. poz. 1201), który ma charakter abolicyjny i wyłącza możliwość karania na podstawie art. 107 § 1 k.k.s. tj. naruszenia w okresie przejściowym przewidzianym w tym przepisie, wynikającego z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych zakazu urządzania gier na automatach poza kasynami gry, przez podmioty, które w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej legalnie prowadziły działalność w zakresie organizowania gier poza kasynami, który to przepis nie został zastosowany przez Sąd Odwoławczy oraz art. 10 § 4 k.k.s., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na wyrażeniu przez Sąd Okręgowy w O. błędnego poglądu prawnego, iż do przyjęcia usprawiedliwionej nieświadomości karalności przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 k.k.s. wystarczające jest wystąpienie rozbieżności interpretacyjnych w doktrynie i orzecznictwie oraz rozbieżność przepisów odnośnie normy z art. 107 § 1 k.k.s. i w następstwie tego uznanie, że oskarżony nie miał świadomości karalności swego zachowania wobec istniejących wówczas wątpliwości w zakresie stosowania art. 6 i art. 14 ustawy o grach hazardowych i w następstwie tego uniewinnienie M. W., podczas gdy prawidłowa interpretacja art. 10 § 4 k.k.s. prowadzi do nieodpartego wniosku, że wyłączenie odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe jest możliwe tylko wypadku stwierdzenia usprawiedliwionej nieświadomości karalności przez oskarżonego, co w realiach niniejszej spawy nie miało miejsca i nie zachodziła rozbieżność między rzeczywistością, a jej odbiciem w świadomości oskarżonego, zaś wymieniony świadomie dokonał wyboru najkorzystniejszej dla siebie interpretacji przepisów z całkowitym pominięciem ich literalnego brzmienia, co wskazuje na to, że godził się ona na popełnienie przestępstwa skarbowego, przyjmując świadomie ryzyko odpowiedzialności karnej i zabezpieczając się przed odpowiedzialnością kamą; 4 II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia art. 437 k.p.k. w związku z art. 410 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w ten sposób, że Sąd Odwoławczy dowolnie ocenił materiał dowodowy, a orzekając odmiennie co do istoty sprawy oparł się wyłącznie na pismach procesowych obrońcy i zarzutach apelacji oraz wyjaśnieniach oskarżonego wynikających z linii obrony, na podstawie których wywiódł wnioski o braku zawinienia, pomijając całkowicie zebrany w sprawie materiał dowodowy, w którym zabrakło istotnych dla ustalenia strony podmiotowej przesłanek, gdzie do oceny błędu co do prawa niezbędne jest przeanalizowanie stanu świadomości M. W. w dacie czynu, a objętego przepisami art. 10 § 4 k.k.s. i art. 4 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych, i podnosząc wyżej wskazane zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w O.. Naczelnik […] Urzędu Celno-Skarbowego w O. zaskarżając również wyrok Sądu I instancji w całości na niekorzyść oskarżonego w kasacji zarzucił: I. rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 10 § 4 k.k.s. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd Okręgowy w O. pozostawania oskarżonego w usprawiedliwionej nieświadomości, że przepisy art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych go nie dotyczą i może ich nie stosować, a tym samym norma zawarta w art. 107 § 1 k.k.s. jest wobec niego bezskuteczna, jak również na błędnym uznaniu, że do przyjęcia usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynu z art. 107 § 1 k.k.s. wystarczające jest powołanie się na zmienne orzecznictwo sądów powszechnych w tej materii w okresie zarzuconym w akcie oskarżenia, jak i rozbieżne poglądy doktryny, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że oskarżony nie miał świadomości karalności swego zachowania wobec istniejących wówczas wątpliwości w zakresie stosowania art. 6 i art. 14 ustawy o grach hazardowych i w następstwie tego uniewinnienie M. W., podczas gdy treść art. 10 § 4 k.k.s. jednoznacznie wskazuje, że wyłączenie odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe jest możliwe tylko w wypadku stwierdzenia usprawiedliwionej nieświadomości karalności przez oskarżonego, co w realiach 5 niniejszej spawy nie miało miejsca, bowiem oskarżony miał świadomość, że przepisy art. 6 i art. 14 ustawy o grach hazardowych mają do niego zastosowanie, a brak ich zastosowania wywiedziony został przez oskarżonego z rozbieżnych interpretacji i wyboru korzystniejszej interpretacji, co świadczy o tym, że co najmniej godził się z ryzykiem poniesienia odpowiedzialności karnej; II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 k.p.k.. mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a przejawiające się w dokonaniu przez Sąd Okręgowy dowolnej oceny zebranych dowodów, poprzez oparcie się przy uznaniu braku zawinienia oskarżonego jedynie na pismach procesowych obrońcy i wyjaśnieniach oskarżonego pomijając pozostały materiał dowodowy przy jednoczesnym braku wskazania w uzasadnieniu wyroku podstaw jego pominięcia przy dokonaniu oceny strony podmiotowej zarzuconego oskarżonemu czynu. Skarżący podnosząc wyżej wskazane zarzuty, wniósł uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w O. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na rozprawie kasacyjnej, prokurator Prokuratury Krajowej poparł kasację wniesioną przez Naczelnika […] Urzędu Celno-Skarbowego w O.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacje zasługują na uwzględnienie, gdyż podniesione w nich zarzuty są zasadne, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Słusznie podnoszą skarżący, że Sąd odwoławczy przyjmując, iż oskarżony M. W. działał w warunkach usprawiedliwionej nieświadomości karalności zarzucanego mu czynu, co było powodem uniewinnienia w oparciu o przepis art. 10 § 4 k.k.s., nie wziął pod uwagę szeregu okoliczności mających decydujące znaczenie w sprawie. Oskarżony prowadził działalność o profilu hazardowym i nie tylko był zobowiązany do znajomości ustawy o grach hazardowych, ale przede wszystkim także do zweryfikowania legalności prowadzonych przez siebie działań. Przypomnieć należy, że art. 6 ust. 1 ugh wyraźnie uzależnia prowadzenie działalności w zakresie rodzaju gier w nim wskazanych, od uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry, natomiast naruszenie ustawy o grach hazardowych, w 6 niektórych wypadkach, karalne jest przez kodeks karny skarbowy. Oskarżony miał pełną świadomość tego, że nie posiada koncesji oraz że prowadzenie w takiej sytuacji działalności, jest to karalne. W takich okolicznościach wykorzystywanie rozbieżności w orzecznictwie sądów, co do prawnej oceny przepisu art. 6 ugh, dla prowadzenie działalności, może być traktowane jedynie w kategoriach ryzyka podejmowanego przez niego celem osiągnięcia zysku, a nie działania w warunkach usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynu. Nie można też zgodzić z Sądem odwoławczym, iż pierwszy prawomocny wyrok skazujący M. W. zapadł w końcu 2016 r., co miałoby wskazywać, iż dopiero od tego terminu oskarżony mógł mieć świadomość co do bezprawności swoich czynów, niezależnie od zmiany treści ustawy. Faktycznie przed wejściem w życie ustawy nowelizującej ustawę o grach hazardowych, tj. przed dniem 3 września 2015 r. wobec oskarżonego zapadały głównie wyroki uniewinniające go od dokonania przestępstw z art. 107 § 1 k.k.s. W rozważaniach swoich Sąd Okręgowy w O. pominął jednak fakt, że Sąd Rejonowy w E. wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014 r., w sprawie o sygn. VIII K […] uznał M. W. za winnego popełnienia czynu z art. 107 § 1 k.k.s., a Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. VI Ka […] utrzymał w mocy ten wyrok. Sąd Najwyższy natomiast postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. III KK 60/17 oddalił kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną. Co najmniej więc od chwili wydania wyroku przez Sąd Rejonowy, oskarżony musiał mieć świadomość, że jego zachowanie jest również oceniane jako przestępstwo i podlega karze, co zasadniczo poddaje w wątpliwość przyjęcie, że w niniejszej sprawie oskarżony działał w warunkach usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynu. Sąd Okręgowy w O. zmieniając wyrok Sądu I instancji i uniewinniając oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu dopuścił się rażącej obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 107 § 1 k.k.s. i art. 6 ust. 1 ugh, co miało niewątpliwie wpływ na treść orzeczenia. Sąd odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę i odnosząc się do wniesionej apelacji, będzie związany powyższymi uwagami Sądu Najwyższego. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji orzeczenia. 7