V KK 459/24

V KK 459/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący) SSN Waldemar Płóciennik (sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie Z. G. skazanego z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 27 listopada 2024 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt VIII K 1131/23, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania. [J.J.] Waldemar Płóciennik Dariusz Świecki Eugeniusz Wildowicz UZASADNIENIE V KK 459/24 2 Wyrokiem nakazowym z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt VIII K 1131/23, Sąd Rejonowy w Elblągu uznał oskarżonego Z. G. za winnego tego, że „w okresie od 3 czerwca 2021 roku do dnia 18 lipca 2023 roku w E. uchylał się od płacenia rat alimentacyjnych w kwocie po 500 zł miesięcznie na rzecz N. G. , P. G. , W. G. i B. G. o łącznej kwocie 2000 zł będąc do tego zobowiązanym na mocy wyroku Sądu Okręgowego w G., sygn. akt II C […] z dnia 9 maja 2017 roku, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, czym naraził ich na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych”, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. i na tej podstawie w zw. z art. 34 § 1, § 1a pkt 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 35 § 1 k.k. wymierzył mu karę 2 lat ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez strony postępowania i uprawomocniło się w dniu 10 listopada 2023 r. Kasację od całości opisanego wyroku nakazowego wniósł, działając na korzyść skazanego, Prokurator Generalny, który wskazując na przepisy art. 523 § 1, 526 § 1 oraz 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił: „rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec Z. G. , w dniu 6 października 2023 r., wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do skazania Z. G. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione od dnia 3 czerwca 2021 r. do dnia 18 lipca 2023 r., podczas gdy oskarżony został już prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony na szkodę tych samych pokrzywdzonych w okresie od 3 czerwca 2021 r. do 15 sierpnia 2021 r. oraz od 16 września 2021 r. do 29 kwietnia 2022 r, wyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt VIII K […]”. V KK 459/24 3 Odwołując się do tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stosownie do art. 500 § 1 i 3 k.p.k. sąd, uznając na podstawie zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, może wydać wyrok nakazowy, o ile na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Jedną z okoliczności, co do których sąd nie powinien mieć wątpliwości, jest czas przestępnego zachowania się sprawcy. W opisie czynu przypisanego należy zawrzeć nie tylko określenie sposobu popełnienia przestępstwa, jego ewentualne skutki, rodzaj atakowanego dobra chronionego prawem, ale także czas i miejsce jego popełnienia. Precyzyjne ustalenie czasu popełnienia przestępstwa ma istotne znaczenie dla pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., V KK 39/17 i z dnia 19 marca 2019 r., V KK 39/17). Tymczasem w realiach rozważanej sprawy, czas popełnienia zarzuconego oskarżonemu przestępstwa winien wzbudzić zasadnicze wątpliwości. Ze znajdujących się na k – 64 – 65 danych o karalności Z. G. wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt VIII K [...], został on skazany za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. Wyrok za przestępstwo niealimentacji został więc wydany w czasie niealimentacji zarzucanej oskarżonemu w rozważanej sprawie. Sięgnięcie do wyroku w sprawie VIII K [...] pozwoliłoby Sądowi na stwierdzenie, że Z. G. został skazany orzeczeniem z dnia 10 października 2022 r. za to, że „w okresie od 3 czerwca 2021 roku do 15 sierpnia 2021 roku i w okresie od 16 września 2021 roku do 29 kwietnia 2022 roku uchylał się od płacenia rat alimentacyjnych na rzecz swoich dzieci N. G. , P. G. , W. G. i B. G. (…) w kwocie po 500 złotych miesięcznie na każde z nich, łącznie w kwocie 2000 zł miesięcznie, będąc do tego zobowiązanym na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w E. w sprawie III RC […], a następnie zatwierdzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w G. w dniu 9 maja 2017 roku w sprawie II C […], przez co naraził pokrzywdzonych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, przy czym łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych”. Jest V KK 459/24 4 oczywiste, że oba opisane wyroki dotyczą niealimentacji tych samych dzieci skazanego oraz że obowiązek alimentacyjny został określony tym samym wyrokiem. Porównanie czasu popełnienia przypisanych skazanemu czynów wskazuje, że przyjęty w zaskarżonym wyroku okres niealimentacji od 3 czerwca 2021 r. do 15 sierpnia 2021 r. i od 16 września 2021 r. do 29 kwietnia 2022 r. został już objęty skazaniem wyrokiem w sprawie VIII K […]. Warto zauważyć, że okres niealimentacji w sprawie VIII K 1131/23 obejmował nadto okres od 30 kwietnia 2022 r. do 18 lipca 2023 r. Zweryfikowanie przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie danych o karalności poprzez sięgnięcie do wcześniejszego orzeczenia wydanego przecież przez ten sam Sąd Rejonowy w Elblągu, pozwoliłoby z jednej strony na prawidłowe opisanie czynu oskarżonego, z drugie zaś, uniemożliwiłoby wydanie wyroku w postępowaniu nakazowym. Rację ma przy tym autor kasacji, że uprzednie prawomocne skazanie za tożsamy fragment czynu zabronionego stanowi stan obiektywny i nawet jeżeli „uchybienie w kwestii ustalenia tej okoliczności nie jest zależne od wiedzy sądu rozpoznającego sprawę” to taki wyrok jest wadliwy i powinien zostać uchylony. Zgodzić się także należy ze skarżącym, że w sprawie nie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., ponieważ okresy niealimentacji nie były tożsame (czas popełnienia przestępstwa przypisanego w sprawie VIII K 1131/23 nie zawierał się też w całości w czasie działania sprawcy przyjętym w sprawie VIII K […]). Zaistniałe uchybienie miało oczywisty wpływ na treść wydanego orzeczenia, ponieważ przy stwierdzonych wątpliwościach co do czasu popełnienia przestępstwa wyrok nakazowy w ogóle nie powinien zostać wydany, a nadto – przy uwzględnieniu poprzedniego skazania w sprawie VIII K […], okres niealimentacji skazanego w rozważanej sprawie uległby znaczącemu skróceniu, co mogłoby mieć znaczenie choćby w perspektywie rozstrzygnięcia o karze. Powyższe rozważania pozwoliły na stwierdzenie, że kasacja wniesiona przez Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Na przeszkodzie do wydania rozstrzygnięcia w tym trybie nie stoi wątpliwość co do zasadności twierdzenia, że w sprawie doszło do także do obrazy art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k. Rzecz bowiem nie w tym, że zaskarżony wyrok nie zawierał dokładnego określenia czynu V KK 459/24 5 przypisanego oskarżonemu, lecz w tym, że opis ten, w związku z naruszeniem prawa procesowego, był błędny. Uwzględnienie kasacji pociągnęło za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania. W toku ponowionego postępowania Sąd będzie zobowiązany do respektowania powyższych uwag i wydania orzeczenia odpowiadającego prawu. [J.J.] [ał] Waldemar Płóciennik Dariusz Świecki Eugeniusz Wildowicz