V KKN 505/97

Sygn. akt V KKN 505/97 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2001 r. Sąd Najwyższy w W. - Izba Karna na rozprawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - Elżbieta Sadzik Sędziowie: SN - Andrzej Deptuła SN - Ewa Gaberle SN - Wiesław Maciak SN - Jacek Sobczak SN - Andrzej Siuchniński SN - Wiesław Kozielewicz (spr.) przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Smardzewskiego po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2001 r. sprawy S. C., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., A. T., S. W., A. W., W. W., J. A., J. B., Z. B., T. M., M. S. oskarżonych z art. 24 i art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192) z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1963 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…) 2 z dnia 29 czerwca 1959 r., sygn. IV K (…) I. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…) i S. C., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., A. T., S. W., A. W., W. W., J. A., J. B., Z. B., T. M., M. S. uniewinnia od dokonania zarzucanych im czynów a kosztami procesu poniesionymi w sprawie obciąża Skarb Państwa; II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz: - adw. J. P. – Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu J. S. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym; - adw. W. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu S. M. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym; - adw. A. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu Jerzego Antoniaka w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, - adw. M. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu M. S. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. U ZA S A D N I E N I E Sąd Wojewódzki w (…) wyrokiem z dnia 29 czerwca 1959 r. sygn. akt IV K (…) skazał: I. S. C., A. W., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., S. W., W. W., J. A., Z. B. i T. M. za popełnienie przestępstwa z art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 3 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192) na kary po dwa lata więzienia, II. A. T. za popełnienie przestępstwa z art. 24 powołanego dekretu (tzw. mkk) na karę roku więzienia, zaś przestępstwo z art. 36 mkk na karę dwóch lat więzienia i jako karę łączną orzeczono dwa lata i sześć miesięcy więzienia, III. J. B. za popełnienie przestępstwa z art. 23 mkk na karę trzech lat więzienia, zaś za przestępstwo z art. 36 mkk na karę dwóch lat więzienia, a jako karę łączną wymierzono mu trzy lata więzienia, IV. M. S. za popełnienie czynu z art. 27 dkk w zw. z art. 36 mkk na karę roku więzienia. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 listopada 1963 r. utrzymał w mocy powołany wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…). Od tego wyroku Sądu Najwyższego kasację na korzyść wszystkich wyżej wymienionych skazanych złożył w dniu 7 listopada 1997 r. Rzecznik Praw Obywatelskich i z a r z u c a j ą c rażącą obrazę art. 23 mkk, art. 24 mkk, art. 36 mkk i art. 27 d.kk w zw. z art. 36 mkk mogącą mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku przez bezpodstawne uznanie, że przynależność i prowadzenie przez skazanych działalności w związku wyznaniowym „(…)”, polegającej między innymi, na uczestniczeniu w zebraniach związku oraz przechowywaniu i rozpowszechnianiu wydawnictw o charakterze religijnym, bądź udzielaniu członkom związku pomocy w tych działaniach, wyczerpywało znamiona przestępstw opisanych w powołanych przepisach mkk, w n i ó s ł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu i uniewinnienie wymienionych wyżej skazanych od popełnienia zarzuconych im przestępstw. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentacji zawartej w aktach przedmiotowej sprawy, odtworzonych w części, na mocy prawomocnych postanowień: Sądu Wojewódzkiego w (…) z dnia 9 maja 1997 r., sygn. III Ko (…) i Sądu Okręgowego w O. z dnia 21 kwietnia 2000 r. sygn. III Ko (…), wynika, że wymienionymi na wstępie wyrokami zostały w/w oskarżonym przypisane czyny z art. 23, 24 mkk, art. 27 dkk w zw. z art. 36 mkk, i art. 36 mkk, polegające na przynależności do związku wyznaniowego „(…)” oraz prowadzeniu działalności, uczestniczeniu w zebraniach, a także przechowywaniu, jak i i rozpowszechnianiu wydawnictw o charakterze religijnym i udzielaniu związkowi pomocy. Pomimo niepełnych danych dotyczących zaskarżonych wyroków, a zwłaszcza braku opisów czynów przypisanych oskarżonym przez Sąd Wojewódzki w (…), należy w oparciu o dokumenty znajdujące się w odtworzonych aktach (powołane sprawy III Ko (…) i III Ko (…)) zaaprobować stanowisko wyrażone w kasacji, iż skazanie wszystkich oskarżonych nastąpiło w związku z prowadzeniem przez nich działalności o charakterze religijnym. Aczkolwiek w okresie objętymi zarzutami związek wyznaniowy „(…)” był zdelegalizowany decyzją Urzędu do Spraw Wyznań w W. z dnia 2 lipca 1950 r. WW II K (…) to nie można przyjąć, że decyzja ta niejako automatycznie nadawała istnieniu tego stowarzyszenia religijnego znamienia tajności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zakresem pojęcia „związek”, w kontekście art. 36 mkk, nie można obejmować zbiorowości wyznaniowej „(…)” będącej wspólnotą o charakterze religijnym (por. wyroki 7 sędziów SN: z dnia 25 maja 1994 r. II KRN 60/94 i z dnia 12 stycznia 1995 r. II KRN 232/94 oraz z dnia 11 stycznia 1996 r. II KRN 168/95). W doktrynie pojawiły się krytyczne wypowiedzi odnoszące się do tegoż poglądu (por. G. 5 Sońta – Związek tajny w świetle wyroku składu 7 sędziów SN z dnia 12 stycznia 1995 r. i innych orzeczeń Sądu Najwyższego Ratio legis kryminalizacji udziału w związku tajnym, sam. WP 1997, z. 3-4, str. 42-61; A. Wąsek – glosa do wyroku składu 7 sędziów SN z dnia 12 stycznia 1995 r., II KRN 232/94, zam. PiP 1996, z. 2, str. 106-112). Podnosi się jednak przy tym, iż w opisanej sytuacji, przy przyjęciu że z formalnego punktu widzenia członkowie związku wyznaniowego „(…)” należeli do związku tajnego w rozumieniu art. 36 mkk, to biorąc pod uwagę charakter czynu oraz ówczesne realia życia społeczno – politycznego należy uznać, że nie dopuścili się zarzucanego im przestępstwa z art. 36 mkk wobec braku w ich czynie elementów społecznego niebezpieczeństwa (społecznej szkodliwości). Zarysowana rozbieżność poglądów prawnych nie ma dla przedmiotowej sprawy większego znaczenia, gdyż przy przyjęciu każdego z nich wynik rozważań będzie taki sam, tzn. ustalenie, że zachowanie oskarżonych w okresie objętym przypisanym im czynem nie stanowiło przestępstwa z art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192). Treść wydawnictw rozpowszechnianych przez oskarżonych J. B. i A. T. (który także je przechowywał - na co wskazuje kwalifikacja prawna czynów mu przypisanych), jak też fakt skazania ich za działalność w strukturach związku „(…)”, pozwala na wyciągnięcie wniosku, że wydawnictwa te zawierały treści religijne i służyły do propagowania idei głoszonych przez członków wspólnoty. Zarówno druk jak i publikacja wydawnictw o treści religijnej nie wymagały stosownej kontroli i debitu, w myśl przepisów dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz. U. Nr 34, poz. 210), gdyż publikacje te nie uchodziły w zakres utworów podlegających cenzurze i co do których istniał prawny obowiązek zgłoszenia do 6 kontroli właściwego urzędu (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2000 r. V KKN 415/2000). Niepodobna zatem rozpatrywać przypisanych im czynów na płaszczyźnie art. 23 i 24 mkk (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1995 r. II KRN 137/95). W tym stanie rzeczy skoro orzekające w niniejszej sprawie Sądy wadliwie zastosowały w/w przepisy ówcześnie obowiązującego karnego prawa materialnego, albowiem dokonały błędnej oceny przestępności czynów zarzucanych oskarżonym, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Rzecznika Praw Obywatelskich, na mocy art. 537 § 2 kpk uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…), i uznając że skazanie oskarżonych było oczywiście niesłuszne uniewinnił ich od dokonania zarzucanych im czynów. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu uzasadnia art. 638 kpk.