V KK 53/19

Sygn. akt V KK 53/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący) SSN Marek Pietruszyński SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Wełpa przy udziale oskarżycielki posiłkowej subsydiarnej E.K. w sprawie G.W. i D.D. skazanych z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r., kasacji wniesionych przez obrońców skazanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II AKa (…) utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt XVI K (…), I. W odniesieniu do kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego D.D. : 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie opartego na art. 46 § 1 kk orzeczenia zobowiązującego D.D. do naprawienia szkody wyrządzonej E.K. 2 2. w pozostałej części oddala kasację jako oczywiście bezzasadną; 3. nakazuje zwrócić skazanemu D.D. wniesioną opłatę od kasacji w kwocie 750 (siedemset pięćdziesiąt) zł, obciążając go wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji; II. Oddala jako oczywiście bezzasadną kasację wniesioną przez obrońcę skazanego G.W., obciążając skazanego przypadającymi na niego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w P., po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej subsydiarnym aktem oskarżenia wniesionym przez pełnomocnika pokrzywdzonej E.K., wyrokiem z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt XVI K (…), uznał G.W. i D.D. za winnych tego, że w okresie od około początku lipca 2014 r. do dnia 15 lipca 2014 r. w P., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, poprzez wprowadzenie E.K. w błąd co do celu zawarcia umowy przewłaszczenia nieruchomości należącej do E.K., jako zabezpieczenia umowy pożyczki w kwocie 34.000 zł, zawartej pomiędzy D.D. i E.K., doprowadzili ją do niekorzystnego rozporządzenia jej mieniem wartości co najmniej 300.000 zł, działając na jej szkodę, tj. przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 294 § 1 k.k. i art. 33 § 2 k.k. wymierzył im następujące kary: - D.D. 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych grzywny po 100 zł każda; - G.W. 3 lat pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych grzywny po 50 zł każda. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. Sąd zobowiązał oskarżonych do naprawienia solidarnie szkody wyrządzonej pokrzywdzonej E.K., poprzez zapłatę na jej rzecz kwoty 260 560 zł, nadto rozstrzygnął o kosztach procesu. Apelacje od tego wyroku wnieśli obrońcy oskarżonych oraz pełnomocnik oskarżycielki subsydiarnej. Obrońca D.D., wśród zarzutów skierowanych pod adresem wyroku Sądu pierwszej instancji, w pkt 3. podniósł „obrazę przepisów postępowania, tj. art. 415 § 1 k.p.k., które miało wpływ na treść orzeczenia poprzez orzeczenie od oskarżonego 3 na rzecz oskarżycielki subsydiarnej obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę solidarnie z oskarżonym G.W. na jej rzecz kwoty 260.560,00 zł, podczas gdy przepis ten literalnie wskazuje, że w razie skazania, w sytuacji gdy roszczenie wynikające z popełnionego przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania, obowiązku naprawienia szkody nie orzeka się”. Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II AKa (…), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok oraz zwolnił oskarżonych i oskarżycielkę subsydiarną od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Kasacje od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wnieśli obrońcy skazanych. Obrońca G.W. zarzucił: „Rażące naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, to jest art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k., a to poprzez brak rzetelnego rozpoznania sprawy w granicach zaskarżenia oraz w granicach podniesionych zarzutów” (zarzut ten był doprecyzowany w podpunktach oznaczonych literami a, b i c) – i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymienionego oskarżonego, nie proponując orzeczenia następczego. Obrońca D.D. zarzucił: „1. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 i § 2 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, poprzez przeprowadzenie jedynie pozornej - a nie rzetelnej - kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji (…), w tym zwłaszcza brak merytorycznego odniesienia się do zarzutów zawartych w apelacji oraz argumentów przytoczonych na ich poparcie. 2. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego apelacją wyroku sądu pierwszej instancji (…) w zakresie obejmującym orzeczenie wobec D.D. obowiązku naprawienia szkody, podczas gdy o to samo roszczenie toczy się pomiędzy oskarżonym a oskarżycielką subsydiarną postępowanie przed Sądem Okręgowym w P. postępowanie pod sygnaturą XII C 4 (…)” – i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymienionego oskarżonego, również nie proponując orzeczenia następczego. Prokurator Rejonowy w P. poinformował, że wobec nieuczestniczenia w postępowaniu oskarżyciela publicznego odstępuje od złożenia pisemnej odpowiedzi na kasację, prokurator nie wziął również udziału w rozprawie kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego D.D. była zasadna w zakresie zarzutu ujętego w pkt 2, który chociaż nietrafnie wskazywał na naruszenie przez Sąd ad quem art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k. (uchybił temu przepisowi Sąd pierwszej instancji, zatem należało podnieść wadliwe rozważenie przez Sąd odwoławczy zarzutu z pkt 3 apelacji, skutkujące rażącym naruszeniem art. 433 § 2 k.p.k.), to prawidłowo sygnalizował zaistniałe uchybienie, tj. utrzymanie w mocy w odniesieniu do D.D. orzeczenia zobowiązującego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Nadto, niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, w uzasadnieniu skargi twierdzono, że „rażącym naruszeniem prawa procesowego było pominięcie przez Sąd Apelacyjny w (…) zarzutu dotyczącego klauzuli antykumulacyjnej ujętego w pkt 3 apelacji”. Sąd drugiej instancji zarzutu tego nie pominął, o czym świadczy fragment uzasadnienia wyroku, w którym wskazano, tłumacząc niepodzielenie zarzutu apelacji sygnalizującego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 415 § 1 k.p.k., że „nietrafny okazał się również zarzut podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonego D.D., a dotyczący naruszenia klauzuli antykumulacyjnej określonej w art. 415 § 1 k.p.k. Z akt sprawy wynika, że pokrzywdzona złożyła pozew o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, co nie jest równoznaczne z dochodzeniem wyrównania szkody”. To stwierdzenie świadczy jednak o mało wnikliwym rozpoznaniu wspomnianego zarzutu. W uzasadnieniu apelacji obrońca wskazał, że „przed Sądem Okręgowym w P., XII Wydziałem Cywilnym pod sygnaturą akt XII C (…) toczy się postępowanie, w którym oskarżycielka subsydiarna domaga się od oskarżonego D.D. zapłaty z tytułu bezprawnego wzbogacenia po przewłaszczeniu nieruchomości gruntowej, która stanowiła przedmiot zabezpieczenia pożyczki udzielonej jej przez oskarżonego. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie oskarżycielki 5 subsydiarnej stanowiące przedmiot wyżej wymienionego postępowania cywilnego jest roszczeniem wynikającym z popełnionego przestępstwa opisanym w art. 415 § 1 k.p.k., w związku z czym sąd I instancji błędnie orzekł o obowiązku naprawienia przez oskarżonego szkody w niniejszym postępowaniu”. To twierdzenie obrońcy obligowało Sąd ad quem do sprawdzenia stanu wymienionej sprawy cywilnej, a w każdym razie treści pozwu inicjującego postępowanie w tej sprawie. Ustaliłby wtedy, że E.K. rzeczywiście w dniu 8 lipca 2016 r. wniosła do Sądu Okręgowego w P., XII Wydziału Cywilnego, pozew przeciwko D.D. „o zapłatę w związku z bezpodstawnym wzbogaceniem”, domagając się zasądzenia od niego kwoty 600.560 zł tytułem „bezprawnego wzbogacenia po przewłaszczeniu nieruchomości gruntowej położonej w Ł., gmina S., działka nr (…), dla której Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę pod nr KW (…)” (k. 33-36 akt SN). Chociaż wyrok skazujący m.in. D.D. nie precyzuje, jaką konkretnie nieruchomość E.K. przewłaszczyła na rzecz wymienionego, to z uzasadnienia tego wyroku jednoznacznie wynika, że przedmiotem przestępstwa była działka, o której mowa we wspomnianym pozwie. W ramach ustaleń faktycznych w uzasadnieniu m.in. wskazano, że „doszło do odczytania i podpisania aktu notarialnego repertorium A nr (…), którego przedmiotem była pożyczka w kwocie 34.000 zł zabezpieczona przewłaszczeniem na rzecz D.D. nieruchomości należącej do pokrzywdzonej znajdującej się w Ł., przy ul. M., której wartość strony przyjęły na kwotę 350.000 zł” (s. 5). Wcześniej zaznaczono (s. 3), że Sąd Rejonowy w G. prowadzi dla tej nieruchomości księgę pod nr KW (…), tj. tożsamym z numerem podanym przez pokrzywdzoną w pozwie. Natomiast gdy chodzi o wymieniony przez Sąd Apelacyjny pozew E.K. o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (przeciwko D.D. i M.P. ), którego złożenie rzeczywiście nie jest równoznaczne z „dochodzeniem wyrównania szkody”, to został on wniesiony w dniu 8 sierpnia 2016 r. w Sądzie Rejonowym w G., który prowadzi postępowanie pod sygn. I C (…) (k. 48-49, 65 akt SN, k.192 akt sprawy). Jak wspomniano, nie tę sprawę obrońca wymienił w apelacji, zatem oczywistym błędem Sądu odwoławczego było oparcie na niej tłumaczenia wyjaśniającego przyczynę nieuwzględnienia zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 415 § 1 k.p.k. 6 Naruszenie wymogu prawidłowego rozpoznania jednego z zarzutów apelacji należało uznać, przy uwzględnieniu realiów sprawy, za rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k., mające istotny wpływ na treść wyroku. Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony kasacją wyrok, ale też wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie opartego na art. 46 § 1 k.k. orzeczenia zobowiązującego D.D. do naprawienia szkody wyrządzonej E.K.; zbędne było przy tym wydawanie orzeczenia następczego. Nie zachodziły warunki do uchylenia tego rozstrzygnięcia w odniesieniu do G. W. w oparciu o art. 435 k.p.k., skoro nie był on objęty wspomnianym pozwem cywilnym pokrzywdzonej. Częściowe uwzględnienie kasacji skutkowało zwróceniem D.D. opłaty, którą uiścił przy wnoszeniu skargi (art. 527 § 4 k.p.k.). W pozostałym zakresie kasacja wniesiona przez obrońcę tego skazanego, jak też w całości kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego G.W. były oczywiście bezzasadne, zaś oddalenie ich na rozprawie zwalniało, zgodnie z art. 535 § 3 k.p.k., od sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku. as